Với hai con cách nhau vài tuổi, cách làm chắc nhất là tính riêng số tiền đích và khoản góp cho từng con trước, rồi mới quyết để chung một nơi hay tách hai quỹ; nhiều gia đình chọn tách hai quỹ để mỗi con có một mốc rõ, hoặc để chung nhưng ghi sổ hai cột riêng. Về phép tính, gộp hay tách không làm thay đổi tổng số tiền cần góp; khác biệt nằm ở việc theo dõi, ở những năm chồng lấn khi anh chị đang học mà em vẫn cần góp, và ở cảm giác công bằng giữa các con.
Ví dụ trong bài là một gia đình giả định có con lớn 6 tuổi và con nhỏ 2 tuổi. Mọi học phí và mức sinh lời là giả định. Bài không so sánh hay đánh giá các con; mỗi con có con đường riêng, quỹ học chỉ là phần chuẩn bị của cha mẹ.
Tính riêng từng con trước
Giả định: mỗi con cần 240 triệu đồng theo giá hôm nay cho bốn năm đại học, chi phí tăng 6% mỗi năm, quỹ sinh lời giả định 5% một năm, góp đều cuối mỗi tháng. Con lớn 6 tuổi còn 12 năm; con nhỏ 2 tuổi còn 16 năm.
| Con lớn (6 tuổi) | Con nhỏ (2 tuổi) | |
|---|---|---|
| Số năm tới 18 tuổi | 12 | 16 |
| Số tiền đích ở năm 18 tuổi | khoảng 483 triệu | khoảng 610 triệu |
| Góp mỗi tháng (hàm PMT) | khoảng 2,45 triệu | khoảng 2,08 triệu |
| Góp tới khi nào | 12 năm | 16 năm |
Tổng hai khoản là khoảng 4,53 triệu đồng mỗi tháng trong 12 năm đầu, sau đó chỉ còn 2,08 triệu cho con nhỏ trong 4 năm tiếp. Con nhỏ có số tiền đích lớn hơn vì năm cần tiền xa hơn, giá đã tăng thêm, nhưng khoản góp mỗi tháng lại nhẹ hơn vì có thêm bốn năm để góp và để lãi nhập gốc.
Điều quan trọng: hai con số 2,45 và 2,08 không phải là thước đo cha mẹ dành cho con nào nhiều hơn. Chúng chỉ phản ánh khoảng cách thời gian. Nếu sau này các con có nhu cầu học khác nhau, mục tiêu của từng con sẽ được chỉnh riêng.
Những năm chồng lấn: anh chị đang học, em vẫn đang góp
Chỗ khó thật sự của nhà có hai con không nằm ở khoản góp hằng tháng mà ở những năm chồng lấn. Trong ví dụ, từ năm thứ 12 tới năm thứ 15 con lớn đang học đại học; cùng lúc gia đình vẫn đang góp cho con nhỏ. Nếu quỹ của con lớn chưa đủ, phần thiếu phải lấy từ thu nhập hằng tháng, đúng lúc thu nhập đó còn phải gánh khoản góp cho em.
Nếu gom quỹ chung không ghi sổ riêng, rủi ro là quỹ bị rút cho con lớn vượt phần của con lớn, ăn sang phần của con nhỏ mà không ai để ý. Bốn năm sau tới lượt con nhỏ, quỹ hụt đúng phần đã bị lấy sang, cộng thêm phần lãi lẽ ra số tiền đó sinh ra.
Để thấy trước, lập một bảng dòng tiền theo năm cho cả nhà, mỗi năm một dòng, ba cột: khoản góp cho con nhỏ, khoản chi học phí của con lớn, và phần bù từ thu nhập nếu quỹ con lớn không đủ. Trong ví dụ, chi phí một năm đại học của con lớn ước khoảng 121 triệu ở năm thứ nhất, tăng dần tới khoảng 144 triệu ở năm thứ tư; chi phí năm đầu của con nhỏ ước khoảng 152 triệu. Nhìn bảng sẽ biết trước năm nào nặng nhất để chuẩn bị, thay vì bị bất ngờ.
So quỹ chung và quỹ riêng
Hai cách đều làm được nếu có kỷ luật. Bảng dưới so theo những tiêu chí liên quan tới việc theo dõi và cảm giác công bằng, không phải theo mức sinh lời.
| Tiêu chí | Quỹ chung một nơi | Quỹ riêng cho từng con |
|---|---|---|
| Số nơi phải theo dõi | Một | Hai, hoặc nhiều hơn nếu có thêm con |
| Rõ phần của từng con | Chỉ rõ khi ghi sổ hai cột | Rõ ngay từ số dư |
| Linh hoạt khi một con cần nhiều hơn | Cao, nhưng dễ ăn sang phần con kia | Thấp hơn, phải chủ động chuyển và ghi lại |
| Rủi ro hụt cho con nhỏ | Cao nếu không ghi sổ riêng | Thấp |
| Nói chuyện với con khi lớn | Phải mở sổ giải thích | Con nhìn thấy quỹ mang tên mình |
Nhiều nhà chọn cách giữa: một nơi để tiền, nhưng sổ theo dõi có hai cột riêng và khoản góp hằng tháng được chia vào từng cột ngay khi góp. Lãi chia theo tỷ lệ số dư mỗi cột. Trên bảng tính, cột lãi của mỗi con có thể tính đơn giản bằng số dư đầu kỳ của cột đó nhân với tỷ lệ sinh lời thực tế của cả quỹ trong kỳ, nên không cần hai tài khoản mà vẫn biết từng con đang có bao nhiêu. Cách này giữ được sự đơn giản của một nơi để tiền, mà vẫn biết rõ phần của từng con.
Khi hai con có nhu cầu học khác nhau
Mục tiêu của mỗi con được chỉnh riêng. Con lớn có thể học ngành bốn năm gần nhà, con nhỏ có thể học ngành năm năm hoặc muốn học nghề. Khi nhu cầu rõ dần, sửa số tiền đích của đúng con đó và tính lại khoản góp cho con đó, không cào bằng cả hai.
Công bằng không có nghĩa là bằng nhau. Mỗi con một đích khác nhau là chuyện bình thường. Điều cần là cách cha mẹ nói về nó: quỹ chuẩn bị cho con đường của từng con, không phải phần thưởng chia theo thành tích.
Một con nhận học bổng thì phần dư xử lý thế nào. Thống nhất từ trước: phần dư của con đó giữ cho chính con đó dùng cho học tiếp hay khởi đầu, hay chuyển một phần sang hỗ trợ con kia. Viết ra khi các con còn nhỏ, đừng để tới lúc có phần dư mới bàn.
Khoảng cách tuổi rất xa. Nếu hai con cách nhau tám, mười tuổi, hầu như không có năm chồng lấn, nhưng con nhỏ lại có thể cần tiền vào lúc cha mẹ gần tuổi nghỉ hưu. Đặt kế hoạch quỹ học của con nhỏ cạnh kế hoạch tuổi già của cha mẹ để thấy hai mục tiêu tranh nhau thế nào.
Có con thứ ba sau này. Thêm một cột, tính riêng như hai con trước. Đừng lấy bớt khoản góp của hai con trước để chia đều, mà tìm nguồn góp mới hoặc chỉnh mục tiêu cho từng con một cách có tính toán.
Khi phần dư hằng tháng chỉ đủ cho một con
Ví dụ giả định trên cần khoảng 4,53 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều gia đình chỉ dư được chừng 3 triệu. Khi đó có ba hướng điều chỉnh, và có thể kết hợp. Hướng thứ nhất là hạ số tiền đích của cả hai con xuống mức cha mẹ gánh học phí, còn sinh hoạt phí tính sau bằng thu nhập lúc các con đi học. Với ví dụ, nếu phần gia đình gánh giảm từ 60 xuống 45 triệu mỗi năm theo giá hôm nay, khoản góp của cả hai con cùng giảm một phần tư, còn khoảng 3,4 triệu mỗi tháng.
Hướng thứ hai là góp tăng dần: bắt đầu ở mức vừa sức, mỗi năm nâng thêm một tỷ lệ cố định, ví dụ 5% hoặc 10%, theo nhịp tăng thu nhập. Phép tính phức tạp hơn một chút nhưng bảng tính làm được bằng một cột khoản góp, mỗi dòng nhân với hệ số tăng của năm đó. Hướng thứ ba là chấp nhận một phần thiếu có kế hoạch: ghi rõ con số thiếu dự kiến của từng con, và phương án lo phần đó khi tới hạn, như dùng thu nhập những năm đó hoặc để con tự làm thêm một phần.
Điều không nên làm là góp đủ cho con lớn và bỏ trống quỹ của con nhỏ với ý định sau này tính. Bốn năm đầu là bốn năm lãi kép quý nhất của con nhỏ; dù chỉ vài trăm nghìn mỗi tháng, giữ cho quỹ của con nhỏ có dòng góp đều vẫn tốt hơn để trống.
Thứ tự làm cho nhà có hai con
Năm bước sau giữ cho kế hoạch rõ ràng dù chọn gộp hay tách.
- Ước số tiền đích theo giá hôm nay cho từng con, đưa mức tăng chi phí vào theo đúng số năm của từng con.
- Tính khoản góp mỗi tháng của từng con bằng hàm PMT, cộng lại xem có vừa với phần dư hằng tháng của gia đình không.
- Nếu không vừa, ưu tiên giữ mốc của con lớn vì thời gian ít hơn, đồng thời góp mức thấp hơn cho con nhỏ và ghi rõ kế hoạch nâng dần khi thu nhập tăng hoặc khi khoản góp cho con lớn kết thúc.
- Lập bảng dòng tiền theo năm để thấy trước những năm chồng lấn, chuẩn bị phần bù từ thu nhập cho những năm đó.
- Chọn cách để tiền: chung một nơi kèm sổ hai cột, hoặc tách hai nơi. Ghi quy tắc rút cho từng quỹ.
Bước ba là chỗ hay gây cảm giác áy náy. Thực ra góp ít hơn cho con nhỏ trong những năm đầu không phải bất công: khi khoản góp cho con lớn dừng ở năm thứ 12, toàn bộ khoản đó chuyển sang cho con nhỏ, và con nhỏ vẫn còn đủ thời gian để quỹ lớn lên.
Nếu có năm thu nhập giảm, sửa khoản góp của con nào có nhiều năm còn lại hơn trước, vì con đó có nhiều thời gian bù hơn. Ghi lại mọi lần sửa vào sổ, để buổi xem lại hằng năm biết rõ quỹ của từng con đang lệch kế hoạch bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Hai con nên dùng chung một sổ tiết kiệm cho quỹ học được không?
Được, nếu sổ theo dõi ghi rõ hai cột cho từng con và mỗi khoản góp được chia ngay vào cột tương ứng. Không ghi riêng thì dễ rút cho con lớn vượt phần của con lớn mà không ai biết, tới lượt con nhỏ quỹ hụt.
Có nên góp cho hai con bằng nhau mỗi tháng không?
Không nhất thiết. Khoản góp phụ thuộc số năm còn lại và số tiền đích của từng con. Con nhỏ thường cần góp ít hơn mỗi tháng vì còn nhiều thời gian. Bằng nhau về khoản góp không đồng nghĩa công bằng về kết quả.
Những năm hai con cùng học đại học thì lo thế nào?
Lập bảng dòng tiền theo năm từ sớm để thấy trước những năm chồng lấn. Quỹ của mỗi con lo phần của con đó, phần thiếu bù từ thu nhập. Biết trước vài năm thì có thể tăng khoản góp từ bây giờ để những năm đó nhẹ hơn.
Con thứ hai sinh sau mấy năm thì quỹ của con đầu có nên chia lại không?
Không nên lấy bớt quỹ của con đầu để chia đều. Mở cột hoặc quỹ mới cho con thứ hai, tính khoản góp riêng. Nếu phần dư hằng tháng không đủ, chỉnh mục tiêu của từng con một cách có tính toán thay vì chia đôi số đã có.
Quỹ học của con này dư thì có chuyển sang cho con kia không?
Tuỳ thoả thuận của gia đình, nên viết ra từ khi các con còn nhỏ. Một cách thường gặp là giữ phần dư cho chính con đó cho bước tiếp theo, hoặc chuyển một phần sang hỗ trợ anh chị em kèm ghi chép rõ ràng.
Nói với các con về quỹ học thế nào để không so bì?
Nói về quỹ như sự chuẩn bị cho con đường riêng của mỗi con, không nhắc ai được nhiều hơn. Khi các con lớn, cho mỗi con xem cột của mình. Tránh gắn số tiền trong quỹ với thành tích hay hạnh kiểm của từng con.