Cùng một mục tiêu hưu trí, người bắt đầu sớm góp ít hơn hẳn mỗi tháng và tổng tiền bỏ ra cũng ít hơn, vì lãi kép có nhiều năm để làm việc. Ví dụ giả định: mục tiêu 1,5 tỷ đồng theo giá hôm nay, nghỉ ở 60 tuổi, lãi thực (sau trượt giá) giả định 3% một năm. Bắt đầu ở 25 tuổi cần góp khoảng 2 triệu một tháng; ở 35 tuổi khoảng 3,4 triệu; ở 45 tuổi khoảng 6,6 triệu.
Bảng số này không nhằm khiến người 45 tuổi nản. Nó cho thấy chi phí của mỗi năm chờ đợi, để người còn trẻ hiểu vì sao nên bắt đầu dù khoản nhỏ, còn người đã muộn biết chính xác cần bù bằng những cách nào. Mọi con số dưới đây là giả định, dùng để minh hoạ phép tính, không phải lời hứa về mức sinh lời của bất kỳ kênh nào.
Bảng so sánh ba mốc tuổi bắt đầu
Giả định chung: mục tiêu 1,5 tỷ đồng tính theo giá hôm nay, góp đều cuối mỗi tháng, nghỉ ở 60 tuổi, lãi thực giả định 3% một năm. Vì dùng lãi thực nên mọi con số đều là "tiền giá hôm nay"; trên thực tế khoản góp danh nghĩa sẽ tăng dần mỗi năm theo trượt giá.
| Tuổi bắt đầu | Số năm góp | Góp mỗi tháng | Tổng tiền tự góp | Phần do lãi kép |
|---|---|---|---|---|
| 25 | 35 | khoảng 2,0 triệu | khoảng 850 triệu | khoảng 650 triệu |
| 35 | 25 | khoảng 3,4 triệu | khoảng 1,01 tỷ | khoảng 490 triệu |
| 45 | 15 | khoảng 6,6 triệu | khoảng 1,19 tỷ | khoảng 310 triệu |
Cột cuối là chỗ đáng nhìn. Người bắt đầu ở 25 tuổi để lãi kép làm gần một nửa công việc. Người bắt đầu ở 45 tuổi tự gánh gần bốn phần năm. Khoản góp tháng gấp hơn ba lần, nhưng tổng tiền bỏ ra chỉ gấp khoảng 1,4 lần; phần chênh còn lại là khoảng thời gian không còn lấy lại được.
Muốn tự kiểm, mở bảng tính và gõ PMT(3%/12;35*12;0;-1500) để ra khoản góp tháng theo đơn vị triệu đồng. Đổi số năm thành 25 và 15 để có hai dòng còn lại.
Mười năm đầu nặng ký hơn mười năm sau
Một phép thử giả định cho thấy rõ sức nặng của những năm đầu. Người A góp 2 triệu mỗi tháng từ 25 đến 35 tuổi rồi dừng hẳn, không góp thêm đồng nào. Người B không góp gì cho tới 35 tuổi, rồi góp đúng 2 triệu mỗi tháng từ 35 đến 60 tuổi. Với cùng lãi thực giả định 3% một năm, đến 60 tuổi người A có khoảng 590 triệu, người B có khoảng 900 triệu.
Người B góp nhiều gấp hai lần rưỡi mà chỉ hơn người A chừng một nửa. Mười năm góp của người A có hai mươi lăm năm để sinh lời trên lãi; hai mươi lăm năm góp của người B thì phần lớn chưa kịp lớn. Đây là phép tính, không phải câu khẩu hiệu.
Điều này không có nghĩa nên góp mười năm rồi dừng. Ý nghĩa thực tế của nó là: khoản nhỏ góp ở tuổi 25, kể cả chỉ vài trăm nghìn một tháng, có giá trị hơn nhiều người nghĩ. Còn người đã qua 35 thì đừng ngồi tiếc; mỗi năm bắt đầu sớm hơn từ hôm nay vẫn là một năm lãi kép được thêm. Bài về đường cong lãi kép trong nhóm tích sản và lãi kép trên trang giải thích vì sao mấy năm đầu nhìn số dư thấy chậm dù chúng đang làm việc nặng nhất.
Tuổi 25: việc cần làm khi thu nhập còn mỏng
Bắt đầu bằng khoản nhỏ có thể giữ đều. Tuổi này thu nhập chưa cao, nhiều khoản cần lo: học thêm, thuê nhà, giúp gia đình. Đừng đặt mục tiêu 2 triệu một tháng nếu nó làm bạn bỏ cuộc sau ba tháng. Bắt đầu ở mức giữ được, ví dụ 5% thu nhập, rồi mỗi lần tăng lương thì nâng thêm một phần.
Giữ quá trình đóng bảo hiểm xã hội. Đổi việc nhiều ở tuổi này là chuyện thường; điều nên tránh là để quá trình đóng bị đứt rồi rút ra. Những năm đóng đầu đời là gạch móng của trụ lương hưu.
Tách quỹ hưu trí khỏi mọi quỹ khác. Tiền cưới, tiền mua xe, tiền học lên đều có quỹ riêng. Quỹ hưu trí đặt ở chỗ khó rút nhất trong các quỹ của bạn, để nó không biến thành tiền đặt cọc nhà.
Không cần lo con số cuối ngay. Ở 25 tuổi, ước chi tiêu khi về hưu gần như là đoán. Việc quan trọng là thói quen góp đều. Con số mục tiêu tính lại mỗi năm khi đời sống rõ hơn.
Tuổi 35: giai đoạn bị kéo về nhiều phía nhất
Hưu trí cạnh tranh với nhà và con. Đây thường là lúc trả nợ nhà, lo học cho con, đỡ đần cha mẹ. Quỹ hưu trí hay bị xếp cuối hàng vì nó xa nhất. Cách giữ chỗ cho nó là đặt một tỷ lệ cố định, dù nhỏ, chạy tự động mỗi tháng ngay khi nhận lương, rồi mới chia phần còn lại cho các mục tiêu khác.
Không vay quỹ hưu trí để lo việc khác. Rút quỹ hưu trí cho tiền đặt cọc nhà hay học phí với ý "sau trả lại" hiếm khi được trả lại đúng hẹn. Mỗi lần rút là mất cả phần lãi kép của khoản đó trong hai mươi lăm năm.
Kiểm mức căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Ở tuổi này thu nhập thường đã lên, nhưng mức tiền lương làm căn cứ đóng có khi vẫn thấp. Kiểm sớm để biết trụ lương hưu sẽ gánh được bao nhiêu, quỹ tự tích luỹ cần bù bao nhiêu.
Tăng góp theo mỗi lần tăng thu nhập. Một quy ước đơn giản: mỗi lần tăng lương, một nửa phần tăng thêm đi vào các quỹ tích luỹ, trong đó có quỹ hưu trí. Mức sống vẫn nhích lên, nhưng kế hoạch không bị bỏ lại phía sau.
Tuổi 45: bù khoảng thời gian đã qua bằng bốn đòn bẩy
Tăng khoản góp. Đây là đòn bẩy trực tiếp nhất. Tuổi này con đã lớn, nợ nhà có khi đã nhẹ, khoản trước kia trả góp nay có thể chuyển thẳng sang quỹ hưu trí.
Lùi tuổi nghỉ vài năm. Làm thêm từ 60 lên 63 tuổi, nếu sức khoẻ và công việc cho phép, vừa thêm năm góp, vừa thêm năm đóng bảo hiểm xã hội, vừa bớt năm phải sống bằng quỹ. Ba hiệu ứng cộng lại thường mạnh hơn việc cố tăng khoản góp thêm một bậc.
Hạ mục tiêu một cách tỉnh táo. Xem lại bảng chi tiêu khi về hưu: khoản nào có thể nhẹ hơn, ví dụ nhà nhỏ hơn, xe ít hơn. Hạ mục tiêu không phải là thua; nó là chọn một mức sống tuổi già phù hợp với con số thật.
Tránh lời mời lãi cao để "gỡ thời gian". Người bắt đầu muộn dễ bị cuốn vào các lời mời hứa lãi rất cao để bù lại. Đây là nhóm người bị nhắm tới nhiều nhất. Nhóm bài đọc đúng con số khi được mời tích luỹ trên trang có phép tính vì sao những lời hứa đó khó có thật.
Đừng chỉ nhìn bảng mà bỏ qua giả định
Mọi con số trong bài đứng trên một giả định: lãi thực 3% một năm, đều đặn, không gián đoạn. Đời thật không đều như vậy. Có năm phần sinh lời thấp hơn trượt giá, có tháng phải tạm dừng góp. Nếu giả định lãi thực chỉ còn 1% một năm, khoản góp cho cùng mục tiêu sẽ là khoảng 3 triệu một tháng nếu bắt đầu ở 25 tuổi, 4,4 triệu ở 35 tuổi và 7,7 triệu ở 45 tuổi.
Chênh lệch giữa hai bộ giả định nói lên một điều: giả định càng lạc quan, khoản góp càng nhẹ, và kế hoạch càng dễ hụt. Cách làm thận trọng là tính với một giả định khiêm tốn, rồi nếu thực tế tốt hơn thì về đích sớm hơn, thay vì tính với giả định đẹp rồi phải chạy theo ở mười năm cuối.
Thêm một chỗ nữa hay bị bỏ qua: bảng tính góp đều với số tiền bằng nhau theo giá hôm nay. Trong thực tế, nếu muốn giữ đúng sức mua, khoản góp danh nghĩa phải tăng mỗi năm cùng nhịp trượt giá. Người góp đúng 2 triệu suốt 35 năm mà không bao giờ tăng sẽ chỉ đạt một phần mục tiêu tính theo giá hôm nay.
Tự lập bảng so sánh cho đúng tuổi của mình
Bảng trong bài dùng tuổi và mục tiêu giả định. Lập bảng của riêng bạn mất chừng nửa giờ trên một bảng tính trống:
- Ô đầu ghi mục tiêu theo giá hôm nay, tính từ chi tiêu khi về hưu trừ lương hưu dự kiến, nhân số năm sống bằng quỹ, cộng quỹ sức khoẻ.
- Ô thứ hai ghi số dư hiện có của quỹ hưu trí (nếu đã có). Số này đi vào hàm dưới dạng giá trị hiện tại, giúp khoản góp nhẹ đi.
- Ô thứ ba ghi lãi thực giả định, chọn mức khiêm tốn. Ô thứ tư ghi số năm còn lại tới tuổi nghỉ.
- Ô kết quả gõ PMT(lãi/12; số năm*12; số dư hiện có; -mục tiêu), tức số dư hiện có để dấu dương và mục tiêu để dấu âm, kết quả ra số dương. Đây là khoản góp tháng theo giá hôm nay.
- Sao chép thành ba dòng: tuổi nghỉ như dự định, nghỉ muộn hơn ba năm, và lãi giả định thấp hơn một điểm. Ba dòng cạnh nhau cho bạn thấy đòn bẩy nào mạnh nhất với chính mình.
- Lưu bảng lại, mỗi năm mở ra cập nhật số dư và tuổi. Khoản góp cần thiết sẽ tự tính lại.
Bảng này là bản thủ công của công cụ tính mục tiêu mà trang sẽ làm sau. Làm tay một lần giúp bạn hiểu từng ô ảnh hưởng tới kết quả ra sao, nên khi dùng công cụ cũng không bị con số làm cho hoang mang.
Câu hỏi thường gặp
Bắt đầu tích luỹ hưu trí ở tuổi 25 thì mỗi tháng nên góp bao nhiêu?
Tuỳ mục tiêu của bạn. Với ví dụ giả định 1,5 tỷ đồng giá hôm nay và lãi thực 3% một năm, khoản góp khoảng 2 triệu một tháng trong 35 năm. Nếu thu nhập chưa cho phép, bắt đầu ở mức giữ đều được rồi tăng dần theo mỗi lần tăng lương.
Bắt đầu ở 45 tuổi có còn kịp tích luỹ hưu trí không?
Vẫn kịp đạt một mục tiêu hợp lý nếu dùng đủ các đòn bẩy: tăng khoản góp, lùi tuổi nghỉ vài năm, giữ và bổ sung quá trình đóng bảo hiểm xã hội, xem lại mức chi tiêu dự kiến. Điều nên tránh là tìm lời mời lãi cao để bù thời gian.
Vì sao bắt đầu sớm mười năm lại tạo khác biệt lớn như vậy?
Vì mỗi khoản góp sớm có thêm nhiều năm để lãi sinh trên lãi. Trong ví dụ giả định, người góp mười năm từ 25 đến 35 tuổi rồi dừng vẫn có một số dư không kém xa người bắt đầu từ 35 và góp đều tới 60 với cùng khoản mỗi tháng.
Hàm PMT dùng thế nào để tính khoản góp hưu trí?
Gõ PMT với lãi suất mỗi kỳ, số kỳ, giá trị hiện tại bằng 0 và giá trị tương lai là mục tiêu với dấu âm. Ví dụ PMT(3%/12;35*12;0;-1500) cho khoản góp tháng theo đơn vị triệu đồng để đạt 1,5 tỷ sau 35 năm với lãi giả định 3% một năm.
Nên dùng mức lãi giả định bao nhiêu khi tính khoản góp hưu trí?
Không có con số đúng cho mọi người. Nên chọn một mức khiêm tốn, tính theo lãi thực tức đã trừ trượt giá, rồi thử thêm một kịch bản thấp hơn để thấy khoản góp thay đổi thế nào. Giả định càng lạc quan, kế hoạch càng dễ hụt.
Góp đều một số tiền suốt mấy chục năm có đủ không?
Nếu không tăng khoản góp theo trượt giá, số tiền cuối cùng sẽ mua được ít hơn mục tiêu bạn tính theo giá hôm nay. Nên tăng khoản góp mỗi năm, ít nhất theo mức trượt giá giả định, hoặc theo mỗi lần tăng thu nhập.