Trong bảng minh hoạ của bảo hiểm có yếu tố tích luỹ, phần được cam kết thường chỉ là cột tính theo lãi suất đảm bảo tối thiểu; các cột tính theo mức lãi giả định cao hơn chỉ là minh hoạ, có thể đạt hoặc không. Khi đọc, hãy tìm cột mang chữ "đảm bảo" hoặc "cam kết", lấy con số ở cột đó làm kịch bản để quyết định, coi các cột còn lại là khả năng thêm.
Bài này không bàn có nên mua bảo hiểm hay không, cũng không so sản phẩm của nơi nào. Mục đích là đọc đúng các con số: phần nào chắc, phần nào là giả định, phí ăn vào đâu, vì sao những năm đầu giá trị nhận lại nếu huỷ thấp hơn tiền đã đóng. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định; quy định cụ thể về sản phẩm và quyền của người mua cần tra văn bản hiện hành và hỏi trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm.
Bảng minh hoạ là gì và vì sao nó có nhiều cột
Bảng minh hoạ quyền lợi là tài liệu đi kèm khi tư vấn một hợp đồng bảo hiểm có phần tích luỹ. Nó cho thấy theo từng năm hợp đồng: tổng phí đã đóng, giá trị tài khoản hoặc giá trị tích luỹ, giá trị hoàn lại nếu huỷ, và quyền lợi khi xảy ra sự kiện được bảo hiểm. Vì phần tích luỹ phụ thuộc vào kết quả đầu tư của doanh nghiệp trong tương lai, không ai biết trước con số thật, nên bảng thường trình bày theo vài mức lãi giả định khác nhau.
Thông thường có ít nhất một cột tính theo lãi suất đảm bảo hay lãi suất cam kết tối thiểu, và một hoặc hai cột tính theo mức giả định cao hơn. Cột đảm bảo là phần doanh nghiệp đã viết vào hợp đồng. Các cột giả định cao hơn là kịch bản, thường có dòng chữ nói rõ kết quả thực tế có thể cao hơn hoặc thấp hơn.
Vấn đề nằm ở chỗ người đọc, và đôi khi cả người tư vấn, chỉ nhìn cột có con số đẹp nhất. Một câu như "sau 15 năm anh chị nhận về gần 500 triệu" thường được lấy từ cột giả định cao, không phải cột cam kết. Thói quen đúng là luôn hỏi: con số này nằm ở cột nào, và cột đảm bảo ở cùng năm đó ghi bao nhiêu.
Ba cột, ba kết quả: ví dụ giả định cùng một mức phí
Để thấy khoảng cách giữa các cột lớn đến đâu, thử tính thô một hợp đồng giả định: đóng 20 triệu đồng mỗi năm vào đầu năm, trong 15 năm, tổng đóng 300 triệu. Bảng dưới chỉ tính phần tiền đóng lớn lên theo ba mức lãi giả định, CHƯA trừ bất kỳ khoản phí nào.
| Mức lãi giả định | Vai trò trong bảng minh hoạ | Số tiền sau 15 năm (chưa trừ phí) | So với tổng đã đóng |
|---|---|---|---|
| 2% một năm | kiểu cột cam kết tối thiểu | khoảng 352,8 triệu | hơn khoảng 52,8 triệu |
| 4% một năm | kiểu cột giả định trung bình | khoảng 416,5 triệu | hơn khoảng 116,5 triệu |
| 6% một năm | kiểu cột giả định cao | khoảng 493,4 triệu | hơn khoảng 193,4 triệu |
Chỉ riêng khác biệt lãi giả định đã làm số cuối chênh nhau hơn 140 triệu đồng giữa cột thấp và cột cao. Khi trừ thêm các loại phí, khoảng cách giữa con số "nghe được" và con số chắc chắn còn rộng hơn, vì phí trừ như nhau trên mọi cột nhưng phần lãi để bù phí thì khác nhau.
Con số trong bảng này là phép tính thô để thấy hình dạng, không phải số của sản phẩm nào. Bảng minh hoạ thật đã trừ phí theo cách riêng của từng hợp đồng, và đó chính là chỗ cần đọc tiếp.
Các loại phí ăn vào phần tích luỹ
Phí ban đầu. Nhiều hợp đồng trừ một tỷ lệ của phí đóng những năm đầu trước khi đưa phần còn lại vào tài khoản tích luỹ. Tỷ lệ này thường cao ở năm thứ nhất và giảm dần. Đây là lý do chính khiến giá trị tài khoản năm đầu thấp hơn hẳn số tiền vừa đóng.
Phí bảo hiểm rủi ro. Là chi phí cho phần bảo vệ, ví dụ quyền lợi khi tử vong hay thương tật. Phí này thường tăng theo tuổi người được bảo hiểm. Đây không phải tiền mất đi vô ích, nó là giá của sự bảo vệ, nhưng cần nhìn rõ để không tưởng toàn bộ tiền đóng đều đang được tích luỹ.
Phí quản lý hợp đồng và phí quản lý quỹ. Một khoản cố định mỗi tháng hoặc một tỷ lệ trên giá trị tài khoản mỗi năm. Tỷ lệ một vài phần trăm nghe nhỏ, nhưng như bài về phí ẩn trong danh mục này đã tính, một phần trăm mỗi năm trong vài chục năm ăn mất một phần đáng kể của số cuối.
Phí huỷ hợp đồng hoặc phí rút trước hạn. Nếu dừng hợp đồng trong những năm đầu, có thể bị trừ thêm một khoản. Khoản này thường giảm dần và hết sau một số năm ghi trong hợp đồng.
Câu hỏi để lấy đủ phí. Xin người tư vấn liệt kê từng loại phí theo năm hợp đồng, bằng tỷ lệ hoặc số tiền, đúng như ghi trong quy tắc điều khoản. Nếu bảng minh hoạ chỉ có cột kết quả mà không có dòng nào cho thấy phí đã trừ, hãy xin bản có chi tiết đó.
Giá trị hoàn lại những năm đầu và cái giá của việc dừng sớm
Giá trị hoàn lại là số tiền nhận được nếu chủ động chấm dứt hợp đồng trước hạn. Vì phí ban đầu cao và phí huỷ còn hiệu lực, những năm đầu con số này thường thấp hơn tổng phí đã đóng, có khi thấp hơn nhiều. Đọc dòng này trong bảng minh hoạ là cách nhanh nhất để biết hợp đồng có ràng buộc mình bao lâu.
Hãy tìm năm hợp đồng mà giá trị hoàn lại ở cột đảm bảo bắt đầu vượt tổng phí đã đóng. Năm đó gọi tạm là điểm hoà vốn theo kịch bản cam kết. Nếu điểm này rơi vào năm thứ mười hay muộn hơn, nghĩa là trong suốt khoảng thời gian trước đó, dừng hợp đồng gần như chắc chắn nhận lại ít hơn tiền đã bỏ vào.
Điều này quan trọng với tích sản vì cuộc sống hay có biến động: đổi việc, thu nhập giảm, nhà có việc lớn. Một khoản tích luỹ mà dừng giữa chừng sẽ mất tiền thì phải được đóng bằng khoản tiền chắc chắn không cần dùng trong suốt thời hạn đó. Trước khi ký, tự hỏi: nếu năm thứ ba mình không đóng nổi, mình sẽ mất bao nhiêu, và mình có chấp nhận được không. Câu trả lời nằm ngay trong dòng giá trị hoàn lại của bảng minh hoạ.
Đọc một bảng minh hoạ theo thứ tự
Bảng minh hoạ thường dài vài trang, nhiều cột. Đọc theo thứ tự dưới đây để không bị con số đẹp kéo đi.
- Tìm dòng ghi chú về các mức lãi giả định ở đầu hoặc cuối bảng. Ghi lại mức nào là đảm bảo, mức nào chỉ là minh hoạ.
- Chọn cột đảm bảo làm cột chính. Dùng bút đánh dấu cột này trên toàn bộ các trang.
- Đọc dòng năm thứ nhất, thứ ba, thứ năm: tổng phí đã đóng so với giá trị hoàn lại ở cột đảm bảo. Ghi khoảng chênh.
- Tìm năm hoà vốn: năm đầu tiên giá trị hoàn lại cột đảm bảo vượt tổng phí đã đóng.
- Đọc dòng năm đáo hạn ở cột đảm bảo. Đây là con số dùng để so với kế hoạch tích luỹ của mình.
- Cuối cùng mới nhìn các cột giả định cao hơn, coi đó là phần có thể thêm, không đưa vào kế hoạch chính.
Khi so con số ở cột đảm bảo với mục tiêu tích luỹ, đừng quên lạm phát: một khoản nhận sau 15 năm có sức mua thấp hơn cùng số tiền hôm nay. Danh mục về lạm phát và giá trị thật có cách quy đổi về giá hôm nay.
Những câu hỏi nên đặt cho người tư vấn
Người tư vấn bảo hiểm có thể nhận hoa hồng theo hợp đồng bán được; điều đó bình thường, nhưng người mua cần chủ động hỏi để có đủ thông tin. Ghi câu trả lời ra giấy, hoặc đề nghị người tư vấn chỉ vào chỗ tương ứng trong tài liệu.
- Lãi suất đảm bảo tối thiểu là bao nhiêu, áp trong bao lâu, có thay đổi theo năm hợp đồng không?
- Con số anh chị vừa nói nằm ở cột nào? Cùng năm đó cột đảm bảo ghi bao nhiêu?
- Mỗi năm hợp đồng bị trừ những loại phí gì, tỷ lệ bao nhiêu?
- Nếu dừng ở năm thứ hai, thứ năm thì nhận lại bao nhiêu theo cột đảm bảo?
- Có được tạm ngừng đóng phí mà không mất hợp đồng không, điều kiện là gì?
- Thời gian cân nhắc sau khi nhận hợp đồng là bao lâu, nếu đổi ý trong thời gian đó thì được hoàn lại thế nào?
Quyền và nghĩa vụ cụ thể của bên mua bảo hiểm do pháp luật về kinh doanh bảo hiểm và quy tắc điều khoản của từng sản phẩm quy định. Hãy tra văn bản hiện hành và đọc nguyên văn quy tắc điều khoản, không dựa vào lời tóm tắt.
Tách hai nhu cầu: được bảo vệ và tích luỹ
Một hợp đồng bảo hiểm có tích luỹ gộp hai thứ vào một khoản phí: tiền mua sự bảo vệ và tiền để dành. Gộp lại tiện cho người mua vì chỉ cần nhớ một khoản đóng, nhưng cũng làm khó việc đánh giá từng phần. Cách đọc rõ ràng nhất là tách ra trong đầu: phần nào của phí đang trả cho bảo vệ, phần nào thật sự vào tài khoản tích luỹ, và phần tích luỹ đó lớn lên theo mức cam kết bao nhiêu.
Khi tách được, câu hỏi tự nhiên sẽ đổi từ "con số cuối nhiều hay ít" sang "mình cần mức bảo vệ nào, và phần tích luỹ này có khớp với mục tiêu, thời hạn của mình không". Đó là câu hỏi mỗi gia đình tự trả lời, tuỳ hoàn cảnh, và không có đáp án chung.
Với kế hoạch tích sản trên trang này, con số đưa vào bảng mục tiêu chỉ nên là con số ở cột đảm bảo, đã trừ phí, tại đúng năm cần dùng tiền. Phần vượt lên nếu có, coi như khoản thêm khi tới nơi.
Câu hỏi thường gặp
Bảng minh hoạ bảo hiểm tích luỹ có phải là cam kết không?
Chỉ phần tính theo lãi suất đảm bảo hay cam kết tối thiểu mới là phần ghi vào hợp đồng. Các cột tính theo mức lãi giả định cao hơn là minh hoạ, kết quả thực tế có thể cao hơn hoặc thấp hơn. Hãy hỏi rõ con số được nhắc tới nằm ở cột nào.
Vì sao huỷ hợp đồng năm đầu nhận lại ít hơn tiền đã đóng?
Vì những năm đầu thường có phí ban đầu cao, phí bảo hiểm rủi ro và phí huỷ hợp đồng còn hiệu lực. Sau khi trừ các khoản đó, giá trị hoàn lại thấp hơn tổng phí đã đóng. Dòng giá trị hoàn lại trong bảng minh hoạ cho biết con số cụ thể theo từng năm.
Nên dựa vào cột nào trong bảng minh hoạ để lập kế hoạch tích luỹ?
Cột tính theo lãi suất đảm bảo, đã trừ phí, tại năm cần dùng tiền. Các cột giả định cao hơn chỉ nên coi là phần có thể thêm. Lập kế hoạch dựa vào cột cao là đặt cả mục tiêu vào một kịch bản chưa chắc xảy ra.
Làm sao biết năm nào thì hợp đồng hoà vốn?
Dò dòng giá trị hoàn lại ở cột đảm bảo, tìm năm đầu tiên con số này vượt tổng phí đã đóng tới năm đó. Năm hoà vốn càng muộn thì càng cần chắc mình đóng được đều trong suốt khoảng thời gian trước đó.
Phí trong bảo hiểm tích luỹ gồm những loại nào?
Thường có phí ban đầu, phí bảo hiểm rủi ro, phí quản lý hợp đồng, phí quản lý quỹ và phí huỷ hợp đồng trong những năm đầu. Tên gọi và mức cụ thể khác nhau theo sản phẩm, cần đọc quy tắc điều khoản và đề nghị người tư vấn liệt kê theo từng năm.
Đổi ý sau khi ký hợp đồng bảo hiểm thì làm thế nào?
Hợp đồng thường có một khoảng thời gian cân nhắc sau khi nhận, trong đó bên mua có thể đổi ý theo điều kiện ghi trong hợp đồng. Độ dài và cách hoàn phí cụ thể cần tra quy định hiện hành và đọc quy tắc điều khoản của sản phẩm, hỏi trực tiếp doanh nghiệp bảo hiểm.