Bắt đầu tích sản ở tuổi 40 với số dư gần bằng không, việc nên làm trước tiên không phải tìm chỗ sinh lời cao để đuổi kịp, mà là chụp lại bức tranh tiền của nhà mình: thu bao nhiêu, chi bao nhiêu, nợ bao nhiêu, rồi dựng một quỹ đệm nhỏ và dọn các khoản nợ lãi cao. Sau đó mới đặt mục tiêu dài hạn bằng con số và tính ngược ra mỗi tháng cần góp. Ở tuổi này bạn còn khoảng hai mươi năm đi làm, đủ dài để lãi kép có tác dụng nếu nhịp góp đều và không bị phá ngang.
Người 40 tuổi có lợi thế mà người 25 tuổi không có: thu nhập thường đã cao hơn, hiểu rõ mình tiêu vào đâu, ít bị lôi kéo bởi những khoản mua cho vui. Bài này đi qua thứ tự các việc, phép tính khoản góp với số năm còn lại, và những cái bẫy hay gặp ở người bắt đầu muộn. Các con số là giả định để minh hoạ.
Thôi tự trách, nhìn vào số năm còn lại
Người bắt đầu ở tuổi 40 thường mang theo cảm giác mình đã muộn, đã phí hai mươi năm. Cảm giác đó dễ dẫn tới một trong hai phản ứng đều không tốt: buông luôn vì nghĩ không kịp, hoặc lao vào những lời mời lãi cao để bù thời gian. Cả hai cách đều làm tình hình tệ hơn. Cách nhìn hữu ích hơn là đếm số năm còn lại và tính xem số năm đó làm được gì.
Nếu dự định nghỉ ở khoảng 60 tuổi, bạn còn chừng hai mươi năm góp. Ví dụ giả định: góp 3 triệu mỗi tháng, mức sinh lời giả định 6% một năm, sau hai mươi năm quỹ có khoảng 1,39 tỷ đồng, trong đó tiền góp là 720 triệu, phần còn lại là lãi. Gần một nửa quỹ đến từ lãi kép, nghĩa là hai mươi năm vẫn đủ dài để thời gian làm việc cho bạn.
So với người bắt đầu từ 25 tuổi, đúng là bạn cần góp nhiều hơn để đạt cùng một mục tiêu. Nhưng so với chính mình nếu đợi đến 45 hay 50 mới bắt đầu, mỗi năm bắt đầu sớm hơn từ hôm nay vẫn là một năm lãi kép có thêm. Điều duy nhất không còn lấy lại được là những năm đã qua; những năm phía trước thì vẫn đang ở trong tay bạn.
Ba mươi ngày đầu: chụp lại bức tranh tiền của nhà mình
Chưa cần mở quỹ nào. Tháng đầu chỉ làm cho rõ mọi thứ, vì không ai đặt được mục tiêu đúng khi chưa biết mình đang đứng ở đâu.
- Ghi lại thu nhập thật của cả nhà sau thuế và bảo hiểm, tách phần đều đặn khỏi phần thất thường như thưởng, làm thêm.
- Ghi chi tiêu trong ba mươi ngày, mọi khoản, kể cả cà phê, gửi xe, tiền chợ. Cộng thêm khoản theo năm như học phí, bảo hiểm xe, sửa nhà, chia cho 12.
- Liệt kê mọi khoản nợ: còn bao nhiêu, lãi thật bao nhiêu, trả mỗi tháng bao nhiêu, hết hạn khi nào.
- Liệt kê thứ đang có: tiền mặt, tài khoản, vàng giữ trong nhà, quá trình đóng bảo hiểm xã hội đã được bao nhiêu năm.
- Tính tài sản ròng bằng thứ đang có trừ đi khoản nợ. Ghi con số này và ngày tính lên trang đầu cuốn sổ.
Con số tài sản ròng có thể âm. Điều đó không sao. Nó là điểm xuất phát chứ không phải bản án. Năm sau mở ra tính lại, chỉ cần con số nhích lên là bạn đang đi đúng hướng. Nhiều người thấy riêng việc ghi chép một tháng đã chỉ ra vài khoản chi không ai để ý, đủ thành khoản góp đầu tiên mà không phải thắt lưng buộc bụng.
Quỹ đệm và dọn nợ đứng trước mục tiêu dài hạn
Quỹ đệm trước. Ở tuổi 40, nhiều người đang gánh cả con nhỏ lẫn cha mẹ già. Một việc bất ngờ như đi viện, mất việc, sửa nhà có thể đến bất cứ lúc nào. Không có quỹ đệm thì mỗi lần như vậy là một lần vay, và quỹ dài hạn bị rút cạn. Mục tiêu đầu tiên vừa sức: một tháng chi tiêu thiết yếu, rồi nâng dần lên ba đến sáu tháng.
Dọn nợ lãi cao song song. Nợ thẻ, vay tiêu dùng lãi cao là thứ kéo ngược lãi kép. Trong lúc dựng quỹ đệm, dồn phần dư vào khoản nợ lãi cao nhất. Khi trả xong, số tiền từng trả nợ mỗi tháng chuyển sang góp quỹ.
Giữ quá trình đóng bảo hiểm xã hội. Với người bắt đầu muộn, lương hưu là một trụ rất quý vì không phải tự tích luỹ. Đừng rút bảo hiểm xã hội một lần chỉ để có tiền lúc này mà chưa tính kỹ khoản mất đi. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về số năm đã đóng và điều kiện hưởng theo quy định hiện hành.
Rà lại bảo hiểm đang có. Bảo hiểm y tế cho cả nhà là nền tối thiểu. Nếu đang trả phí những hợp đồng không còn hiểu rõ quyền lợi, đọc lại bảng quyền lợi để biết mình đang trả cho cái gì, rồi mới quyết giữ hay không.
Tính ngược khoản góp với hai mươi năm còn lại
Khi nền đã vững, đặt mục tiêu dài hạn bằng con số, thường là quỹ tuổi già, rồi dùng hàm PMT trên bảng tính để ra khoản góp mỗi tháng. Bảng dưới dùng mức sinh lời giả định 6% một năm, góp cuối mỗi tháng, chỉ để minh hoạ.
| Mục tiêu sau 20 năm (giả định) | Khoản góp mỗi tháng cần | Tổng tiền tự góp | Phần do lãi kép |
|---|---|---|---|
| 500 triệu | khoảng 1,08 triệu | khoảng 260 triệu | khoảng 240 triệu |
| 1 tỷ | khoảng 2,16 triệu | khoảng 520 triệu | khoảng 480 triệu |
| 1,5 tỷ | khoảng 3,25 triệu | khoảng 780 triệu | khoảng 720 triệu |
| 2 tỷ | khoảng 4,33 triệu | khoảng 1,04 tỷ | khoảng 960 triệu |
Công thức gõ trong ô bảng tính: PMT(6%/12; 240; 0; -1000000000) cho mục tiêu 1 tỷ. Nếu khoản góp ra quá sức, có ba nút để vặn: hạ mục tiêu, kéo dài thời gian làm việc thêm vài năm, hoặc tăng khoản góp dần theo năm thay vì cố định. Kéo dài thêm năm năm, tức góp 25 năm thay vì 20, khoản góp cho mục tiêu 1 tỷ giảm xuống khoảng 1,44 triệu một tháng theo cùng giả định.
Nhớ rằng mục tiêu này tính theo giá hôm nay hay theo năm nghỉ thì phải giữ nhất quán với mức sinh lời dùng trong phép tính, như các bài về lạm phát trên trang đã nói.
Tăng khoản góp mà không phải sống khổ
Với người bắt đầu muộn, nút có tác dụng mạnh nhất thường không phải lãi suất mà là khoản góp. Lãi suất bạn không quyết được, còn khoản góp thì có. Cách bền nhất là không cắt chi tiêu đột ngột, mà gắn khoản góp với mọi lần thu nhập tăng: mỗi lần tăng lương, chuyển ít nhất một nửa phần tăng vào quỹ trước khi kịp quen tiêu nó.
Thứ hai là các khoản không đều: thưởng cuối năm, tiền làm thêm, tiền bán món đồ không dùng. Đặt luật trước cho mỗi khoản như vậy, ví dụ giả định một nửa vào quỹ, một nửa dùng, để không phải đắn đo từng lần. Thứ ba là các khoản chi đã hết: khi con học xong một cấp, khi trả xong một khoản nợ, chuyển nguyên số tiền đó sang quỹ.
Ở tuổi 40, nhiều người cũng có thể nghĩ tới việc tăng thu nhập bằng chuyên môn sẵn có: dạy thêm, nhận việc tự do trong nghề, lên một vị trí cao hơn. Đây không phải lời khuyên đổi nghề hay kinh doanh, chỉ là nhắc rằng một khoản thu nhập tăng thêm đều đặn, dù nhỏ, có tác dụng với quỹ dài hạn rõ hơn nhiều so với việc săn thêm một hai phần trăm lãi.
Năm đầu tiên trông như thế nào
Để tránh kỳ vọng sai, hình dung trước một năm đầu bình thường. Tháng một là ghi chép. Tháng hai và ba là gom quỹ đệm một tháng chi tiêu, thường bằng cách cắt hai ba khoản chi đã thấy thừa khi ghi sổ. Từ tháng tư đến tháng chín là dọn nợ lãi cao, nếu có. Tháng mười trở đi mới thấy khoản góp đều đặn vào quỹ dài hạn. Cuối năm, số dư quỹ dài hạn có thể chỉ vài triệu đồng, nhỏ đến mức dễ nản.
Đừng đo năm đầu bằng số dư quỹ. Hãy đo bằng ba câu: đã biết rõ nhà mình tiêu vào đâu chưa, đã có quỹ đệm chưa, nợ lãi cao đã giảm bao nhiêu. Nếu cả ba có tiến triển, tài sản ròng đã nhích lên đáng kể dù quỹ dài hạn còn mỏng. Đó là nền để những năm sau góp đều mà không bị phá ngang.
Năm thứ hai mới là năm nhịp góp chạy thật. Khi không còn khoản trả nợ hằng tháng, số tiền ấy chuyển sang quỹ; cộng thêm phần tăng lương và một nửa tiền thưởng, khoản góp thường lớn hơn hẳn năm đầu. Ghi số dư mỗi quý vào một trang riêng để nhìn thấy đường đi lên. Với người bắt đầu muộn, thấy được tiến bộ bằng mắt là thứ giữ động lực tốt hơn mọi lời động viên.
Những cái bẫy người bắt đầu muộn hay gặp
Cảm giác phải đuổi kịp làm người bắt đầu muộn dễ rơi vào những bẫy dưới đây hơn người khác:
- Tìm lãi cao để bù thời gian. Lời mời lãi cố định rất cao mỗi tháng nhắm đúng vào tâm lý này. Mất vốn ở tuổi 40 đau hơn nhiều so với ở tuổi 25 vì ít thời gian để gây lại.
- Dồn hết cho con, bỏ quên tuổi già của mình. Việc học của con có thể có học bổng, có vay học tập, còn tuổi già của cha mẹ thì không ai cho vay. Hai mục tiêu cần cùng có mặt trong kế hoạch.
- Đợi thu nhập cao hơn mới bắt đầu. Chờ thêm năm năm nghĩa là mất năm năm lãi kép và phải góp nhiều hơn hẳn sau này. Bắt đầu với khoản nhỏ ngay tháng này.
- Không có kế hoạch cho cha mẹ già. Chi phí chăm cha mẹ thường đến đúng giai đoạn này; đưa nó vào quỹ đệm hoặc một quỹ riêng thay vì để nó phá quỹ tuổi già.
- Tính một lần rồi để đó. Mỗi năm mở bảng ra một lần, cập nhật tài sản ròng và khoản góp.
Bắt đầu ở tuổi 40 không cho bạn sự dư dả mà người bắt đầu sớm có, nhưng cho bạn một thứ khác: sự rõ ràng. Bạn biết mình cần gì, ghét gì, tiêu vào đâu. Dùng sự rõ ràng đó để giữ nhịp, và để mỗi năm con số tài sản ròng trên trang đầu sổ nhích lên một chút.
Câu hỏi thường gặp
40 tuổi chưa có tiền tiết kiệm có còn kịp tích luỹ cho tuổi già không?
Còn khoảng hai mươi năm đi làm là đủ dài để lãi kép có tác dụng nếu góp đều. Khoản góp sẽ cần lớn hơn người bắt đầu sớm, nhưng có thể giảm bớt bằng cách kéo dài thời gian làm việc, tăng khoản góp theo thu nhập và giữ quá trình đóng bảo hiểm xã hội.
Nên dựng quỹ dự phòng hay góp quỹ hưu trí trước?
Thường nên có một quỹ đệm nhỏ khoảng một tháng chi tiêu trước, đồng thời dọn nợ lãi cao, rồi mới góp quỹ dài hạn đều đặn. Không có quỹ đệm thì mỗi việc bất ngờ sẽ khiến bạn rút quỹ dài hạn hoặc phải vay thêm.
Tính khoản góp hằng tháng cho mục tiêu dài hạn thế nào?
Dùng hàm PMT trên bảng tính với ba thông số: mức sinh lời giả định theo tháng, số tháng còn lại và số tiền mục tiêu. Ví dụ PMT(6%/12; 240; 0; -1000000000) cho ra khoản góp cần để đạt 1 tỷ sau 20 năm theo giả định.
Có nên tìm kênh lãi cao để bù cho việc bắt đầu muộn không?
Lời mời lãi cao cố định thường nhắm đúng vào tâm lý muốn đuổi kịp và rủi ro mất vốn rất lớn. Ở tuổi 40, mất vốn khó gây lại hơn nhiều. Tăng khoản góp và giữ nhịp đều thường có tác dụng chắc chắn hơn việc săn thêm vài phần trăm lãi.
Vừa nuôi con vừa lo cha mẹ thì tích sản thế nào?
Đưa cả ba mục tiêu vào cùng một bảng: quỹ học của con, chi phí chăm cha mẹ và quỹ tuổi già của chính mình, mỗi mục một khoản góp dù nhỏ. Tuổi già của cha mẹ hôm nay là hình ảnh tuổi già của bạn sau này, nên đừng để quỹ của mình về không.
Tài sản ròng âm thì có nên bắt đầu tích luỹ không?
Nên. Tài sản ròng âm chỉ là điểm xuất phát. Bước đầu là dọn các khoản nợ lãi cao và dựng quỹ đệm nhỏ, cả hai đều làm tài sản ròng tăng. Ghi con số mỗi năm để thấy nó nhích dần lên.