TichSan.comTích Sản
Tích sản và lãi kép

Quy tắc 72: ước nhanh bao nhiêu năm thì số tiền tích luỹ tăng gấp đôi

Quy tắc 72 lấy 72 chia cho tỷ lệ phần trăm mỗi năm để ước số năm tiền tăng gấp đôi. Bài chỉ cách dùng, độ sai, cách tính ngược và dùng cho lạm phát, nợ.

Close view of a Vietnamese woman at a kitchen table tapping a pocket calculator beside two small stacks of coins, one twice as tall, warm afternoon light

Quy tắc 72 là một phép nhẩm: lấy 72 chia cho tỷ lệ tăng mỗi năm, tính bằng phần trăm, sẽ ra gần đúng số năm để một khoản tiền tăng gấp đôi khi lãi được nhập gốc. Tỷ lệ 6% một năm thì khoảng 12 năm, 8% thì khoảng 9 năm. Không cần máy tính, không cần bảng, chỉ một phép chia làm được trong đầu.

Cái hay của quy tắc này không nằm ở độ chính xác mà ở tốc độ. Nó cho phép đứng trước bất kỳ con số nào, một lời mời gửi tiền, một mức tăng giá, một khoản nợ quá hạn, và trong vài giây hình dung được con số đó sẽ thành gì sau mười, hai mươi năm. Bài dưới đây giải thích vì sao phép chia đơn giản này lại gần đúng, nó sai bao nhiêu ở từng mức, cách dùng ngược để tìm tỷ lệ, và ba chỗ ngoài tiết kiệm mà quy tắc 72 giúp nhìn ra vấn đề sớm. Mọi tỷ lệ trong bài là giả định số tròn.

Quy tắc 72 nói gì và dùng thế nào

Phát biểu đầy đủ: nếu một khoản tiền tăng đều r phần trăm mỗi năm và phần tăng thêm được giữ lại để tiếp tục tăng, thì số năm cần để khoản đó gấp đôi xấp xỉ bằng 72 chia cho r. Chú ý r được viết dưới dạng số phần trăm, tức 6 chứ không phải 0,06.

Ví dụ giả định: một khoản 100 triệu để ở nơi tăng 6% một năm, lãi nhập gốc, không rút. Nhẩm 72 chia 6 bằng 12, vậy khoảng 12 năm sau khoản đó thành khoảng 200 triệu, và khoảng 24 năm sau thành khoảng 400 triệu. Mỗi chu kỳ 12 năm, số dư lại nhân đôi một lần nữa. Cách đếm theo chu kỳ gấp đôi như vậy giúp hình dung lãi kép dễ hơn nhiều so với nhìn công thức luỹ thừa.

Quy tắc cũng chạy theo chiều ngược lại. Biết mình muốn tiền gấp đôi trong bao nhiêu năm, lấy 72 chia cho số năm sẽ ra tỷ lệ tăng cần có mỗi năm. Muốn gấp đôi trong 9 năm thì cần khoảng 8% một năm; muốn gấp đôi trong 4 năm thì cần khoảng 18% một năm. Phép chia ngược này là công cụ rất tốt để thấy một kỳ vọng có thực tế hay không: mục tiêu càng gấp gáp thì tỷ lệ đòi hỏi càng cao, và tỷ lệ càng cao thì rủi ro đi kèm càng lớn.

Có hai điều kiện để quy tắc dùng được. Thứ nhất, tỷ lệ phải tương đối ổn định qua các năm, vì quy tắc giả định mỗi năm tăng như nhau. Thứ hai, phần tăng thêm phải ở lại. Nếu mỗi năm rút lãi ra tiêu, khoản tiền không bao giờ gấp đôi theo kiểu này mà chỉ tăng theo lãi đơn.

Quy tắc 72 sai bao nhiêu so với phép tính chính xác

Bảng dưới so số năm nhẩm theo quy tắc 72 với số năm tính chính xác bằng công thức luỹ thừa, ở các tỷ lệ giả định khác nhau, ghép lãi theo năm:

Tỷ lệ mỗi năm (giả định)Nhẩm theo quy tắc 72Tính chính xácChênh lệch
2%36 nămkhoảng 35 nămnhẩm dài hơn khoảng 1 năm
4%18 nămkhoảng 17,7 nămnhẩm dài hơn vài tháng
6%12 nămkhoảng 11,9 nămgần như trùng
8%9 nămkhoảng 9 nămgần như trùng
12%6 nămkhoảng 6,1 nămnhẩm ngắn hơn khoảng 1 tháng
24%3 nămkhoảng 3,2 nămnhẩm ngắn hơn khoảng 3 tháng

Quy tắc 72 chính xác nhất quanh vùng 6% đến 10% một năm, và sai lệch vẫn nhỏ trong khoảng 2% đến 15%. Với mục đích ước lượng một kế hoạch tích luỹ gia đình, sai lệch vài tháng trên quãng mười năm không làm thay đổi quyết định nào. Khi cần con số chính xác, ví dụ để ghi vào bảng kế hoạch, hãy dùng công thức hoặc hàm trên bảng tính như các bài trong chuyên mục cách tính lãi kép hướng dẫn.

Lý do 72 được chọn, thay vì một số khác, là vì 72 chia hết cho rất nhiều số: 2, 3, 4, 6, 8, 9, 12, 18, 24, 36. Nhờ vậy phép nhẩm hầu như luôn ra số tròn. Về toán, con số "đúng" cho lãi ghép liên tục là khoảng 69,3; người ta làm tròn lên 72 vì dễ chia và vì với lãi ghép theo năm ở mức thông thường, 72 lại cho kết quả sát hơn.

Quy tắc 70, 69 và khi nào nên dùng con số khác

Quy tắc 70 tiện cho tỷ lệ thấp. Với tỷ lệ dưới khoảng 4% một năm, chia 70 cho kết quả sát hơn chia 72. Vì vậy khi ước tác động của lạm phát, vốn thường là vài phần trăm, nhiều người dùng 70. Ví dụ giá cả tăng 2% một năm thì khoảng 35 năm giá gấp đôi.

Quy tắc 69 dùng cho lãi ghép rất dày. Khi lãi được ghép hằng ngày hoặc gần như liên tục, con số 69 hoặc 69,3 cho kết quả chính xác nhất. Trong đời sống gia đình, mức chênh này không đáng kể; biết để không ngạc nhiên khi gặp ở tài liệu khác.

Với tỷ lệ cao, thêm một chút vào 72. Một cách hiệu chỉnh hay dùng: cứ mỗi 3 điểm phần trăm vượt trên 8%, cộng thêm 1 vào số 72. Ví dụ ở 20%, dùng 76 chia 20 được 3,8 năm, sát với con số chính xác khoảng 3,8 năm hơn là 72 chia 20 bằng 3,6 năm.

Chọn một con số rồi dùng nhất quán. Mục đích của phép nhẩm là so sánh nhanh. Dùng cùng một con số cho mọi phép so sẽ cho thứ tự đúng giữa các lựa chọn, kể cả khi từng con số riêng lẻ lệch chút ít. Với phần lớn người đọc, 72 là đủ.

Dùng quy tắc 72 cho lạm phát: tiền mất một nửa sức mua sau bao lâu

Quy tắc 72 không chỉ đo tiền tăng mà còn đo giá tăng. Nếu giá cả chung tăng đều 4% một năm, theo giả định, thì khoảng 18 năm sau một rổ hàng hoá có giá gấp đôi. Nói theo chiều ngược lại, cùng một số tiền sau 18 năm chỉ mua được khoảng một nửa lượng hàng như hôm nay.

Phép nhẩm này đặc biệt hữu ích khi đặt mục tiêu dài hạn. Một gia đình tính rằng hôm nay cần khoảng 15 triệu mỗi tháng để sống thoải mái, và định nghỉ hưu sau 18 năm. Nếu lạm phát giả định 4% một năm, con số tương ứng lúc đó sẽ vào khoảng 30 triệu mỗi tháng. Không cần bảng tính, chỉ một phép chia đã đủ để thấy mục tiêu hưu trí phải lớn hơn nhiều so với cảm nhận ban đầu.

Kết hợp hai chiều còn cho một cách nhìn gọn về lãi thực. Nếu khoản tích luỹ tăng 6% một năm, gấp đôi sau khoảng 12 năm, còn giá cả tăng 4% một năm, gấp đôi sau khoảng 18 năm, thì sau 36 năm tiền đã gấp tám lần nhưng giá chỉ gấp bốn lần. Sức mua thật chỉ gấp đôi, tương ứng với mức tăng thực khoảng 2% một năm. Chính phần chênh này, chứ không phải con số danh nghĩa, mới quyết định gia đình giàu lên bao nhiêu. Chuyên mục về lạm phát trên trang đi sâu hơn vào cách đưa chuyện này vào kế hoạch.

Dùng quy tắc 72 để thấy một khoản nợ phình ra nhanh thế nào

Ở chiều nợ, quy tắc 72 là một cái chuông báo động. Với khoản nợ tính lãi theo tháng, có thể áp dụng trực tiếp cho đơn vị tháng: lấy 72 chia cho lãi suất mỗi tháng sẽ ra số tháng để khoản nợ gấp đôi nếu không trả gì và lãi bị cộng dồn. Một khoản nợ giả định chịu 2% mỗi tháng sẽ gấp đôi sau khoảng 36 tháng; 3% mỗi tháng thì khoảng 24 tháng; 6% mỗi tháng thì chỉ khoảng 12 tháng.

Những con số tháng nghe nhỏ, nhưng nhẩm ra số tháng gấp đôi sẽ thấy ngay mức độ. Một lời chào vay "chỉ 3% một tháng" tương đương việc khoản nợ có thể tăng gấp đôi trong hai năm nếu bị chậm trả, và gấp bốn trong bốn năm. Đây là lý do nhiều gia đình rơi vào vòng nợ dù khoản vay ban đầu không lớn: họ nhìn con số tháng mà không quy ra thời gian gấp đôi.

Cũng có thể dùng quy tắc 72 cho lời mời gửi tiền có tỷ lệ cao bất thường. Một lời hứa trả 5% mỗi tháng nghĩa là tiền gấp đôi sau khoảng 14 tháng, gấp tám lần sau khoảng 3,5 năm. Nếu điều đó dễ dàng và bền vững, người hứa sẽ không cần đi tìm tiền của người khác. Phép nhẩm này không chứng minh lời mời là lừa đảo, nhưng nó cho thấy con số đáng ngờ tới mức phải dừng lại và tìm hiểu thật kỹ, như các bài trong chuyên mục đọc con số khi được mời tích luỹ trình bày.

Năm tình huống nên nhẩm quy tắc 72 ngay

Thói quen nhẩm nhanh chỉ có ích khi được dùng đúng lúc. Năm thời điểm dưới đây là lúc phép chia này đáng làm nhất:

  1. Khi đặt một mục tiêu dài hạn. Nhẩm số năm gấp đôi của khoản đang có để biết khoảng bao nhiêu phần mục tiêu sẽ đến từ tiền tự sinh, bao nhiêu phải góp thêm.
  2. Khi nghe một tỷ lệ trong lời mời. Quy ra số năm hoặc số tháng gấp đôi. Nếu kết quả ngắn tới mức khó tin, đó là tín hiệu cần kiểm tra.
  3. Khi ký một khoản vay tính lãi theo tháng. Nhẩm xem nếu chậm trả, khoản nợ sẽ gấp đôi trong bao lâu, để hiểu cái giá của việc trễ hạn.
  4. Khi lập kế hoạch nghỉ hưu. Dùng mức lạm phát giả định để nhẩm chi tiêu tương lai sẽ gấp mấy lần hôm nay.
  5. Khi tự hỏi có nên rút quỹ ra dùng. Nhẩm xem khoản đó nếu để nguyên sẽ thành bao nhiêu sau một hai chu kỳ gấp đôi, rồi mới quyết.

Trong cả năm tình huống, quy tắc 72 không thay cho phép tính đầy đủ mà đóng vai trò lọc nhanh: giúp biết con số nào đáng tính kỹ, kỳ vọng nào phi thực tế, và khoản nào đang âm thầm lớn lên ngoài dự kiến.

Câu hỏi thường gặp

Quy tắc 72 tính thế nào cho đúng?

Lấy 72 chia cho tỷ lệ tăng mỗi năm viết dưới dạng số phần trăm, ví dụ 6 chứ không phải 0,06. Kết quả là số năm xấp xỉ để khoản tiền gấp đôi khi lãi được nhập gốc. Tỷ lệ giả định 6% một năm cho khoảng 12 năm, 9% cho khoảng 8 năm.

Quy tắc 72 có chính xác không?

Đủ chính xác cho việc ước lượng. Trong khoảng 6% đến 10% một năm, sai lệch so với phép tính chính xác chỉ vài tuần. Ở tỷ lệ rất thấp hoặc rất cao, sai lệch lên vài tháng. Khi cần con số ghi vào kế hoạch, dùng công thức luỹ thừa hoặc hàm trên bảng tính.

Quy tắc 72 có áp dụng cho khoản góp đều hằng tháng không?

Không trực tiếp. Quy tắc 72 nói về một khoản tiền gửi một lần rồi để nguyên. Với khoản góp đều, mỗi lần góp có thời gian tăng khác nhau nên phải dùng công thức giá trị tương lai của chuỗi góp đều, hoặc hàm FV trên bảng tính.

Dùng quy tắc 72 cho lạm phát như thế nào?

Lấy 72 chia cho mức lạm phát giả định mỗi năm để ra số năm giá cả gấp đôi, cũng là số năm một khoản tiền để không mất khoảng một nửa sức mua. Với lạm phát giả định 4% một năm, khoảng 18 năm.

Quy tắc 72 dùng cho lãi suất tính theo tháng được không?

Được, miễn giữ đúng đơn vị. Lấy 72 chia cho lãi suất mỗi tháng sẽ ra số tháng để khoản tiền gấp đôi, với điều kiện lãi được cộng dồn hằng tháng. Một khoản nợ giả định 2% mỗi tháng nếu không trả sẽ gấp đôi sau khoảng 36 tháng.

Quy tắc 70 và quy tắc 72 khác nhau thế nào?

Cùng một ý, chỉ khác con số chia. Số 70 cho kết quả sát hơn khi tỷ lệ thấp, khoảng dưới 4% một năm, nên hay dùng cho lạm phát. Số 72 sát hơn ở vùng 6% đến 10% và dễ chia nhẩm hơn. Với việc ước lượng trong gia đình, dùng số nào cũng được, miễn nhất quán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138