TichSan.comTích Sản
Đặt mục tiêu tiết kiệm bằng con số

Nhiều mục tiêu tiết kiệm cùng lúc: xếp thứ tự ưu tiên và chia tiền góp

Khi cùng lúc cần tiền Tết, đổi xe, sửa nhà và quỹ học cho con, hãy liệt kê đủ, xếp ưu tiên bằng ba câu hỏi rồi chọn cách chia tiền góp tuần tự, song song hay lai.

Vietnamese father and teenage son at a plastic table on a Saigon balcony, sorting coins into four small tin boxes, potted herbs around, bright overcast daylight, faces turned away

Khi có nhiều mục tiêu tiết kiệm cùng lúc, cách làm là liệt kê đủ mọi mục tiêu trên một trang, xếp thứ tự bằng ba câu hỏi về mức bắt buộc, độ gần của hạn và hậu quả nếu trễ, rồi chọn một trong ba cách chia tiền góp: tuần tự, song song theo tỷ lệ, hoặc lai giữa hai cách. Tổng khoản góp của mọi mục tiêu không được vượt khả năng góp thật mỗi tháng.

Bài có một ví dụ giả định với bốn mục tiêu và 8 triệu đồng góp mỗi tháng để thấy cách chia trên giấy. Con số chỉ để minh hoạ, mỗi nhà có hoàn cảnh và thứ tự khác nhau.

Liệt kê mọi mục tiêu trên một trang

Rắc rối của nhiều mục tiêu thường không nằm ở thiếu tiền mà ở chỗ các mục tiêu chưa bao giờ được đặt cạnh nhau. Mỗi cái được nghĩ đến lúc riêng: tháng mười nghĩ tới Tết, tháng sáu nghĩ tới năm học, lúc xe hỏng nghĩ tới xe mới. Kết quả là khoản tiền để dành bị kéo qua kéo lại, mục tiêu nào cũng dở dang.

Bước đầu tiên là viết hết ra một trang, mỗi mục tiêu một dòng, đủ ba cột: số tiền đích, thời hạn và khoản góp mỗi tháng nếu tính riêng. Khoản góp riêng tính bằng phép chia đơn giản hoặc hàm PMT như các bài khác trên trang. Dòng cuối cộng tổng khoản góp của tất cả.

Phần lớn các nhà làm bước này lần đầu đều thấy tổng khoản góp lớn hơn số tiền có thể để dành mỗi tháng, có khi gấp rưỡi, gấp đôi. Đây không phải tin xấu, mà là thông tin quan trọng nhất. Nó nói rằng không thể làm tất cả cùng lúc với tốc độ mong muốn, và phải chọn.

Nhớ đưa vào danh sách cả những mục tiêu lặp lại hằng năm như quỹ Tết, quỹ đóng học, quỹ hiếu hỉ. Chúng ít khi được coi là mục tiêu tiết kiệm, nhưng lại là những khoản hay làm vỡ các mục tiêu khác nhất vì đến đều đặn mà không ai chuẩn bị.

Ba câu hỏi để xếp thứ tự ưu tiên

Mục tiêu này là bắt buộc hay mong muốn? Học phí, tiền thuê nhà, khoản phải trả theo hợp đồng là bắt buộc. Chuyến du lịch, điện thoại mới là mong muốn. Mục tiêu bắt buộc luôn đứng trước, bất kể hạn gần hay xa.

Hạn còn bao xa và có dời được không? Mục tiêu có hạn gần và hạn cứng cần được góp đủ trước. Mục tiêu có hạn mềm, dời được, là chỗ để co giãn khi tiền không đủ.

Nếu trễ thì hậu quả là gì? Trễ quỹ du lịch thì đi năm sau. Trễ quỹ đặt cọc nhà thì có thể mất cơ hội hoặc phải vay với lãi cao. Trễ quỹ học thì con không nhập học đúng hạn. Hậu quả càng nặng, ưu tiên càng cao.

Chấm điểm đơn giản cho từng mục tiêu. Mỗi câu chấm từ một đến ba, cộng lại. Mục tiêu điểm cao đứng đầu. Cách chấm thô nhưng giúp cả nhà nói chuyện trên cùng một tiêu chí thay vì tranh luận cảm tính.

Quỹ dự phòng đứng trước mọi mục tiêu. Nếu chưa có khoản dự phòng cho việc bất ngờ, đó là mục tiêu số một. Thiếu nó, một lần ốm đau hay hỏng xe sẽ buộc bạn rút tiền từ các quỹ khác, làm vỡ cả kế hoạch.

Cách chia thứ nhất: làm tuần tự từng mục tiêu

Cách tuần tự dồn toàn bộ khoản góp cho mục tiêu ưu tiên số một cho đến khi xong, rồi mới chuyển sang mục tiêu số hai. Ưu điểm là mục tiêu đầu về đích rất nhanh, bạn thấy kết quả sớm và có động lực. Cách này cũng đơn giản nhất để theo dõi vì mỗi lúc chỉ có một con số cần nhìn.

Nhược điểm lớn là các mục tiêu sau phải chờ, và nếu một mục tiêu sau có hạn cứng thì có thể không kịp. Ví dụ giả định: dồn hết 8 triệu mỗi tháng cho quỹ xe 48 triệu, sáu tháng là xong; nhưng trong sáu tháng đó quỹ học cho con, dù hạn còn xa, không nhận đồng nào và mất đi sáu tháng lãi kép.

Cách tuần tự hợp nhất khi các mục tiêu đều ngắn hạn và hạn của chúng xếp nối tiếp nhau, như quỹ Tết đến tháng một, quỹ học phí đến tháng tám, quỹ du lịch đến tháng mười hai. Làm xong cái này đúng lúc bắt đầu cái kia.

Nếu chọn cách này, hãy kiểm từng mục tiêu phía sau: với khoản góp toàn phần khi đến lượt nó, nó có kịp hạn không. Mục tiêu nào không kịp thì phải được nhận một phần góp ngay từ bây giờ, tức là chuyển sang cách lai.

Cách chia thứ hai: song song theo tỷ lệ

Cách song song chia khoản góp mỗi tháng cho tất cả các mục tiêu cùng lúc, theo một tỷ lệ cố định hoặc theo khoản góp cần thiết của từng mục tiêu. Mục tiêu nào cũng tiến mỗi tháng, không cái nào bị bỏ quên, và các mục tiêu dài hạn được hưởng trọn thời gian để lãi kép làm việc.

Nhược điểm là mỗi mục tiêu tiến chậm, cảm giác lâu mới tới. Nếu tổng khoản góp cần thiết vượt khả năng, chia đều theo tỷ lệ sẽ làm mọi mục tiêu cùng trễ, kể cả mục tiêu bắt buộc. Đây là cái bẫy của cách song song: cố công bằng với tất cả rồi không mục tiêu nào đạt.

Cách này hợp khi tổng khoản góp cần thiết nằm trong sức góp, tức là các mục tiêu đã được tính vừa với thu nhập. Khi đó mỗi mục tiêu nhận đúng khoản góp đã tính, không phải theo tỷ lệ tuỳ ý, và tất cả về đích đúng hạn của mình.

Muốn song song mà không rối, mỗi mục tiêu nên có chỗ để riêng hoặc ít nhất một dòng riêng trong sổ theo dõi. Chuyển tiền vào các chỗ đó cùng một ngày mỗi tháng, ngay khi nhận lương, để không phải nhớ nhiều lần.

Cách chia thứ ba: lai giữa tuần tự và song song — ví dụ bốn mục tiêu

Cách lai giữ một mức sàn tối thiểu cho mọi mục tiêu có hạn cứng hoặc dài hạn, phần còn lại dồn cho mục tiêu ưu tiên cao nhất. Ví dụ giả định: gia đình có 8 triệu mỗi tháng cho tích luỹ, quỹ dự phòng đã đủ, bốn mục tiêu như sau.

Mục tiêuĐích và hạnCần nếu tính riêngChia theo cách lai
Học phí năm tới của con (bắt buộc, hạn cứng)24 triệu sau 10 tháng2,4 triệu2,4 triệu
Quỹ Tết (lặp lại, hạn cứng)20 triệu sau 8 tháng2,5 triệu2,5 triệu
Đổi xe máy (mong muốn, hạn mềm)45 triệu, chưa chốt hạn1,9 triệu nếu 24 tháng1,6 triệu
Quỹ học đại học cho con (dài hạn)góp đều nhiều nămtối thiểu 1 triệu1,5 triệu

Hai mục tiêu bắt buộc có hạn cứng nhận đủ khoản cần. Quỹ đại học nhận nhiều hơn mức sàn một chút vì thời gian là lợi thế của nó. Quỹ xe nhận phần còn lại, chậm hơn mong muốn vài tháng, nhưng hạn mềm nên chấp nhận được. Khi quỹ Tết về đích sau tám tháng, 2,5 triệu đó chuyển sang quỹ xe, quỹ xe tăng tốc rõ rệt.

Cách lai là cách nhiều nhà dùng nhất vì nó vừa bảo vệ những việc không thể trễ, vừa không bỏ quên mục tiêu dài hạn. Chỉ cần ghi rõ thứ tự: tiền dư từ mục tiêu nào về đích thì chuyển sang đâu.

Khi thu nhập thay đổi: xếp lại thế nào

Thứ tự ưu tiên không cố định. Mỗi khi thu nhập tăng, giảm hoặc có mục tiêu mới, đi lại các bước này:

  1. Ghi lại khả năng góp mới mỗi tháng dựa trên thu nhập thực nhận mới.
  2. Cập nhật số dư hiện có của từng mục tiêu, tính lại khoản cần góp cho thời gian còn lại.
  3. Chấm lại ba câu hỏi ưu tiên nếu hoàn cảnh đã đổi, ví dụ có thêm con hay chuyển nhà.
  4. Nếu thu nhập giảm, giữ nguyên mục tiêu bắt buộc, dời hạn các mục tiêu mong muốn trước.
  5. Nếu thu nhập tăng, chia phần tăng theo thứ tự ưu tiên chứ không tăng chi tiêu ngay.
  6. Ghi ngày xếp lại và lý do vào sổ để lần sau còn nhìn lại.

Khi thu nhập giảm, cám dỗ lớn nhất là dừng góp toàn bộ. Tốt hơn là giữ một khoản nhỏ cho mục tiêu bắt buộc và dài hạn, dù chỉ vài trăm nghìn, để giữ nhịp. Khôi phục một thói quen đã đứt luôn khó hơn tăng lại một khoản góp đang nhỏ. Khi thu nhập trở lại, tăng dần khoản góp theo thứ tự đã định.

Bốn lỗi hay gặp khi chia tiền cho nhiều mục tiêu

Chia đều cho mọi mục tiêu. Chia mỗi mục tiêu một phần bằng nhau nghe công bằng nhưng bỏ qua hạn và mức bắt buộc. Quỹ Tết còn tám tháng mà nhận phần bằng quỹ đại học còn mười lăm năm thì đến tháng Chạp sẽ thiếu, trong khi quỹ dài hạn lại nhận thừa so với mức cần. Chia theo khoản cần của từng mục tiêu, không chia theo số đầu mục.

Để mọi mục tiêu chung một chỗ. Khi tiền của bốn mục tiêu nằm chung một tài khoản và chỉ có một con số tổng, rất khó biết mục tiêu nào đã đủ, mục tiêu nào đang bị lấy sang. Không bắt buộc phải mở nhiều tài khoản, nhưng sổ ghi phải tách số dư theo từng mục tiêu, mỗi tháng cộng lại khớp với số tổng.

Mượn tiền mục tiêu này trả cho mục tiêu kia mà không ghi. Mượn tạm quỹ xe để đóng học cho kịp là chuyện có thể xảy ra. Điều làm hỏng kế hoạch là mượn mà không ghi số tiền, không ghi lịch trả lại. Ghi một dòng âm cho quỹ xe và một dòng trả dần trong các tháng sau thì kế hoạch vẫn còn nguyên hình.

Thêm mục tiêu mới mà không bớt gì. Mỗi mục tiêu mới thêm vào danh sách đều lấy tiền từ cùng một khoản góp hằng tháng. Trước khi nhận thêm một mục tiêu, chạy lại dòng tổng: nếu vượt khả năng góp, phải dời hạn hoặc hạ đích của một mục tiêu cũ, hoặc hoãn mục tiêu mới. Nói có với mọi thứ cùng lúc thường dẫn đến không mục tiêu nào về kịp.

Câu hỏi thường gặp

Có nhiều mục tiêu tiết kiệm thì nên ưu tiên cái nào trước?

Ưu tiên quỹ dự phòng trước, rồi đến các mục tiêu bắt buộc có hạn cứng như học phí, tiền nhà. Sau đó mới đến mục tiêu mong muốn. Có thể chấm điểm theo ba tiêu chí: bắt buộc hay không, hạn gần hay xa, hậu quả nếu trễ.

Nên tiết kiệm từng mục tiêu một hay chia đều cho tất cả?

Tuỳ hoàn cảnh. Tuần tự hợp khi các mục tiêu ngắn và hạn nối tiếp nhau. Song song hợp khi tổng khoản góp đã vừa sức. Phần lớn gia đình dùng cách lai: giữ mức sàn cho mục tiêu bắt buộc và dài hạn, phần còn lại dồn cho mục tiêu ưu tiên.

Tổng khoản góp vượt khả năng thì làm gì?

Không chia mỏng cho tất cả. Giữ đủ cho mục tiêu bắt buộc, rồi dời hạn, hạ số tiền hoặc tạm hoãn các mục tiêu mong muốn cho đến khi tổng khoản góp nằm trong sức góp thật mỗi tháng.

Mục tiêu dài hạn có nên chờ các mục tiêu ngắn xong mới bắt đầu?

Không nên chờ hoàn toàn. Mục tiêu dài hạn được lợi nhiều nhất từ thời gian, nên dù góp ít vẫn nên bắt đầu sớm với một mức sàn nhỏ. Khi các mục tiêu ngắn về đích, tăng phần góp cho nó.

Một mục tiêu về đích thì khoản góp đó chuyển đi đâu?

Chuyển sang mục tiêu kế tiếp theo thứ tự ưu tiên đã ghi sẵn, thường là mục tiêu đang chậm nhất hoặc mục tiêu dài hạn. Đừng để khoản đó tự quay về chi tiêu hằng tháng.

Bao lâu nên xếp lại thứ tự ưu tiên một lần?

Nên xem lại mỗi quý và bất cứ khi nào thu nhập thay đổi, có mục tiêu mới hoặc hoàn cảnh gia đình đổi. Mỗi lần xếp lại ghi lý do để lần sau dễ đối chiếu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138