Bắt đầu quỹ học khi con đã vào cấp hai vẫn có ích, nhưng phải chấp nhận hai điều: khoản góp mỗi tháng nặng hơn vì lãi kép còn ít thời gian làm việc, và mục tiêu nên chia thành mốc vừa sức, ưu tiên lo chắc những năm đầu đại học. Ví dụ giả định: con 12 tuổi, bốn năm đại học theo giá hôm nay 240 triệu, chi phí tăng 6% mỗi năm, quỹ sinh lời giả định 5%. Muốn đủ cả bốn năm lúc con 18 tuổi cần khoảng 4,06 triệu mỗi tháng; chỉ lo chắc hai năm đầu thì khoảng 2,09 triệu.
Bài này không nhằm làm ai áy náy vì đã bắt đầu muộn. Rất nhiều gia đình chỉ có dư khi con đã lớn, sau những năm lo nhà cửa, lo con nhỏ. Điều quan trọng là tính lại cho đúng và chọn cách đi vừa sức. Mọi con số là giả định.
Sáu năm khác mười lăm năm thế nào
Cùng số tiền đích 240 triệu theo giá hôm nay, bảng dưới so khoản góp và phần do lãi kép đóng góp ở hai mốc bắt đầu. Mức sinh lời giả định 5%, chi phí tăng 6%.
| Bắt đầu khi con 3 tuổi | Bắt đầu khi con 12 tuổi | |
|---|---|---|
| Số năm còn lại | 15 | 6 |
| Số tiền đích ở năm 18 tuổi | khoảng 575 triệu | khoảng 340 triệu |
| Góp mỗi tháng | khoảng 2,15 triệu | khoảng 4,06 triệu |
| Tổng tiền gốc góp vào | khoảng 387 triệu | khoảng 292 triệu |
| Phần do lãi giả định | khoảng 188 triệu, chiếm hơn 30% | khoảng 48 triệu, chiếm khoảng 14% |
Điều đáng chú ý là người bắt đầu muộn tổng cộng bỏ ra ít tiền gốc hơn, vì số tiền đích nhỏ hơn, nhưng mỗi tháng phải góp gần gấp đôi. Gánh nặng nằm ở dòng tiền hằng tháng, không ở tổng số.
Phần lãi chỉ chiếm khoảng 14% số tiền đích, nên ở mốc bắt đầu muộn, đừng hy vọng lãi kép gánh giùm. Chọn mức sinh lời giả định thấp lại càng hợp lý: chênh lệch giữa 4% và 6% ở sáu năm không làm khoản góp thay đổi nhiều, trong khi đặt cao dễ làm gia đình yên tâm sai chỗ.
Tính lại từ con số đang có
Bắt đầu muộn thường không phải bắt đầu từ số không. Nhiều gia đình đã có một khoản để dành chung, tiền lì xì của con, hoặc một sổ tiết kiệm nhỏ. Làm theo thứ tự:
- Liệt kê mọi khoản có thể dành cho việc học của con, ghi rõ khoản nào chắc chắn dùng cho việc học, khoản nào còn phải giữ cho việc khác như quỹ dự phòng.
- Ước lại chi phí đại học theo giá hôm nay, giờ con đã lớn nên có thể sát hơn: con thiên về khối ngành nào, ở gần hay xa nhà.
- Tính số tiền đích ở năm 18 tuổi bằng công thức tăng giá với số năm còn lại.
- Dùng hàm PMT có tham số số dư hiện có: =PMT(5%/12; 6*12; -số dư hiện có; số tiền đích). Ví dụ đã có sẵn 50 triệu thì khoản góp giảm từ khoảng 4,06 xuống khoảng 3,26 triệu mỗi tháng.
- Đặt khoản góp cạnh phần dư thật sự hằng tháng. Nếu vừa, giữ mục tiêu trọn bốn năm. Nếu không vừa, chuyển sang chọn mốc ở mục sau.
Bước một nghe hiển nhiên nhưng hay bị làm ẩu: gom hết mọi khoản để dành chung vào quỹ học, rồi gia đình không còn quỹ dự phòng. Khi con mười lăm tuổi nhà có việc gấp, lại phải rút quỹ học. Giữ quỹ dự phòng trước, phần thật sự dư mới tính vào quỹ học.
Chọn mốc vừa sức: lo chắc từng phần
Mốc một: khoản nhập học và năm thứ nhất. Đây là khoản cần gấp nhất và khó xoay nhất vì đến cùng lúc với nhiều chi phí một lần như chỗ ở, máy tính, đồ dùng. Trong ví dụ, năm đầu ước khoảng 85 triệu ở năm con 18 tuổi.
Mốc hai: năm thứ hai. Lo xong mốc một rồi mới tính tiếp. Hai năm đầu cộng lại khoảng 175 triệu, khoản góp khoảng 2,09 triệu mỗi tháng trong sáu năm, bằng khoảng một nửa so với lo trọn bốn năm.
Mốc ba và bốn: lo bằng dòng tiền lúc con đang học. Gia đình tiếp tục góp đều trong hai năm đầu con học, kết hợp thu nhập hằng tháng, để lo năm ba và năm tư. Năm ba và năm tư ước tổng khoảng 197 triệu. Có thêm bốn năm góp nữa nên gánh này chia mỏng hơn.
Phần con có thể góp sức. Khi con đã vào đại học, việc làm thêm vừa sức có thể lo một phần sinh hoạt phí. Nói trước với con từ cấp ba để con chuẩn bị, không đặt thành điều kiện bắt buộc và không để ảnh hưởng việc học.
Mốc là để điều chỉnh, không phải để dừng. Lo xong mốc một trước hạn thì chuyển ngay sang mốc hai. Chậm thì ưu tiên mốc một, không dàn đều. Mỗi năm xem lại một lần và di chuyển mốc theo số thật.
Góp tăng dần theo thu nhập
Một cách khác cho gia đình không đủ sức góp 4 triệu ngay từ đầu là góp tăng dần. Bắt đầu ở mức thấp hơn, mỗi năm nâng một tỷ lệ cố định, khớp với nhịp tăng thu nhập hoặc với việc các khoản chi khác giảm dần.
Ví dụ giả định: bắt đầu khoảng 3,2 triệu mỗi tháng khi con 12 tuổi, mỗi năm nâng thêm 10%. Năm cuối, khi con 17 tuổi, khoản góp khoảng 5,1 triệu mỗi tháng. Tổng sau sáu năm ở mức sinh lời giả định 5% gần bằng mục tiêu 340 triệu. Trên bảng tính, lập cột năm, cột khoản góp mỗi tháng (năm sau bằng năm trước nhân 1,1), cột số dư cuối năm (số dư năm trước nhân 1,05 cộng 12 lần khoản góp năm đó, có thể nhân thêm khoảng nửa năm lãi cho phần góp trong năm). Chỉnh ô khoản góp đầu tiên cho tới khi dòng cuối chạm mục tiêu.
Rủi ro của cách này nằm ở chính giả định tăng 10% mỗi năm. Nếu thu nhập không tăng như dự tính, các năm sau sẽ hụt nhiều nhất, đúng lúc gần hạn. Vì vậy chỉ nên dùng góp tăng dần khi có căn cứ khá chắc về thu nhập, ví dụ một khoản trả nợ sắp kết thúc sẽ giải phóng tiền, và nên kết hợp với chọn mốc ở mục trên.
Những việc vẫn kịp làm trong sáu năm
Ngoài con số, có nhiều việc ít tốn tiền mà giảm được gánh nặng khi con vào đại học.
- Tìm hiểu cùng con về các loại trường, ngành, nơi học từ năm lớp chín, lớp mười, để con số ước tính sát dần thay vì đoán.
- Tìm hiểu về học bổng, chính sách hỗ trợ của nhà trường và Nhà nước cho sinh viên; không đưa vào kế hoạch chính nhưng biết để chuẩn bị hồ sơ đúng lúc.
- Rà lại các khoản chi cố định của gia đình, khoản nào sắp kết thúc thì ghi sẵn để chuyển phần đó vào quỹ học ngay khi kết thúc.
- Gom các khoản thưởng, tiền tháng lương thứ mười ba vào quỹ học theo một tỷ lệ cố định thay vì để tiêu hết.
- Nói chuyện với con về quỹ học: con đã đủ lớn để hiểu gia đình chuẩn bị thế nào và con có thể góp phần gì, không phải để con lo lắng.
- Giữ quỹ dự phòng của gia đình, để những năm con học không phải dùng tới quỹ học cho việc khác.
Sáu năm không dài, nhưng cũng không quá ngắn. Một gia đình góp đều 3 triệu mỗi tháng trong sáu năm ở mức giả định 5% có khoảng 251 triệu, đủ lo trọn hai năm đầu và một phần đáng kể của hai năm sau. Đó là khác biệt lớn so với không có gì khi con nhận giấy báo nhập học.
Bảng đối chiếu sáu năm: biết mình đang trước hay sau kế hoạch
Bắt đầu muộn thì không còn nhiều năm để sửa sai, nên bảng đối chiếu càng quan trọng. Bảng dưới ghi số dư lẽ ra phải có vào cuối mỗi năm ở hai phương án, mức sinh lời giả định 5%, góp đều cuối mỗi tháng. Cột tiền gốc cho thấy phần lãi lớn dần chậm thế nào.
| Cuối năm thứ | Con bao nhiêu tuổi | Góp 4,06 triệu: số dư kế hoạch | Tiền gốc đã góp | Góp 2,09 triệu: số dư kế hoạch |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 13 | khoảng 50 triệu | khoảng 49 triệu | khoảng 26 triệu |
| 2 | 14 | khoảng 102 triệu | khoảng 97 triệu | khoảng 53 triệu |
| 3 | 15 | khoảng 157 triệu | khoảng 146 triệu | khoảng 81 triệu |
| 4 | 16 | khoảng 215 triệu | khoảng 195 triệu | khoảng 111 triệu |
| 5 | 17 | khoảng 276 triệu | khoảng 244 triệu | khoảng 142 triệu |
| 6 | 18 | khoảng 340 triệu | khoảng 292 triệu | khoảng 175 triệu |
Cách dùng: cuối mỗi năm, đặt số dư thật cạnh dòng tương ứng. Hụt dưới một tháng góp thì bù trong vài tháng tới; hụt hơn thế thì tính lại khoản góp bằng hàm PMT với số dư thật và số năm còn lại, đừng chờ.
Năm thứ ba là mốc nên xem kỹ nhất. Tới đó đã đi được nửa đường, con vào lớp mười và hướng học rõ hơn. Nếu quỹ đang trước kế hoạch, có thể giữ nhịp; nếu đang sau, đây là lúc cuối cùng còn đủ thời gian để điều chỉnh mà không phải dồn quá nặng vào hai năm cuối.
Nên ghi bảng này ra một trang giấy, kẹp cùng sổ theo dõi quỹ. Mỗi lần đối chiếu, viết thêm một dòng ngắn: số dư thật, chênh bao nhiêu, quyết định gì. Sau vài năm, chính những dòng ghi đó cho thấy gia đình hay hụt vào thời điểm nào để chủ động trước.
Câu hỏi thường gặp
Con đã học lớp bảy mới bắt đầu tiết kiệm tiền học đại học có muộn không?
Muộn hơn lý tưởng nhưng vẫn đáng làm. Với khoảng sáu năm, lãi kép giúp ít hơn nên khoản góp hằng tháng nặng hơn. Cách thực tế là chia mục tiêu thành mốc, ưu tiên lo chắc khoản nhập học và năm đầu trước.
Bắt đầu muộn có nên chọn kênh sinh lời cao để bù không?
Trang này không khuyên chọn kênh nào. Với thời gian ngắn, tiền cần dùng đúng hạn nên biến động giá trị là rủi ro lớn: nếu lỗ đúng năm con nhập học thì không còn thời gian chờ. Lập kế hoạch nên dựa chủ yếu vào khoản góp.
Đã có sẵn một khoản tiết kiệm thì tính khoản góp còn lại thế nào?
Dùng hàm PMT với tham số giá trị hiện tại là số đã có, đặt dấu âm. Bảng tính sẽ trừ phần số dư đó lớn lên tới hạn, phần còn lại chia thành khoản góp mỗi tháng. Chỉ tính khoản thật sự dành cho việc học, giữ quỹ dự phòng riêng.
Góp tăng dần mỗi năm có rủi ro gì?
Rủi ro là thu nhập không tăng như giả định, khiến những năm cuối hụt nhiều nhất đúng lúc gần hạn. Chỉ nên dùng khi có căn cứ khá chắc, như một khoản chi cố định sắp kết thúc, và nên kết hợp với cách lo chắc mốc năm đầu.
Có nên để con đi làm thêm khi vào đại học để bù phần thiếu?
Việc làm thêm vừa sức có thể lo một phần sinh hoạt phí, nhưng không nên là phần bắt buộc của kế hoạch. Nói trước với con từ cấp ba, để con tự chọn và không để việc làm thêm ảnh hưởng tới việc học.
Ưu tiên quỹ học của con hay quỹ hưu trí của cha mẹ khi bắt đầu muộn?
Không có câu trả lời chung. Nên đặt hai mục tiêu cạnh nhau và tính khoản góp cho cả hai. Con có thể còn những nguồn khác cho việc học như học bổng, làm thêm, còn tuổi già của cha mẹ thường ít lựa chọn hơn. Gia đình tự cân nhắc.