TichSan.comTích Sản
Đọc đúng con số khi được mời tích luỹ

Phí ẩn làm teo lãi kép: một phần trăm phí mỗi năm ăn mất bao nhiêu

Phí một phần trăm mỗi năm nghe nhỏ, nhưng sau ba mươi năm có thể lấy đi gần một phần tư số tiền cuối. Cách tính, các loại phí hay bị bỏ sót và cách đọc biểu phí.

Overhead view of a glass jar of coins with a small crack on a kitchen counter, a few coins spilled beside a potted seedling, bright neutral daylight, green and gold palette

Một phần trăm phí mỗi năm trên số dư không lấy đi một phần trăm tiền cuối, mà lấy đi nhiều hơn thế rất nhiều khi thời gian dài: với một khoản để yên 30 năm ở mức sinh lời giả định 7%, phí 1% mỗi năm làm số cuối giảm khoảng 24,5%. Lý do là phí bị trừ mỗi năm trên cả gốc lẫn lãi đã tích được, và phần bị trừ cũng mất luôn cơ hội sinh lãi về sau.

Bài này tính tác động của phí bằng vài bảng giả định, phân biệt các kiểu phí hay gặp và chỉ cách đọc biểu phí trước khi ký. Không so sản phẩm của nơi nào; con số chỉ để thấy cơ chế. Mọi mức sinh lời và mức phí là giả định.

Một khoản để yên: phí lấy đi bao nhiêu theo thời gian

Ví dụ giả định 100 triệu đồng, sinh lời 7% một năm trước phí, lãi nhập gốc hằng năm. So ba trường hợp: không phí, phí 1% mỗi năm, phí 2% mỗi năm trên số dư.

Thời gianKhông phí (7%)Phí 1% (còn 6%)Phí 2% (còn 5%)Phần mất do phí 1% / 2%
10 nămkhoảng 196,7 triệukhoảng 179,1 triệukhoảng 162,9 triệukhoảng 9% / 17%
20 nămkhoảng 387,0 triệukhoảng 320,7 triệukhoảng 265,3 triệukhoảng 17% / 31%
30 nămkhoảng 761,2 triệukhoảng 574,3 triệukhoảng 432,2 triệukhoảng 24,5% / 43%

Đọc cột cuối theo chiều dọc: cùng một mức phí, thời gian càng dài thì phần bị lấy đi càng lớn. Phí 1% sau 10 năm lấy khoảng 9%, sau 30 năm lấy gần một phần tư. Với phí 2%, sau 30 năm gần một nửa khoản lẽ ra có đã không còn.

Đây là lý do những người tích luỹ cho mục tiêu xa như tuổi già cần để ý phí hơn ai hết: thời gian là đồng minh của lãi kép, nhưng cũng là đồng minh của phí.

Góp đều hằng tháng: phí vẫn ăn, chỉ chậm hơn một chút

Phần lớn gia đình không bỏ một cục tiền rồi để yên mà góp đều mỗi tháng. Ví dụ giả định góp 2 triệu đồng mỗi tháng, sinh lời 7% một năm trước phí.

Thời gianTổng tiền gópKhông phíPhí 1% mỗi nămPhần mất do phí
10 năm240 triệukhoảng 348 triệukhoảng 329 triệukhoảng 5,4%
20 năm480 triệukhoảng 1,05 tỷkhoảng 929 triệukhoảng 11,4%
30 năm720 triệukhoảng 2,45 tỷkhoảng 2,02 tỷkhoảng 17,7%

Tỷ lệ mất thấp hơn trường hợp để yên vì những khoản góp sau ở trong quỹ ít năm hơn, chịu phí ít lần hơn. Nhưng tính bằng tiền, sau 30 năm phí 1% đã lấy đi khoảng 435 triệu đồng, tức hơn một nửa tổng số tiền góp trong 15 năm đầu.

Một cách nhìn khác: để bù cho phí 1% trong 30 năm và vẫn về đích ở cùng con số, khoản góp hằng tháng phải tăng khoảng 21,5%, từ 2 triệu lên khoảng 2,43 triệu.

Các kiểu phí và cách mỗi kiểu ăn vào tiền

Phí tính trên số dư mỗi năm. Thường gọi là phí quản lý. Đây là kiểu bảng đầu tiên đã tính: nhỏ mỗi năm, nhưng lớn dần theo số dư và theo thời gian. Kiểu phí này đáng chú ý nhất với khoản tích luỹ dài hạn.

Phí trừ trên mỗi khoản góp vào. Một tỷ lệ bị trừ ngay khi tiền vào, trước khi kịp sinh lời. Phí 3% trên mỗi khoản góp làm số cuối giảm đúng khoảng 3% bất kể thời gian bao lâu, vì mọi khoản đều bị cắt cùng một tỷ lệ ở đầu vào. Ít nguy hiểm hơn phí trên số dư với kỳ hạn dài, nhưng nặng với kỳ hạn ngắn.

Phí cố định mỗi tháng. Một số tiền cố định, không phụ thuộc số dư. Với số dư lớn thì không đáng kể, nhưng với người mới bắt đầu, số dư nhỏ thì rất nặng. Ví dụ giả định góp 1 triệu mỗi tháng, sinh lời 6% một năm, phí cố định 20 nghìn mỗi tháng: sau ba năm, phí lấy đi khoảng 0,78 triệu trong tổng khoảng 3,5 triệu tiền lãi, tức hơn một phần năm.

Phí khi rút hoặc chuyển. Bị trừ khi rút ra, chuyển sang nơi khác, hoặc rút trước một mốc thời gian. Phí này không ăn dần mà cắt một lần, nhưng có thể khoá người tích luỹ ở lại một sản phẩm không còn phù hợp.

Chênh lệch giá mua và giá bán. Với những thứ mua vào bán ra, khoảng cách giữa giá mua và giá bán lại là một khoản phí không có tên. Mua vào rồi bán ngay sẽ mất đúng khoản chênh này.

Vì sao phí nhỏ lại thành khoản lớn

Có hai cơ chế chồng lên nhau. Thứ nhất, phí trên số dư được tính trên cả phần lãi đã tích luỹ, nên khi số dư lớn lên thì tiền phí mỗi năm cũng lớn lên theo. Năm đầu, 1% trên 100 triệu là 1 triệu. Năm thứ hai mươi, khi số dư đã lên khoảng 320 triệu, cùng 1% đó là 3,2 triệu một năm.

Thứ hai, đồng tiền bị trừ đi không chỉ mất một lần. Nếu nó ở lại, nó sẽ tiếp tục sinh lãi trong tất cả những năm còn lại. Một triệu phí trả ở năm đầu, với mức sinh lời 7% trong 29 năm tiếp theo, lẽ ra đã lớn thành khoảng 7 triệu. Đó là phần mất thật của khoản phí năm đầu, không phải 1 triệu.

Cách nói gọn nhất: phí là lãi kép chạy ngược, đi cùng đường với lãi kép của mình và lấy dần đi một phần. Mức sinh lời trước phí là con số đẹp người ta hay nhắc; mức sinh lời sau phí mới là thứ làm tiền mình lớn lên. Khi so hai lựa chọn, hãy so con số sau phí.

Điều này không có nghĩa là mọi khoản phí đều xấu. Phí là giá của dịch vụ: quản lý, giữ tiền an toàn, tiện lợi, bảo vệ. Vấn đề chỉ nảy sinh khi người tích luỹ không biết mình đang trả bao nhiêu và trả cho cái gì.

Đọc biểu phí trước khi ký

Biểu phí thường nằm ở phụ lục, cuối hợp đồng hoặc một tài liệu riêng. Đọc theo các bước dưới đây để gom mọi khoản về một con số so sánh được.

  1. Xin biểu phí đầy đủ bằng văn bản, không dựa vào lời tóm tắt "phí thấp lắm".
  2. Liệt kê từng loại phí theo bốn nhóm: trên khoản góp, trên số dư mỗi năm, cố định mỗi tháng, khi rút hoặc chuyển.
  3. Với phí trên số dư, cộng tất cả các dòng lại thành một tỷ lệ tổng mỗi năm. Hai dòng 0,8% và 0,5% là 1,3% mỗi năm.
  4. Với phí cố định, đổi ra tỷ lệ trên số dư dự kiến của mình. 20 nghìn mỗi tháng trên số dư 10 triệu là 2,4% mỗi năm; trên số dư 100 triệu là 0,24%.
  5. Lấy mức sinh lời giả định trừ đi tổng phí trên số dư, rồi tính lãi kép với con số còn lại.
  6. Ghi lại phí rút: nếu phải rút trước một mốc nào đó thì mất bao nhiêu.

Sau khi làm xong, mỗi lựa chọn chỉ còn hai con số: mức sinh lời sau phí giả định và chi phí nếu rút sớm. Những gì không đưa được về hai con số này nên được hỏi lại cho rõ.

Những chỗ phí hay bị giấu kỹ

Phí khó thấy nhất là phí không được gọi là phí. Lãi suất thấp hơn mặt bằng một chút để bù chi phí dịch vụ, mức sinh lời được báo là "đã trừ chi phí" mà không nói chi phí bao nhiêu, quà tặng khi mở tài khoản được bù lại bằng phí duy trì về sau. Trong từng trường hợp, câu hỏi cần đặt là: nếu không có khoản này thì mình nhận được bao nhiêu, và chênh lệch đó đi đâu.

Phí cũng hay nằm ở chỗ ít ai đọc: phí khi tài khoản không hoạt động, phí chuyển đổi giữa các gói, phí khi số dư xuống dưới mức tối thiểu. Không phải lúc nào cũng áp dụng, nhưng chỉ cần một lần rơi vào là ăn mất phần lãi của vài tháng.

Cuối cùng là phí trả cho người tư vấn, có khi nằm luôn trong phí khoản góp đầu tiên của vài năm đầu. Người tư vấn được trả công là chuyện bình thường; điều cần biết là công đó lấy từ đâu, để hiểu vì sao giá trị tài khoản những năm đầu thấp. Bài về bảng minh hoạ bảo hiểm tích luỹ trong danh mục này đi sâu hơn vào điểm này.

Đưa phí vào bảng kế hoạch tích sản của gia đình

Nhiều bảng kế hoạch tích luỹ tự làm ở nhà chỉ có một ô "lãi suất giả định". Cách làm đó vô tình bỏ quên phí. Sửa rất đơn giản: tách thành ba ô, mức sinh lời giả định trước phí, tổng phí mỗi năm trên số dư, và ô thứ ba bằng hiệu của hai ô trên. Mọi công thức tính số tiền tương lai, khoản góp cần thiết hay số năm cần để đạt mục tiêu đều dùng ô thứ ba.

Khi tách như vậy, tác động của phí hiện ra ngay trên mục tiêu của chính mình. Ví dụ giả định một gia đình đặt mục tiêu có 1 tỷ đồng sau 20 năm, mức sinh lời giả định 7%. Không tính phí, khoản góp hằng tháng cần khoảng 1,92 triệu. Trừ phí 1% còn 6%, khoản góp cần tăng lên khoảng 2,16 triệu. Chênh lệch khoảng 240 nghìn mỗi tháng, tức gần 58 triệu đồng tiền góp thêm trong 20 năm, chỉ để bù phí.

Thấy được con số này, câu hỏi về phí không còn trừu tượng nữa. Gia đình có thể hỏi: dịch vụ mình nhận được có đáng 240 nghìn mỗi tháng không, có cách nào giữ được dịch vụ cần thiết với phí thấp hơn không. Câu trả lời tuỳ mỗi nhà, nhưng ít nhất nó được đặt ra bằng con số cụ thể thay vì cảm giác "phí cũng ít thôi".

Câu hỏi thường gặp

Phí quản lý 1% một năm có đáng kể không?

Với thời gian ngắn thì không nhiều, nhưng với tích luỹ dài hạn thì rất đáng kể. Ví dụ giả định một khoản để yên 30 năm ở mức sinh lời 7%, phí 1% mỗi năm làm số cuối giảm khoảng 24,5%. Thời gian càng dài phần mất càng lớn.

Vì sao phí 1% mà lại mất tới gần một phần tư số tiền?

Vì phí bị trừ mỗi năm trên cả gốc lẫn lãi đã tích, và đồng tiền bị trừ đi cũng mất luôn khả năng sinh lãi trong những năm còn lại. Hai cơ chế đó cộng dồn theo thời gian, giống như lãi kép chạy ngược.

Phí trên khoản góp và phí trên số dư khác nhau thế nào?

Phí trên khoản góp cắt một tỷ lệ ngay khi tiền vào, làm số cuối giảm đúng tỷ lệ đó bất kể thời gian. Phí trên số dư trừ mỗi năm, nên càng giữ lâu càng mất nhiều. Với kỳ hạn dài, phí trên số dư thường nặng hơn.

Phí cố định hằng tháng ảnh hưởng thế nào khi số dư còn nhỏ?

Rất nặng. Phí cố định 20 nghìn mỗi tháng trên số dư 10 triệu tương đương 2,4% một năm, có thể ăn mất một phần lớn tiền lãi. Khi số dư lớn lên, cùng khoản phí đó trở nên nhỏ đi tương đối.

Làm sao so chi phí giữa hai lựa chọn tích luỹ?

Gom mọi khoản phí về hai con số: tổng phí trên số dư mỗi năm, kể cả phí cố định đã đổi ra tỷ lệ, và phí nếu rút sớm. Lấy mức sinh lời giả định trừ tổng phí rồi tính lãi kép với con số còn lại để so.

Có phải sản phẩm phí thấp nhất luôn là tốt nhất không?

Không hẳn. Phí là giá của dịch vụ như giữ tiền an toàn, quản lý, bảo vệ. Điều quan trọng là biết rõ mình trả bao nhiêu và nhận được gì, rồi so con số sinh lời sau phí cùng mức an toàn tương đương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138