Muốn tích luỹ đủ tiền sửa nhà hay xây nhà, hãy lập bảng dự trù theo từng hạng mục, cộng thêm một khoản phát sinh khoảng 10 đến 20% tuỳ độ phức tạp, rồi xếp số tiền đó theo các đợt thanh toán của công trình để biết tháng nào phải có bao nhiêu. Con số cuối cùng trừ đi phần đã có là mục tiêu tiết kiệm, chia cho số tháng còn lại là khoản góp mỗi tháng.
Sửa nhà là mục tiêu lớn mà nhiều gia đình đánh giá thấp nhất, vì người ta quen nghĩ theo kiểu "làm tới đâu tính tới đó". Cách nghĩ đó ổn với việc thay một bóng đèn, nhưng với việc thay mái, chống thấm, đi lại đường điện hay xây thêm tầng thì làm tới đâu tính tới đó thường dẫn tới công trình dừng giữa chừng. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định số tròn, không phải giá vật liệu hay giá nhân công thật ở bất kỳ nơi nào.
Sửa nhà và xây nhà khác nhau ở phép tính thế nào
Xây mới có bản vẽ, có dự toán, và phần lớn rủi ro nằm ở giá vật liệu thay đổi và những việc phát sinh trong lúc làm móng. Sửa nhà cũ thì khó đoán hơn nhiều: chỉ khi đục tường ra mới biết đường ống bên trong đã mục chưa, chỉ khi dỡ mái mới thấy xà gồ còn tốt hay đã mối. Vì thế tỷ lệ phát sinh của sửa nhà cũ thường phải để cao hơn của xây mới, dù tổng tiền nhỏ hơn.
Một khác biệt nữa là thời điểm cần tiền. Xây mới thường chia thành các đợt khá rõ: móng, khung, mái, hoàn thiện. Sửa nhà có khi chỉ vài tuần nhưng phải trả gần hết trong một hai lần. Phép tính tích luỹ vì thế không chỉ hỏi "tổng bao nhiêu" mà còn hỏi "cần lúc nào", để tiền không bị khoá ở nơi khó rút đúng tuần cần trả thợ.
Điểm chung của cả hai là phần giấy tờ. Xây mới, cơi nới hay sửa chữa lớn ở nhiều nơi cần xin phép hoặc thông báo với chính quyền địa phương; mức độ tuỳ loại công trình và quy định đang áp dụng. Trước khi chốt dự trù, hãy hỏi ủy ban xã, phường nơi có nhà về thủ tục hiện hành, vì một công trình bị đình chỉ giữa chừng là khoản phát sinh lớn nhất trong mọi khoản phát sinh.
Bảng dự trù theo hạng mục với một ví dụ giả định
Ví dụ dưới đây là một căn nhà phố cũ cần sửa lớn: thay mái, chống thấm, đi lại điện nước, làm lại nhà vệ sinh và bếp. Tổng và từng dòng đều là giả định số tròn; khi có báo giá thật, bạn thay số vào đúng dòng.
| Hạng mục | Cách ước | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Phá dỡ, dọn phế thải | Hỏi theo khối lượng hoặc trọn gói | 15 triệu |
| Mái và chống thấm | Diện tích mái nhân đơn giá đã hỏi | 90 triệu |
| Điện, nước đi lại toàn bộ | Số điểm điện nước, chiều dài ống | 60 triệu |
| Nhà vệ sinh và bếp | Thiết bị cộng nhân công lắp đặt | 110 triệu |
| Sơn, trát, sàn | Diện tích tường, sàn nhân đơn giá | 75 triệu |
| Giấy phép, thiết kế, giám sát nếu cần | Hỏi trước khi khởi công | 15 triệu |
| Cộng hạng mục | 365 triệu | |
| Phát sinh giả định 15% | Tỷ lệ theo độ cũ của nhà | khoảng 55 triệu |
| Chỗ ở tạm trong lúc sửa | Số tháng nhân tiền thuê | 15 triệu |
| Tổng cần có | khoảng 435 triệu |
Hai dòng cuối là hai dòng hay bị bỏ nhất. Khoản phát sinh không phải để tiêu cho đẹp hơn mà để xử lý những thứ chỉ lộ ra khi đã đục, đã dỡ. Còn chỗ ở tạm thì chỉ gia đình nào từng phải ra ngoài ở hai tháng mới nhớ đưa vào. Nếu nhà bạn ở lại được trong lúc sửa, dòng này về không, nhưng hãy chắc chắn điều đó trước khi xoá.
Khoản phát sinh: để bao nhiêu và dùng vào việc gì
Chọn tỷ lệ theo độ cũ và độ phức tạp. Nhà mới xây vài năm, chỉ sửa bề mặt thì tỷ lệ phát sinh thấp. Nhà đã vài chục năm, có dấu hiệu thấm dột, nứt tường thì nên để cao hơn. Xây mới trên nền đất chưa rõ địa chất cũng nên để cao. Không có tỷ lệ đúng cho mọi nhà, chỉ có tỷ lệ bạn chọn có lý do và ghi lại lý do đó.
Tách phát sinh bắt buộc và phát sinh vì đổi ý. Phát sinh bắt buộc là xà gồ mục phải thay, ống nước rò phải đi lại. Phát sinh vì đổi ý là đổi gạch sang loại đắt hơn, thêm một tủ bếp. Chỉ loại đầu được lấy từ khoản phát sinh; loại sau phải lấy từ phần cắt được ở hạng mục khác hoặc lùi sang sau.
Ghi lại mọi lần dùng. Mỗi lần rút từ khoản phát sinh, ghi ngày, lý do và số tiền. Khi công trình xong, bảng này cho biết dự trù của bạn lệch ở đâu, và lần sửa sau sẽ ước sát hơn.
Phần chưa dùng có chỗ về. Nếu công trình xong mà khoản phát sinh còn, chuyển phần đó sang quỹ bảo trì nhà hoặc mục tiêu kế tiếp, đừng để nó tan vào chi tiêu hằng tháng. Đây là phần thưởng cho việc dự trù kỹ.
Xếp tiền theo đợt thi công
Tổng đủ vào ngày khởi công chưa phải là đủ nếu tiền nằm ở chỗ khó rút. Hãy hỏi thợ hoặc nhà thầu lịch thanh toán dự kiến, rồi xếp tiền khớp với lịch đó.
- Ghi các đợt thanh toán: tạm ứng khi khởi công, thanh toán theo phần việc xong, phần giữ lại sau khi nghiệm thu. Mỗi đợt một dòng, có ngày dự kiến và số tiền.
- Đối chiếu với nơi đang giữ quỹ: phần nào rút ngay được, phần nào phải chờ tới hạn. Phần cần cho đợt đầu phải nằm ở chỗ rút ngay.
- Giữ khoản phát sinh ở chỗ rút ngay trong suốt thời gian thi công, vì phát sinh không báo trước.
- Với xây mới kéo dài nhiều tháng, phần cần cho đợt cuối có thể tiếp tục được góp trong lúc thi công; khi đó lịch góp phải về trước ngày đợt cuối ít nhất một tháng.
- Thoả thuận rõ bằng giấy với thợ về khối lượng từng đợt và cách tính phát sinh, để tránh tranh cãi về số tiền giữa chừng.
Việc xếp lịch còn giúp biết có thể khởi công sớm hơn không. Nếu đợt cuối rơi vào sáu tháng sau ngày khởi công, gia đình không cần đủ toàn bộ tổng ngay từ đầu mà chỉ cần đủ các đợt đầu cộng khoản phát sinh, phần còn lại tiếp tục góp. Đây là phép tính, không phải lời khuyên khởi công sớm; nếu thu nhập không chắc, chờ đủ hẳn vẫn an toàn hơn.
Tính khoản góp hằng tháng cho quỹ sửa nhà
Giả sử gia đình nhắm làm một đợt sửa lớn sau bốn năm, dự trù làm tròn lên 400 triệu, hiện đã có 80 triệu dành riêng cho việc này. Nếu không tính tiền lãi, phần còn thiếu 320 triệu chia cho 48 tháng là khoảng 6,7 triệu mỗi tháng.
Nếu quỹ được giữ ở nơi có sinh lời giả định 4% một năm, số 80 triệu ban đầu sau bốn năm thành khoảng 94 triệu, và khoản góp cần thiết giảm xuống khoảng 5,9 triệu mỗi tháng. Trên bảng tính, gõ hàm PMT với lãi mỗi kỳ bằng 4% chia mười hai, số kỳ 48, giá trị hiện tại là âm 80 triệu, giá trị tương lai là 400 triệu; kết quả ra số âm vì là tiền bỏ ra.
Còn một yếu tố nữa: giá vật liệu và nhân công bốn năm sau có thể khác hôm nay. Nếu dự trù tính theo giá hôm nay, hãy nhân thêm một mức tăng giả định, ví dụ 4% mỗi năm, thì 400 triệu hôm nay thành khoảng 468 triệu sau bốn năm, khoản góp tăng lên khoảng 7,2 triệu. Mức tăng chọn bao nhiêu là giả định của riêng bạn; điều quan trọng là có đưa vào chứ không bỏ qua.
Sửa từng phần hay sửa một lần
Khi khoản góp ra quá sức, nhiều gia đình chọn chia công trình thành nhiều đợt nhỏ, mỗi năm làm một phần. Cách này giảm áp lực tích luỹ, nhưng có cái giá riêng: mỗi lần làm lại tốn phí dọn dẹp, tháo lắp, đôi khi phải đục lại chỗ vừa làm xong. Thứ tự hợp lý thường là làm những phần chịu lực và chống nước trước, như mái, chống thấm, đường điện, rồi mới đến phần hoàn thiện như sơn, sàn, tủ.
Một nguyên tắc đơn giản: phần nào nằm bên trong tường, dưới sàn, trên trần thì nên làm cùng một đợt với phần che nó lại. Đi lại đường nước rồi mới lát gạch, chứ không lát gạch đẹp rồi năm sau đục ra đi ống. Khi chia đợt theo nguyên tắc này, mỗi đợt là một mục tiêu nhỏ có dự trù riêng, có khoản phát sinh riêng.
Sửa một lần thì tổng tiền thường thấp hơn và gia đình chỉ chịu bụi bặm một lần, nhưng phải chờ lâu hơn mới đủ tiền. Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Phép tính giúp bạn đặt hai phương án cạnh nhau: tổng tiền mỗi phương án, thời điểm bắt đầu, và rủi ro nếu một phần xuống cấp thêm trong lúc chờ.
Sai lầm hay gặp khi gom tiền sửa nhà
Lấy một báo giá làm dự trù. Một báo giá là một ý kiến. Hỏi hai ba nơi, so cùng khối lượng, sẽ thấy khoảng dao động và tránh được dự trù quá thấp do báo giá rẻ bất thường.
Không tách phần phải làm và phần muốn làm. Danh sách mong muốn khi sửa nhà luôn dài hơn túi tiền. Hai cột riêng giúp cả nhà thống nhất phần nào làm ngay, phần nào để sau mà không cãi nhau giữa công trình.
Dùng quỹ dự phòng của gia đình để bù. Khi công trình vượt dự trù, rút quỹ dự phòng là cách dễ nhất, nhưng để lại gia đình trống trải đúng lúc vừa chi một khoản lớn. Khoản phát sinh tách riêng là để tránh việc này.
Quên đồ đạc sau khi sửa. Nhà sửa xong thường kéo theo rèm mới, đèn mới, đôi khi cả giường tủ vì kích thước phòng đổi. Nếu đã biết sẽ mua, đưa thành một dòng trong dự trù, đừng để nó thành khoản bất ngờ.
Câu hỏi thường gặp
Nên để dự phòng bao nhiêu phần trăm khi sửa nhà?
Nhiều gia đình để khoảng 10 đến 20% tổng các hạng mục, thấp với nhà còn mới chỉ sửa bề mặt và cao hơn với nhà cũ có dấu hiệu thấm, nứt hoặc khi xây trên nền đất chưa rõ. Quan trọng là ghi lý do chọn tỷ lệ và chỉ dùng khoản này cho việc bắt buộc.
Tích luỹ bao lâu thì đủ tiền sửa nhà?
Lấy tổng dự trù cộng phát sinh, trừ phần đã có, rồi chia cho khoản góp mỗi tháng là ra số tháng nếu không tính lãi. Có sinh lời thì dùng hàm NPER trên bảng tính để ra số tháng sát hơn. Nhớ đưa thêm mức tăng giá giả định nếu thời gian chờ dài.
Có cần đủ hết tiền trước khi khởi công không?
Không nhất thiết, nhưng phải đủ các đợt thanh toán đầu cộng khoản phát sinh, và lịch góp cho các đợt sau phải về trước hạn trả. Nếu thu nhập không ổn định, chờ đủ hẳn an toàn hơn vì công trình dừng giữa chừng thường tốn kém thêm.
Sửa nhà từng phần có tốn hơn sửa một lần không?
Thường tổng tiền cao hơn vì mỗi đợt có phí dọn dẹp, tháo lắp và đôi khi phải làm lại phần vừa xong. Bù lại áp lực tích luỹ thấp hơn. Nếu chia đợt, nên làm phần chống nước, điện nước, mái trước rồi mới tới phần hoàn thiện.
Chi phí giấy phép khi sửa nhà có cần đưa vào dự trù không?
Nên đưa vào nếu công trình thuộc loại cần xin phép hoặc thông báo, và nhớ cả chi phí thiết kế, giám sát nếu có. Thủ tục và mức phí tuỳ loại công trình và quy định đang áp dụng, nên hỏi ủy ban xã, phường nơi có nhà trước khi chốt.
Khoản phát sinh còn dư sau khi sửa xong thì làm gì?
Chuyển phần còn dư sang quỹ bảo trì nhà hoặc mục tiêu kế tiếp của gia đình, thay vì để nó tan vào chi tiêu hằng tháng. Bảng ghi lại các lần dùng phát sinh cũng giúp lần sau dự trù sát hơn.