TichSan.comTích Sản
Tích sản cho tuổi già

Lạm phát và tuổi già: vì sao khoản tích luỹ hôm nay cần lớn hơn tưởng

Một tỷ đồng hôm nay chỉ còn sức mua khoảng 450 triệu sau 20 năm nếu giá tăng 4% một năm. Cách đưa lạm phát vào kế hoạch hưu trí và giỏ chi tiêu riêng tuổi già.

Elderly Vietnamese man pushing a bicycle loaded with groceries along a quiet village lane lined with bamboo, seen from behind at distance, golden late afternoon light

Khoản tích luỹ cho tuổi già cần lớn hơn nhiều người tưởng vì nó chịu trượt giá trong một quãng rất dài: từ hôm nay đến ngày nghỉ hưu, rồi suốt hai ba chục năm sau đó. Ví dụ giả định, giá cả tăng 4% một năm thì một tỷ đồng hôm nay chỉ còn sức mua khoảng 676 triệu sau 10 năm, khoảng 456 triệu sau 20 năm và khoảng 308 triệu sau 30 năm.

Bài này không dự báo lạm phát; không ai dự báo chắc được ba mươi năm tới. Việc của bài là chỉ ra lạm phát đi vào kế hoạch tuổi già ở những chỗ nào, vì sao giỏ chi tiêu của người già có thể tăng giá khác con số chung, và cách tính để kế hoạch không bị lạm phát lặng lẽ làm hụt. Mọi mức trượt giá trong bài là giả định.

Sức mua của một tỷ đồng qua các năm

Bảng cho thấy một tỷ đồng hôm nay mua được tương đương bao nhiêu sau một số năm, với ba mức trượt giá giả định. Con số làm tròn.

Sau bao lâuTrượt giá 3%/nămTrượt giá 4%/nămTrượt giá 5%/năm
10 nămkhoảng 744 triệukhoảng 676 triệukhoảng 614 triệu
20 nămkhoảng 554 triệukhoảng 456 triệukhoảng 377 triệu
30 nămkhoảng 412 triệukhoảng 308 triệukhoảng 231 triệu

Muốn tự tính, chia số tiền cho (1 + mức trượt giá) mũ số năm. Trên bảng tính, gõ 1000/(1+4%)^20 sẽ ra khoảng 456, đơn vị triệu đồng.

Điều đáng chú ý là khoảng cách giữa ba cột lớn dần theo thời gian. Ở mười năm, chênh giữa 3% và 5% là khoảng 130 triệu; ở ba mươi năm, chênh gần 180 triệu trên một tỷ, và tỷ lệ mất đi gần gấp đôi. Với kế hoạch tuổi già kéo dài nhiều chục năm, một điểm phần trăm giả định cũng là một quyết định lớn.

Tuổi già chịu lạm phát lâu hơn mọi mục tiêu khác

Một mục tiêu như mua xe hay quỹ cưới thường chỉ cách hôm nay vài năm. Mục tiêu tuổi già thì khác: người 35 tuổi bắt đầu tích luỹ, nghỉ ở 60, sống tới 85, có những đồng tiền góp hôm nay sẽ được tiêu sau năm mươi năm. Trong khoảng thời gian dài như vậy, trượt giá dù vừa phải cũng nhân lên rất lớn.

Ví dụ giả định: chi tiêu hiện tại 12 triệu một tháng. Với trượt giá 4% một năm, sau 25 năm, đúng năm nghỉ hưu, cùng mức sống đó cần khoảng 32 triệu một tháng. Nếu trượt giá vẫn giữ nhịp ấy, sau 25 năm nghỉ hưu nữa, mức sống đó cần khoảng 85 triệu một tháng. Ba con số 12, 32 và 85 cùng mô tả một bữa cơm, một hoá đơn điện, một lần đi khám như nhau.

Vì vậy, khi nghe một mục tiêu hưu trí bằng tiền danh nghĩa, luôn hỏi: con số này tính theo giá năm nào. Một mục tiêu 3 tỷ nghe đủ đầy hôm nay có thể chỉ là mức sống trung bình vào năm bạn thật sự nghỉ.

Giỏ chi tiêu tuổi già tăng giá khác con số chung

Chỉ số chung là bình quân của mọi người. Chỉ số giá tiêu dùng được tính trên một giỏ hàng hoá, dịch vụ đại diện cho chi tiêu chung của các hộ gia đình. Người già có giỏ khác: ít chi cho đi lại đi làm, học phí, quần áo; chi nhiều hơn cho thực phẩm, thuốc men, khám chữa bệnh, dịch vụ chăm sóc.

Y tế và chăm sóc là phần đáng lo nhất. Chi phí khám chữa bệnh và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi có thể tăng theo nhịp khác chỉ số chung, và tỷ trọng của chúng trong giỏ chi tiêu tăng dần theo tuổi. Bạn không cần biết con số chính xác để lập kế hoạch; chỉ cần không giả định rằng phần này tăng chậm như các khoản khác.

Ước lạm phát riêng của nhà mình. Một cách thô: chia chi tiêu dự kiến khi về hưu thành hai phần, chi sinh hoạt chung và chi sức khoẻ. Phần sinh hoạt dùng mức trượt giá giả định chung, phần sức khoẻ dùng một mức cao hơn một chút. Kết quả là một mục tiêu thận trọng hơn mà vẫn dựa trên lý lẽ rõ ràng.

Theo dõi bằng sổ chi của chính mình. Sau vài năm ghi chi tiêu, bạn sẽ thấy giỏ của nhà mình tăng nhanh hay chậm hơn con số chung. Đó là dữ liệu tốt nhất cho kế hoạch, tốt hơn mọi con số trung bình.

Khoản nào được che chắn, khoản nào không

Lương hưu từ bảo hiểm xã hội có cơ chế điều chỉnh theo từng thời kỳ, căn cứ trượt giá và khả năng ngân sách. Mức điều chỉnh không biết trước và không nhất thiết bằng đúng trượt giá, nhưng ít nhất trụ này không đứng yên. Đây là một lý do nữa để giữ và hoàn thiện quá trình đóng bảo hiểm xã hội.

Quỹ tự tích luỹ thì không tự điều chỉnh. Giá trị thật của nó phụ thuộc vào việc phần sinh lời có theo kịp trượt giá hay không. Một khoản để không trong tài khoản thanh toán hay trong két ở nhà mất sức mua đều đặn mỗi năm, dù con số trên giấy không đổi.

Các khoản cố định danh nghĩa là chỗ dễ bị quên nhất: tiền cho thuê ký hợp đồng dài không có điều khoản tăng giá, khoản con cái hứa gửi đều một số tiền cố định, khoản trợ cấp không điều chỉnh. Những khoản này tốt, nhưng sau mười năm sức mua của chúng chỉ còn khoảng hai phần ba theo giả định 4%. Khi đưa chúng vào kế hoạch, giảm dần giá trị theo năm thay vì coi như con số không đổi.

Đưa lạm phát vào kế hoạch tuổi già

Có hai cách tính đều đúng, miễn là không trộn lẫn. Cách thứ nhất dễ hiểu hơn với người mới:

  1. Tính mọi thứ theo giá hôm nay: mục tiêu, chi tiêu khi về hưu, khoản góp.
  2. Dùng lãi thực, tức phần sinh lời giả định trừ đi trượt giá giả định, cho mọi phép tính lãi kép.
  3. Mỗi năm tăng khoản góp danh nghĩa theo mức trượt giá đã giả định, để khoản góp theo giá hôm nay giữ nguyên.
  4. Khi về hưu, khoản rút năm đầu tính theo giá hôm nay của năm đó, những năm sau tăng theo trượt giá.
  5. Mỗi năm, khi rà lại kế hoạch, cập nhật mục tiêu theo giá của năm mới bằng cách nhân với mức trượt giá thực tế của năm vừa qua theo sổ chi nhà mình.

Cách thứ hai là tính bằng tiền danh nghĩa và lãi danh nghĩa, đổi mục tiêu sang năm nghỉ bằng hệ số trượt giá. Cách này cho ra những con số rất lớn, dễ gây hoang mang, nhưng hữu ích khi bạn cần biết số dư danh nghĩa phải có ở một năm cụ thể. Lỗi duy nhất cần tránh: dùng mục tiêu theo giá hôm nay nhưng tính lãi bằng lãi danh nghĩa, khiến khoản góp trông nhẹ hơn thực tế rất nhiều.

Những sai lầm hay gặp khi nghĩ về lạm phát tuổi già

Các lỗi dưới đây đều làm kế hoạch trông dễ hơn thực tế:

  • Quên hẳn lạm phát. Nhân chi tiêu hôm nay với số năm hưu rồi so với số dư danh nghĩa năm nghỉ, không đổi về cùng một giá.
  • Chọn mức trượt giá giả định quá thấp cho đẹp. Mức thấp làm mục tiêu nhỏ lại, nhưng cái giá phải trả là quỹ cạn sớm. Nên chọn mức thận trọng và thử thêm một kịch bản cao hơn.
  • Coi con số lớn là đủ. Số dư vài tỷ danh nghĩa ở năm nghỉ nghe nhiều, nhưng phải đổi về giá hôm nay mới biết nó mua được mức sống nào.
  • Không tăng khoản rút theo năm khi về hưu. Rút đúng một số tiền suốt hai mươi năm nghĩa là mức sống giảm dần mỗi năm.
  • Để tiền nhàn rỗi quá lâu. Ngăn chi tiêu một hai năm tới cần an toàn và rút được ngay; phần còn lại để không thì mất sức mua đều đặn. Việc chọn nơi giữ tiền tuỳ hiểu biết của gia đình, nhưng không nên để toàn bộ quỹ đứng yên.
  • Hoảng vì con số danh nghĩa rồi bỏ cuộc. Thấy mục tiêu năm nghỉ lên tới vài tỷ, nhiều người nản. Đổi về giá hôm nay và chia ra khoản góp tháng, con số trở lại bình thường và làm được.

Một ví dụ trọn vòng: cùng một mức sống qua năm mươi năm

Ví dụ giả định một người 35 tuổi, chi tiêu hiện tại 12 triệu một tháng, nghỉ ở 60, sống tới 85, trượt giá giả định 4% một năm suốt thời gian đó. Bảng cho thấy cùng một mức sống cần bao nhiêu tiền danh nghĩa ở từng mốc.

MốcTuổiChi tiêu tháng cho cùng mức sống
Hôm nay3512 triệu
10 năm nữa45khoảng 17,8 triệu
Năm nghỉ hưu60khoảng 32 triệu
10 năm sau khi nghỉ70khoảng 47 triệu
25 năm sau khi nghỉ85khoảng 85 triệu

Người nhìn bảng lần đầu thường thấy sợ. Nhưng mọi dòng đều chỉ là cùng một mức sống 12 triệu hôm nay. Nếu thu nhập và lương hưu cũng đi lên theo thời gian, khoản góp và khoản rút danh nghĩa tăng theo, thì kế hoạch vẫn giữ nguyên ý nghĩa. Bảng này có ích ở chỗ khác: nó cho thấy bất kỳ khoản nào đứng yên, như một số tiền cố định gửi mãi không đổi, sẽ dần chỉ còn mua được một phần nhỏ của mức sống ban đầu.

Đây cũng là lý do bài về cách rút tiền khi về hưu trên trang luôn nói khoản rút phải tăng theo trượt giá, chứ không phải một con số đóng băng.

Câu hỏi thường gặp

Lạm phát làm tiền tiết kiệm mất giá bao nhiêu sau 20 năm?

Tuỳ mức trượt giá. Với giả định 4% một năm, một tỷ đồng sau 20 năm chỉ còn sức mua khoảng 456 triệu theo giá hôm nay; với 3% còn khoảng 554 triệu; với 5% còn khoảng 377 triệu. Tự tính bằng cách chia số tiền cho (1 + mức trượt giá) mũ số năm.

Vì sao chi phí tuổi già có thể tăng nhanh hơn lạm phát chung?

Vì giỏ chi tiêu của người già nặng về thực phẩm, khám chữa bệnh, thuốc men và dịch vụ chăm sóc, những khoản có thể tăng giá theo nhịp khác chỉ số chung, và tỷ trọng của chúng tăng dần theo tuổi.

Lương hưu có bị lạm phát làm mất giá không?

Lương hưu có cơ chế điều chỉnh theo từng thời kỳ căn cứ trượt giá và khả năng ngân sách, nên không đứng yên như khoản tiền cố định. Mức điều chỉnh do văn bản từng lần quy định, không biết trước, vì vậy vẫn nên có quỹ tự tích luỹ bù phần chênh.

Nên chọn mức lạm phát giả định bao nhiêu khi lập kế hoạch hưu trí?

Không ai biết chắc ba mươi năm tới. Nên chọn một mức thận trọng, thử thêm một kịch bản cao hơn, và mỗi năm so với mức tăng thực tế trong sổ chi của nhà mình để điều chỉnh. Chọn thấp cho đẹp là cách nhanh nhất để quỹ hụt.

Tính kế hoạch hưu trí theo giá hôm nay hay theo giá năm nghỉ?

Cách nào cũng đúng nếu nhất quán. Theo giá hôm nay thì dùng lãi thực, đã trừ trượt giá, và tăng khoản góp theo năm. Theo giá năm nghỉ thì dùng lãi danh nghĩa. Chỉ không được trộn mục tiêu giá hôm nay với lãi danh nghĩa.

Khi đã về hưu có cần tính lạm phát nữa không?

Có. Giai đoạn hưu kéo dài hai ba chục năm, nên khoản rút mỗi năm cần tăng theo trượt giá để giữ mức sống, và quỹ cần một phần có thời gian chống trượt giá. Rút đúng một số tiền suốt hai mươi năm nghĩa là mức sống giảm dần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138