Muốn quỹ tích luỹ không cạn quá sớm khi về hưu, hãy quyết định trước một tỷ lệ rút mỗi năm so với số dư lúc bắt đầu nghỉ, rồi tăng khoản rút theo trượt giá và rà lại mỗi năm. Ví dụ giả định: quỹ 1,5 tỷ đồng, phần còn lại trong quỹ sinh lời nhỉnh hơn trượt giá 2% một năm. Rút 4% một năm (60 triệu theo giá hôm nay) thì quỹ đi được khoảng 35 năm; rút 6% thì khoảng 20 năm; rút 8% thì chỉ khoảng 14 năm.
Không có tỷ lệ nào an toàn tuyệt đối, vì không ai biết mình sống bao lâu hay những năm tới thế nào. Bài này đưa ra cách nghĩ và phép tính để bạn chọn một mức hợp với gia đình mình, cùng các cách rút khác nhau và những lỗi hay làm quỹ cạn sớm. Mọi con số là giả định, không phải lời khuyên chọn nơi gửi hay kênh đầu tư nào.
Tỷ lệ rút quyết định quỹ đi được bao xa
Giả định: quỹ 1,5 tỷ đồng ở ngày nghỉ hưu, mỗi năm rút một khoản bằng nhau tính theo giá hôm nay (tức tăng theo trượt giá), phần còn lại sinh lời thực 2% một năm. Số năm được làm tròn.
| Tỷ lệ rút năm đầu | Khoản rút mỗi năm | Mỗi tháng | Quỹ đi được khoảng |
|---|---|---|---|
| 4% | 60 triệu | 5 triệu | 35 năm |
| 5% | 75 triệu | 6,25 triệu | 25 năm |
| 6% | 90 triệu | 7,5 triệu | 20 năm |
| 8% | 120 triệu | 10 triệu | 14 năm |
Đọc bảng theo tuổi: nghỉ ở 60, rút 8% thì quỹ cạn khoảng 74 tuổi; rút 6% thì cạn khoảng 80; rút 4% thì còn tới ngoài 90. Chênh lệch giữa 5 triệu và 10 triệu một tháng nhìn thì nhỏ, nhưng là chênh lệch hơn hai mươi năm có tiền hay không có tiền.
Muốn tự kiểm với con số của mình, dùng hàm NPER trong bảng tính: NPER(lãi thực; -khoản rút năm; số dư quỹ) cho số năm quỹ đi được. Đổi lãi thực giả định xuống 0% hay 1% để thấy kịch bản xấu hơn.
Quy tắc 4%: nguồn gốc và giới hạn khi áp dụng ở nhà mình
Con số 4% hay được nhắc trên sách báo nước ngoài như một mức rút "khá an toàn". Nó xuất phát từ những phân tích trên dữ liệu lịch sử của thị trường Mỹ, cho một danh mục và một khoảng thời gian hưu trí khoảng ba mươi năm. Ý tưởng là: rút 4% số dư năm đầu, sau đó mỗi năm tăng theo trượt giá, thì trong phần lớn các giai đoạn lịch sử được xét, quỹ không cạn trước ba mươi năm.
Áp vào hoàn cảnh một gia đình Việt Nam cần thận trọng. Mức sinh lời, trượt giá, nơi gửi tiền, chi phí y tế đều khác. Thời gian nghỉ hưu có thể dài hơn ba mươi năm nếu nghỉ sớm. Vì vậy, 4% chỉ nên dùng như một điểm xuất phát để thử, không phải một lời hứa.
Cách dùng hợp lý: lấy 4% làm mức tham chiếu, tính xem với quỹ hiện có thì mỗi tháng được bao nhiêu, đặt cạnh khoản hụt giữa chi tiêu và lương hưu. Nếu 4% đủ bù khoản hụt, kế hoạch có biên an toàn. Nếu phải rút 6% đến 8% mới đủ, đó là tín hiệu cần một trong các việc: làm thêm vài năm, giảm chi tiêu dự kiến, hoặc chấp nhận rủi ro quỹ cạn sớm và có phương án dự phòng.
Ba cách rút tiền thường gặp
Rút số cố định tăng theo trượt giá. Năm đầu rút một khoản, những năm sau tăng đúng theo mức trượt giá giả định. Ưu điểm là chi tiêu ổn định, dễ lập ngân sách. Nhược điểm là không phản ứng khi quỹ đi xuống: năm quỹ kém vẫn rút như cũ, làm quỹ hao nhanh hơn.
Rút theo tỷ lệ của số dư mỗi năm. Mỗi năm rút một tỷ lệ cố định của số dư đầu năm đó, ví dụ 5%. Quỹ về lý thuyết không bao giờ cạn hẳn vì chỉ rút một phần của phần còn lại. Nhược điểm là khoản rút lên xuống theo số dư, có năm phải sống với ít tiền hơn hẳn năm trước.
Cách lai có sàn và trần. Rút theo tỷ lệ của số dư, nhưng đặt một mức sàn (tối thiểu cho chi tiêu thiết yếu) và mức trần (không rút quá dù quỹ tăng). Cách này giữ được phần lớn sự ổn định mà vẫn tự điều chỉnh khi quỹ đi xuống. Nó cần ngồi tính mỗi năm một lần, nhưng chỉ mất một buổi.
Chọn cách nào. Gia đình có lương hưu gánh phần lớn chi tiêu thiết yếu có thể chọn cách theo tỷ lệ, vì biến động chỉ ảnh hưởng phần chi thêm. Gia đình không có lương hưu nên nghiêng về cách lai, với mức sàn đủ cho chi tiêu thiết yếu.
Chia quỹ thành các ngăn theo thời gian cần tiền
Một cách giữ bình tĩnh khi rút là chia quỹ theo thời điểm sẽ cần dùng, mỗi ngăn có tiêu chí riêng về độ an toàn và khả năng rút. Đây là cách sắp xếp, không phải gợi ý kênh cụ thể:
- Ngăn chi tiêu một đến hai năm tới. Phần sẽ rút ra sinh hoạt trong thời gian gần. Tiêu chí: an toàn, rút được ngay khi cần, không lo biến động.
- Ngăn ba đến năm năm tới. Phần sẽ dùng sau đó. Tiêu chí: vẫn an toàn, có thể chấp nhận kỳ hạn dài hơn một chút để có phần sinh lời khá hơn, miễn là rút được đúng lúc.
- Ngăn dài hạn. Phần sẽ dùng sau năm năm, cùng quỹ sức khoẻ. Đây là phần có thời gian để chống trượt giá. Tiêu chí lựa chọn tuỳ hiểu biết và mức chịu rủi ro của gia đình; nếu không hiểu rõ một sản phẩm thì không đặt tiền tuổi già vào đó.
- Mỗi năm chuyển một phần từ ngăn sau lên ngăn trước. Ngăn chi tiêu luôn đủ cho một đến hai năm, nên những biến động của ngăn dài hạn không buộc bạn phải rút vào lúc bất lợi.
Lợi ích lớn nhất của cách chia này là về tâm lý: biết chắc tiền sinh hoạt hai năm tới đã nằm sẵn, người về hưu bớt hoảng khi nghe tin xấu, bớt quyết định vội.
Những năm đầu sau nghỉ hưu nặng ký nhất
Thứ tự của các năm tốt và xấu quan trọng hơn người ta nghĩ. Nếu những năm đầu sau khi nghỉ, phần sinh lời kém hoặc bạn rút nhiều cho một việc lớn, quỹ bị hụt khi số dư còn lớn nhất, và phần hụt đó không còn đủ thời gian để bù. Ngược lại, năm xấu xảy ra khi quỹ đã nhỏ thì thiệt hại tuyệt đối ít hơn.
Thực tế đời sống làm chuyện này rõ hơn: những năm đầu nghỉ hưu thường là lúc chi tiêu nhiều, vì còn sức đi lại, du lịch, sửa nhà, giúp con cưới vợ gả chồng. Giữa giai đoạn hưu, chi tiêu thường lắng xuống. Cuối giai đoạn, chi phí sức khoẻ và chăm sóc lại tăng lên.
Hai cách giảm rủi ro của những năm đầu: giữ ngăn chi tiêu đủ dày ngay từ ngày nghỉ, và giới hạn các khoản chi lớn trong năm năm đầu bằng một danh sách đã cân nhắc từ trước. Một chuyến đi xa hay một lần sửa nhà đã lên kế hoạch sẵn ít gây hại hơn nhiều so với những khoản phát sinh vì "giờ rảnh rồi".
Rà lại kế hoạch rút mỗi năm
Đặt một ngày cố định mỗi năm, ví dụ ngày đầu tháng Giêng âm lịch sau khi xong Tết, và làm theo thứ tự:
- Cộng số dư các ngăn của quỹ.
- So với số dư dự kiến theo kế hoạch năm trước: cao hơn, bằng hay thấp hơn.
- Tính lại tỷ lệ rút hiện tại: khoản rút năm tới chia cho số dư hiện có.
- Nếu tỷ lệ đã vượt quá mức bạn đặt làm giới hạn, giảm khoản chi không thiết yếu năm tới.
- Chuyển tiền giữa các ngăn để ngăn chi tiêu đủ cho một đến hai năm.
- Ghi lại các con số và quyết định, để năm sau so sánh.
Một biên an toàn đơn giản: nếu tỷ lệ rút thực tế vượt quá mức giới hạn hai năm liền, đó là dấu hiệu cần ngồi lại tính toàn bộ kế hoạch, không chỉ cắt giảm lặt vặt.
Những lỗi làm quỹ hưu trí cạn sớm
Phần lớn các quỹ cạn trước dự tính không phải vì một tai hoạ lớn, mà vì những thói quen nhỏ lặp lại nhiều năm:
- Không có kế hoạch rút, cần đâu rút đó. Không có tỷ lệ giới hạn thì không biết lúc nào đã rút quá tay. Quyết định trước một mức và ghi ra giấy.
- Cho con vay hay cho tiền lớn trong những năm đầu. Giúp con là chuyện đẹp, nhưng nên giới hạn ở một khoản đã tính trước trong kế hoạch, không rút từ phần dành cho sinh hoạt và sức khoẻ của chính mình.
- Rút từ quỹ sức khoẻ cho chi tiêu thường. Ranh giới giữa các ngăn bị xoá dần, đến khi cần điều trị thì quỹ đã mỏng.
- Đặt tiền vào thứ mình không hiểu vì lời mời lãi cao. Người về hưu có một khoản tiền lớn là đối tượng bị mời chào nhiều nhất. Nhóm bài đọc đúng con số khi được mời tích luỹ trên trang có những câu nên hỏi trước khi giao tiền.
- Không tăng khoản rút theo trượt giá rồi bù một cục. Ráng sống khắc khổ vài năm rồi chi một khoản lớn để bù cũng làm quỹ chao đảo. Khoản rút đều, tăng theo nhịp, dễ kiểm soát hơn.
- Không cho người thân biết quỹ ở đâu. Khi người giữ quỹ ốm nặng, gia đình không biết tiền nằm ở đâu, rút thế nào, có khi phải vay trong lúc tiền vẫn nằm yên.
Câu hỏi thường gặp
Về hưu nên rút bao nhiêu phần trăm quỹ mỗi năm?
Không có mức đúng cho mọi người. Trong ví dụ giả định với lãi thực 2% một năm, rút 4% cho quỹ đi được khoảng 35 năm, rút 6% khoảng 20 năm. Hãy tính với con số của mình và chọn mức đủ dài để qua được tuổi 90.
Quy tắc 4% có áp dụng được ở Việt Nam không?
Chỉ nên dùng như điểm xuất phát để thử. Con số này đến từ phân tích dữ liệu lịch sử của thị trường Mỹ cho khoảng ba mươi năm hưu trí; sinh lời, trượt giá và chi phí y tế ở Việt Nam khác, nên cần tính lại với giả định của chính gia đình.
Rút số tiền cố định hay rút theo phần trăm số dư thì tốt hơn?
Rút số cố định cho chi tiêu ổn định nhưng không phản ứng khi quỹ đi xuống. Rút theo phần trăm tự điều chỉnh nhưng khoản rút lên xuống. Cách lai có mức sàn và mức trần giữ được phần lớn ưu điểm của cả hai.
Vì sao những năm đầu sau nghỉ hưu quan trọng với quỹ?
Vì lúc đó số dư lớn nhất, nên một năm sinh lời kém hay một khoản chi lớn gây hụt nhiều và không còn đủ thời gian để bù. Giữ ngăn chi tiêu đủ dày và hạn chế các khoản lớn không cần thiết trong năm năm đầu giúp giảm rủi ro này.
Có nên chia quỹ hưu trí thành nhiều phần không?
Chia theo thời điểm cần dùng giúp ích: một ngăn cho chi tiêu một đến hai năm tới, một ngăn cho ba đến năm năm, một ngăn dài hạn. Mỗi năm chuyển dần từ ngăn sau lên ngăn trước, để không phải rút vào lúc bất lợi.
Làm sao biết quỹ hưu trí đang cạn nhanh hơn dự tính?
Mỗi năm tính lại tỷ lệ rút thực tế bằng khoản rút năm tới chia cho số dư hiện có. Nếu tỷ lệ này vượt mức giới hạn bạn đặt từ đầu, nhất là hai năm liền, đó là dấu hiệu cần điều chỉnh chi tiêu hoặc tính lại cả kế hoạch.