TichSan.comTích Sản
Tích sản và lãi kép

Đường cong lãi kép: vì sao mấy năm đầu thấy chậm và dễ nản bỏ giữa chừng

Mấy năm đầu tích luỹ, phần lãi nhỏ tới mức tưởng như vô ích. Bài lần theo từng năm của ví dụ giả định để chỉ ra điểm đường cong bẻ lên và cách giữ nhịp qua quãng chậm.

A young Vietnamese woman kneeling in a home garden at sunrise, watering a row of seedlings in pots that grow taller from left to right, gentle golden light

Đường cong lãi kép nằm gần như phẳng trong những năm đầu rồi mới bẻ lên dốc dần, vì phần lãi mỗi năm tỷ lệ với số dư, mà số dư lúc đầu còn nhỏ. Quãng phẳng đó là lúc nhiều người bỏ cuộc, đúng trước khi phần đáng giá nhất bắt đầu.

Ai từng góp đều vài năm đều quen cảm giác này: mỗi tháng bớt ra một khoản không nhỏ, nhưng nhìn số dư thì thấy gần như chỉ là tổng tiền mình tự bỏ vào, phần lãi lèo tèo chẳng đáng kể. Bài này lần theo từng năm của một ví dụ giả định để thấy chính xác đường cong trông thế nào, năm nào phần lãi bắt đầu vượt khoản góp, vì sao mỗi mốc trăm triệu sau tới nhanh hơn mốc trước, và những cách cụ thể để đi qua quãng chậm mà không bỏ dở. Tỷ lệ trong bài là giả định số tròn.

Từng năm của một khoản góp 2 triệu mỗi tháng

Giả định góp đều 2 triệu mỗi tháng, tỷ lệ 6% một năm ghép theo tháng, không rút. Cột cuối là phần lãi sinh ra riêng trong năm đó, so với 24 triệu tiền góp mỗi năm:

Năm thứSố dư cuối nămLãi sinh ra trong năm
1khoảng 24,7 triệukhoảng 0,7 triệu
3khoảng 78,7 triệukhoảng 3,8 triệu
5khoảng 139,5 triệukhoảng 7,3 triệu
10khoảng 327,8 triệukhoảng 18,3 triệu
13khoảng 471 triệukhoảng 26,6 triệu
15khoảng 581,6 triệukhoảng 33 triệu
20khoảng 924,1 triệukhoảng 52,9 triệu

Năm đầu, cả năm góp 24 triệu, phần lãi chưa tới 1 triệu, tức chưa bằng nửa tháng góp. Đó là con số dễ làm nản nhất. Tới năm thứ năm, lãi một năm khoảng 7 triệu, bằng hơn ba tháng góp. Tới năm thứ mười hai, lãi một năm đã sát 24 triệu, và từ năm thứ mười ba, phần lãi sinh ra trong năm vượt toàn bộ tiền góp trong năm. Tới năm thứ hai mươi, lãi một năm gấp hơn hai lần tiền góp.

Đường cong không có khúc gãy nào bí ẩn. Mỗi năm, phần lãi bằng tỷ lệ nhân với số dư. Số dư lớn dần vì có thêm tiền góp và vì lãi năm trước ở lại. Lãi năm sau vì thế lớn hơn lãi năm trước một chút, rồi cái "một chút" ấy cũng lớn dần. Chính sự lớn dần của độ lớn dần đó tạo ra hình dạng phẳng rồi dốc.

Mỗi mốc trăm triệu tới nhanh hơn mốc trước

Một cách khác để thấy đường cong là đếm thời gian để số dư đi qua từng mốc 100 triệu, với cùng ví dụ giả định ở trên:

Mốc số dưĐạt vào khoảng tháng thứThời gian từ mốc trước
100 triệu45khoảng 3 năm 9 tháng
200 triệu82khoảng 3 năm 1 tháng
300 triệu113khoảng 2 năm 7 tháng
500 triệu163khoảng 2 năm cho mỗi mốc 100 triệu
700 triệu203khoảng 1 năm 7 tháng cho mỗi mốc
900 triệu237khoảng 1 năm 4 tháng cho mỗi mốc

Trăm triệu đầu tiên mất gần bốn năm. Trăm triệu thứ chín chỉ mất khoảng mười sáu tháng, dù khoản góp hằng tháng vẫn y nguyên. Người góp không làm gì khác đi; chỉ là số dư đã đủ lớn để tự đẩy mình đi nhanh hơn.

Bảng này cũng là một công cụ giữ động lực tốt. Thay vì nhìn phần lãi nhỏ của năm đầu, hãy nhìn khoảng cách giữa các mốc đang co lại. Mỗi lần mốc kế tiếp tới sớm hơn mốc trước là một bằng chứng đường cong đang bẻ lên, dù cảm giác hằng tháng chưa thay đổi bao nhiêu.

Tỷ lệ khác nhau thì quãng phẳng dài ngắn khác nhau

Điểm mà phần lãi một năm vượt tổng tiền góp trong năm là một mốc dễ nhớ để đo độ dài quãng phẳng. Mốc này phụ thuộc mạnh vào tỷ lệ. Với cùng khoản góp 2 triệu mỗi tháng, ghép theo tháng, ở tỷ lệ giả định 4% một năm, phải tới khoảng năm thứ mười tám lãi mới vượt tiền góp; ở 6%, khoảng năm thứ mười ba; ở 8%, khoảng năm thứ mười. Mức góp không ảnh hưởng tới mốc này, vì lãi và tiền góp cùng tăng theo một tỷ lệ khi đổi mức góp; chỉ có tỷ lệ sinh lời quyết định.

Điều này có hai hệ quả thực tế. Thứ nhất, người lập kế hoạch với tỷ lệ thận trọng nên chuẩn bị tinh thần cho một quãng phẳng dài, có khi hơn mười lăm năm. Biết trước như vậy thì đỡ thất vọng khi năm thứ năm, thứ bảy vẫn thấy lãi nhỏ. Thứ hai, những lời hứa rút ngắn quãng phẳng xuống vài năm thường đòi hỏi tỷ lệ cao, và tỷ lệ cao luôn đi cùng rủi ro mất gốc. Một năm mất gốc không làm quãng phẳng ngắn lại mà kéo người góp quay về gần vạch xuất phát.

Lạm phát cũng làm quãng phẳng thật dài hơn quãng phẳng trên giấy. Khi tính theo sức mua hôm nay, tỷ lệ thực thấp hơn tỷ lệ danh nghĩa, nên mốc lãi vượt tiền góp xét theo giá trị thật tới muộn hơn. Đây không phải lý do để nản, mà là lý do để không lấy những con số đầu tiên làm thước đo thành công. Thước đo đúng của quãng phẳng là nhịp có được giữ hay không, không phải lãi được bao nhiêu.

Vì sao quãng phẳng làm người ta bỏ cuộc

Cái giá thì thấy ngay, phần thưởng thì đến muộn. Mỗi tháng bớt 2 triệu là cảm giác thiếu hụt thật, có ngay. Phần lãi tương xứng thì nằm ở mười, hai mươi năm sau. Con người vốn coi nhẹ những thứ ở xa, nên trong quãng đầu, cán cân cảm xúc nghiêng hẳn về phía bỏ.

So sánh với những con số hào nhoáng. Bên cạnh những câu chuyện kiếm tiền nhanh nghe được hằng ngày, vài trăm nghìn tiền lãi một năm trông thật nhỏ bé. Sự so sánh này khiến cách tích luỹ chậm mà chắc bị xem là vô ích, và đẩy người ta tới những lời mời rủi ro cao.

Nhầm đường thẳng với đường cong. Nhiều người ngầm hình dung tương lai bằng cách nhân kết quả hiện tại lên: hai năm được 50 triệu thì hai mươi năm được 500 triệu. Phép nhân thẳng đó bỏ qua toàn bộ phần dốc lên của đường cong, nên đánh giá thấp kết quả cuối gần một nửa trong ví dụ trên.

Một việc bất ngờ cần tiền. Khi quỹ còn nhỏ và chưa thấy "tác dụng", rút nó ra để đỡ một việc gấp dễ hơn nhiều so với khi quỹ đã lớn. Không ít quỹ tích sản bị đóng lại ở năm thứ hai, thứ ba vì lý do này.

Bỏ ở năm thứ ba thì mất gì

Hình dung một người góp đều ba năm theo ví dụ trên rồi rút toàn bộ khoảng 78,7 triệu ra dùng. Họ có thể nghĩ mình chỉ mất khoảng 6,7 triệu tiền lãi đã sinh ra. Nhưng thứ mất đi thật ra lớn hơn nhiều: khoản 78,7 triệu đó, nếu để yên thêm mười bảy năm ở tỷ lệ giả định cũ, tự nó sẽ lớn lên khoảng gấp 2,8 lần, thành hơn 216 triệu, chưa kể những khoản góp tiếp theo.

Còn tệ hơn, việc rút ra thường kéo theo việc dừng nhịp. Bắt đầu lại sau một lần bỏ khó hơn lần đầu, vì đã có sẵn ký ức "góp mãi mà chẳng được bao nhiêu". Người dừng ở năm thứ ba vì thế không chỉ mất phần dốc của khoản đã góp mà còn dễ mất luôn cả hai mươi năm phía sau.

Điều này không có nghĩa là quỹ tích sản không bao giờ được đụng tới. Có những tình huống khẩn cấp thật, và khi đó con người quan trọng hơn kế hoạch. Nhưng phần lớn các lần rút sớm không thuộc loại đó; chúng là những khoản chi có thể hoãn, có thể làm nhỏ lại, hoặc lẽ ra phải được đỡ bằng một quỹ dự phòng riêng.

Cách đi qua quãng phẳng mà không bỏ cuộc

Không cần ý chí phi thường, chỉ cần bố trí sao cho việc giữ nhịp dễ hơn việc bỏ:

  1. Tự động hoá khoản góp. Đặt lệnh chuyển ngay ngày nhận lương để khoản góp đi trước khi kịp cân nhắc. Việc không phải quyết định mỗi tháng bảo vệ nhịp tốt hơn mọi lời tự nhủ.
  2. Dựng quỹ dự phòng riêng. Một khoản tương đương vài tháng chi tiêu, để ở chỗ khác hẳn, là lá chắn để quỹ tích sản không bị rút khi có việc bất ngờ.
  3. Đo bằng mốc, không bằng lãi tháng. Ghi lại ngày đạt mỗi mốc số dư và thời gian giữa các mốc. Nhìn khoảng cách co lại dễ thấy tiến bộ hơn nhìn vài trăm nghìn tiền lãi.
  4. Vẽ trước đường cong của chính mình. Dùng bảng tính tính số dư dự kiến từng năm cho tới mốc mục tiêu, in ra hoặc lưu lại. Khi nản, mở ra xem mình đang ở đâu trên đường cong và còn bao xa tới đoạn dốc.
  5. Đặt luật rút trước khi cần. Viết ra những trường hợp duy nhất được phép rút quỹ. Quyết định lúc tỉnh táo luôn tốt hơn quyết định lúc đang cần tiền.

Quãng phẳng là cái giá vào cửa của lãi kép, không có cách nào bỏ qua nó. Nhưng biết trước nó dài bao lâu và trông thế nào giúp đi qua dễ hơn nhiều. Phần thưởng nằm ở phía bên kia, và nó lớn dần đều đặn chừng nào nhịp còn được giữ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mấy năm đầu tích luỹ thấy lãi rất ít?

Vì phần lãi mỗi năm bằng tỷ lệ nhân với số dư, mà số dư những năm đầu còn nhỏ. Trong ví dụ giả định 2 triệu mỗi tháng, 6% một năm, năm đầu lãi chưa tới 1 triệu trên 24 triệu tiền góp. Phần lãi lớn dần theo số dư, nên đường cong phẳng lúc đầu rồi dốc lên.

Bao lâu thì tiền lãi một năm vượt số tiền góp trong năm?

Tuỳ tỷ lệ. Trong ví dụ giả định 6% một năm ghép theo tháng, góp đều mỗi tháng, từ khoảng năm thứ mười ba phần lãi sinh ra trong năm vượt tổng tiền góp trong năm. Tỷ lệ thấp hơn thì mốc này tới muộn hơn, tỷ lệ cao hơn thì tới sớm hơn.

Rút quỹ tích luỹ sau ba năm thì mất bao nhiêu?

Mất nhiều hơn phần lãi đã sinh. Trong ví dụ giả định, khoảng 78,7 triệu sau ba năm nếu để yên thêm mười bảy năm sẽ lên hơn 216 triệu, chưa kể các khoản góp tiếp. Rút ra còn dễ làm đứt nhịp góp, khiến phần mất lớn hơn nữa.

Làm sao giữ động lực khi tích luỹ mãi chưa thấy kết quả?

Đo bằng mốc số dư thay vì lãi từng tháng, và theo dõi thời gian giữa các mốc đang ngắn lại. Tự động hoá khoản góp, dựng quỹ dự phòng riêng để không phải rút quỹ chính, và tính trước đường cong của mình để biết còn bao xa tới đoạn dốc.

Đường cong lãi kép có luôn dốc lên không?

Chỉ khi tỷ lệ sinh lời dương và tiền không bị rút. Nếu có năm thua lỗ, đường cong đi xuống ở năm đó. Nếu rút tiền, đường cong bị kéo xuống và mất phần dốc tương ứng. Phí và lạm phát cũng làm đường cong thật thoải hơn đường cong trên giấy.

Có cách nào rút ngắn quãng chậm ban đầu không?

Có thể làm quãng đó đỡ dài bằng khoản góp ban đầu lớn hơn, ví dụ dồn tiền thưởng vào những năm đầu, vì số dư lớn sớm thì lãi lớn sớm. Nhưng không có cách nào bỏ qua nó hoàn toàn; đó là bản chất của lãi kép.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138