Tăng mức góp theo năm nghĩa là mỗi năm nâng khoản góp hằng tháng lên một tỷ lệ cố định, thường bằng hoặc nhỉnh hơn mức tăng giá giả định. Ví dụ giả định: bắt đầu góp 3 triệu mỗi tháng, mỗi năm tăng 5%, lãi 6% một năm ghép tháng, thì sau mười năm có khoảng 603,70 triệu, so với khoảng 491,64 triệu nếu góp cố định 3 triệu suốt mười năm.
Lý do chính không phải để có thêm tiền, mà để khoản góp không teo dần về sức mua. Với giá cả tăng 4% một năm, 3 triệu góp ở năm thứ mười chỉ còn sức mua khoảng 2,1 triệu của năm đầu. Bài này chỉ cách chọn tỷ lệ tăng, lập bảng trên bảng tính, và cách bắt đầu thấp hơn mà vẫn về đích. Mọi tỷ lệ là giả định.
Khoản góp cố định đang teo dần mà không ai thấy
Phần lớn kế hoạch tích luỹ bắt đầu bằng một con số tròn: mỗi tháng góp 3 triệu, 5 triệu. Con số ấy được chọn vào năm đầu, phù hợp với thu nhập và giá cả của năm đầu. Rồi nó được giữ nguyên năm này qua năm khác, vì giữ nguyên thì dễ nhớ, dễ làm, không cần quyết định lại.
Vấn đề là giá cả không đứng yên. Nếu mức tăng giá giả định là 4% một năm, thì 3 triệu ở năm thứ hai chỉ tương đương khoảng 2,88 triệu của năm đầu, ở năm thứ mười chỉ còn khoảng 2,11 triệu. Khoản góp vẫn đều đặn trên giấy, nhưng về sức mua nó đã nhỏ đi gần một phần ba. Kế hoạch lặng lẽ yếu đi mỗi năm.
Trong khi đó, thu nhập của nhiều gia đình có xu hướng tăng theo thời gian, ít nhất là về con số. Giữ khoản góp cố định trong lúc thu nhập tăng nghĩa là tỷ lệ tích luỹ trên thu nhập giảm dần. Năm đầu góp 15% thu nhập, năm thứ mười có thể chỉ còn 9 hay 10%. Người góp vẫn thấy mình kỷ luật, nhưng phần dành cho tương lai đã co lại.
Tăng mức góp theo năm sửa cả hai chuyện cùng lúc: giữ sức mua của khoản góp và giữ tỷ lệ tích luỹ trên thu nhập. Nó chỉ cần một quyết định mỗi năm, thường gắn với lúc tăng lương hay đầu năm.
So góp cố định và góp tăng dần qua mười năm
Giả định: lãi 6% một năm, ghép theo tháng, tức 0,5% mỗi tháng. Một bên góp cố định 3 triệu mỗi tháng. Một bên bắt đầu 3 triệu, mỗi năm tăng 5%. Số dư tính vào cuối mỗi năm.
| Năm | Góp cố định: mỗi tháng | Góp cố định: số dư | Góp tăng 5%: mỗi tháng | Góp tăng 5%: số dư |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 3 triệu | khoảng 37,01 triệu | 3 triệu | khoảng 37,01 triệu |
| 3 | 3 triệu | khoảng 118,01 triệu | khoảng 3,31 triệu | khoảng 123,77 triệu |
| 5 | 3 triệu | khoảng 209,31 triệu | khoảng 3,65 triệu | khoảng 229,97 triệu |
| 7 | 3 triệu | khoảng 312,22 triệu | khoảng 4,02 triệu | khoảng 358,95 triệu |
| 10 | 3 triệu | khoảng 491,64 triệu | khoảng 4,65 triệu | khoảng 603,70 triệu |
Tổng tiền bỏ vào: góp cố định là 360 triệu, góp tăng dần là khoảng 452,80 triệu. Phần lớn khoảng chênh ở số dư cuối đến từ chính số tiền góp thêm, không phải phép màu nào của lãi kép.
Quy về giá hôm nay với mức tăng giá giả định 4%: góp cố định cho khoảng 332 triệu, góp tăng dần cho khoảng 408 triệu. Nhìn theo sức mua, khoảng cách giữa hai cách góp rõ hơn nhiều so với cảm giác ban đầu.
Lập bảng góp tăng dần trên bảng tính
Hàm FV chỉ tính được chuỗi góp đều. Với chuỗi góp tăng theo năm, cách dễ hiểu nhất là lập bảng theo tháng hoặc theo năm. Cách theo tháng như sau.
- Cột A ghi số tháng, từ 1 tới 120 cho mười năm.
- Cột B ghi năm thứ mấy, bằng công thức làm tròn lên của số tháng chia 12.
- Cột C ghi khoản góp của tháng đó: khoản góp đầu nhân (1 + tỷ lệ tăng) mũ (năm trừ 1). Ví dụ =3*(1+5%)^(B2-1).
- Cột D ghi số dư cuối tháng: số dư tháng trước nhân (1 + lãi tháng) rồi cộng khoản góp tháng này. Dòng đầu tiên chỉ là khoản góp.
- Kéo công thức xuống hết 120 dòng. Số ở dòng cuối cột D là số dư sau mười năm.
- Thêm cột E quy về giá hôm nay: lấy số dư chia (1 + lạm phát giả định) mũ (số tháng chia 12).
Đặt tỷ lệ tăng, lãi tháng và lạm phát vào ba ô riêng ở đầu trang rồi tham chiếu tới chúng, thay vì gõ thẳng số vào công thức. Muốn thử kịch bản khác chỉ cần đổi một ô, cả bảng tự tính lại.
Kiểm nhanh: đặt tỷ lệ tăng bằng 0 thì dòng cuối phải khớp với hàm FV của chuỗi góp đều cùng điều kiện. Không khớp nghĩa là có chỗ sai công thức.
Chọn tỷ lệ tăng bao nhiêu
Tỷ lệ tối thiểu nên bằng mức lạm phát giả định của kế hoạch. Với mức này, khoản góp giữ nguyên sức mua qua các năm: 3 triệu năm đầu, năm sau 3,12 triệu nếu giả định 4%, và mãi tương đương 3 triệu của năm đầu. Đây là mức để kế hoạch không yếu đi.
Nhiều gia đình chọn tỷ lệ nhỉnh hơn lạm phát, chẳng hạn bằng mức tăng thu nhập dự kiến. Như vậy tỷ lệ tích luỹ trên thu nhập được giữ nguyên. Nếu thu nhập tăng nhanh hơn giá cả, khoản góp cũng tăng thật về sức mua, và mục tiêu đến sớm hơn.
Một cách khác, mềm hơn, là cam kết dành một phần cố định của mỗi lần tăng thu nhập cho khoản góp. Ví dụ mỗi lần lương tăng, một nửa phần tăng thêm chuyển vào khoản góp. Cách này không cần tính tỷ lệ, dễ làm, và không bao giờ làm gia đình thấy chi tiêu bị siết lại so với năm trước.
Điều cần tránh là đặt tỷ lệ cao để bảng tính cho kết quả đẹp, rồi tới năm thứ ba không theo nổi. Một tỷ lệ vừa phải, giữ được mười năm, tốt hơn nhiều so với một tỷ lệ cao bị bỏ ngang. Năm thu nhập không tăng, có thể giữ nguyên khoản góp thay vì tăng, rồi bù vào năm sau.
Bắt đầu thấp hơn mà vẫn về cùng đích
Tăng dần còn có một công dụng: cho phép bắt đầu với khoản góp nhỏ hơn, hợp với những năm đầu thu nhập còn thấp. Bảng dưới tìm khoản góp đầu để cùng đạt khoảng 491,64 triệu sau mười năm, lãi giả định 6% ghép tháng.
| Cách góp | Tháng đầu góp | Tháng cuối góp | Tổng bỏ vào sau 10 năm |
|---|---|---|---|
| Góp đều | 3 triệu | 3 triệu | 360 triệu |
| Tăng 5% mỗi năm | khoảng 2,44 triệu | khoảng 3,79 triệu | khoảng 368,8 triệu |
Khoản góp đầu nhẹ hơn khoảng 560 nghìn mỗi tháng. Đổi lại, tổng tiền bỏ vào nhiều hơn một chút, vì các khoản lớn rơi vào cuối, có ít thời gian sinh lãi hơn. Đây là cái giá hợp lý cho sự nhẹ nhàng của những năm đầu.
Với người trẻ mới đi làm, cách này thường thực tế hơn góp đều: bắt đầu bằng con số vừa sức, tăng dần theo thu nhập, và mục tiêu vẫn giữ nguyên.
Ghép tăng góp với mục tiêu đã tính theo giá
Tăng mức góp theo năm và đặt mục tiêu theo giá hôm nay là hai nửa của cùng một cách nghĩ. Mục tiêu được nhân hệ số tăng giá để có con số tương lai đúng, còn khoản góp được nâng theo năm để sức mua của nó không teo đi. Làm một nửa mà bỏ nửa kia thì kế hoạch vẫn hụt.
Có một cách làm gọn cho cả hai: tính toàn bộ kế hoạch theo giá hôm nay. Mục tiêu giữ nguyên con số hôm nay, lãi dùng trong phép tính là lãi thực, và khoản góp tính ra cũng là khoản theo giá hôm nay. Khi đem ra làm thật, mỗi năm nhân khoản góp ấy với hệ số tăng giá thật của năm vừa qua. Cách này tự động biến khoản góp thành chuỗi tăng dần đúng bằng mức lạm phát, không cần chọn tỷ lệ riêng.
Ví dụ giả định: theo giá hôm nay cần góp 3 triệu mỗi tháng. Năm đầu góp 3 triệu. Cuối năm, giá cả tăng 3,5% theo số liệu cả năm, năm sau góp 3,105 triệu. Năm tiếp theo giá tăng 4,2%, khoản góp thành khoảng 3,235 triệu. Khoản góp luôn tương đương 3 triệu của năm đầu, đúng như kế hoạch, dù giá cả lên xuống thế nào.
Cách này hợp với ai thích kế hoạch tự điều chỉnh theo thực tế. Còn ai thích sự chắc chắn của một tỷ lệ cố định từ đầu thì dùng bảng góp tăng 5% như trên. Cả hai đều tốt hơn nhiều so với một con số đứng yên mười năm.
Những chỗ dễ trượt khi góp tăng dần
Quên tăng. Không có ngày cố định thì việc tăng cứ bị hoãn. Gắn việc tăng với một mốc lặp lại mỗi năm, như tháng nhận lương mới hay sau Tết.
Tăng rồi lại giảm. Một năm thu nhập không như ý thì giữ nguyên khoản góp, đừng cắt về mức cũ. Cắt về mức cũ là mất luôn sức mua của mấy năm tăng trước đó.
Tính bảng mà không quy về giá hôm nay. Số dư cuối của bảng góp tăng dần nhìn rất lớn. Chia cho hệ số lạm phát để đọc theo giá hôm nay mới biết nó đủ cho mục tiêu hay không.
Dùng hàm FV cho chuỗi tăng dần. Hàm FV chỉ đúng với khoản góp đều. Dùng nó với khoản góp năm đầu rồi coi là kết quả của chuỗi tăng dần sẽ ra số thấp hơn thực tế.
Tăng góp nhưng không chuyển thật. Ghi trong bảng là đã tăng 5% nhưng lệnh trích tự động vẫn để con số cũ. Mỗi lần quyết định tăng, sửa luôn lệnh chuyển tiền trong cùng ngày, rồi kiểm lại ở sao kê tháng sau xem đã đúng số mới chưa.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tăng tiền tiết kiệm hằng tháng mỗi năm không?
Nên, ít nhất bằng mức tăng giá giả định để khoản góp giữ nguyên sức mua. Góp cố định một con số suốt nhiều năm thì khoản góp các năm sau nhỏ dần về sức mua và kế hoạch yếu đi lặng lẽ.
Mỗi năm nên tăng khoản góp bao nhiêu phần trăm?
Tối thiểu bằng mức lạm phát giả định của kế hoạch. Có thể cao hơn, bằng mức tăng thu nhập dự kiến, để giữ tỷ lệ tích luỹ trên thu nhập. Chọn mức theo nổi nhiều năm quan trọng hơn chọn mức cao.
Góp tăng dần có tính được bằng hàm FV không?
Không trực tiếp. Hàm FV chỉ dành cho khoản góp đều. Với chuỗi tăng dần, lập bảng theo tháng trên bảng tính: mỗi dòng lấy số dư tháng trước nhân một cộng lãi tháng rồi cộng khoản góp của tháng đó.
Thu nhập năm nay không tăng thì có phải tăng khoản góp không?
Không bắt buộc. Năm đó có thể giữ nguyên khoản góp, miễn là không cắt về mức cũ. Năm sau thu nhập tăng lại thì tăng bù. Giữ được nhịp nhiều năm quan trọng hơn tăng đều từng năm.
Thu nhập còn thấp thì bắt đầu góp thế nào?
Có thể bắt đầu với khoản nhỏ hơn rồi tăng đều mỗi năm. Ví dụ giả định, muốn có khoảng 492 triệu sau mười năm với lãi 6%, góp đều cần 3 triệu mỗi tháng, còn góp tăng 5% mỗi năm chỉ cần bắt đầu khoảng 2,44 triệu.
Một nửa phần lương tăng thêm cho vào tiết kiệm có hợp lý không?
Đây là cách mềm và dễ giữ, vì chi tiêu không bị siết so với năm trước mà khoản góp vẫn lớn dần. Tỷ lệ một nửa chỉ là ví dụ, mỗi nhà chọn mức hợp với nhu cầu, miễn là có quy tắc rõ và làm đều.