Để mua xe bằng tiền mặt, hãy lấy giá lăn bánh chứ không phải giá niêm yết làm mục tiêu, chia cho số tháng bạn muốn chờ để ra khoản góp, và trong lúc góp đồng thời để riêng thêm khoản chi phí nuôi xe mỗi tháng như thể đã có xe. Ví dụ giả định: chiếc xe máy 40 triệu lăn bánh trong mười hai tháng cần khoảng 3,3 triệu mỗi tháng; chiếc ô tô 600 triệu lăn bánh trong năm năm, với mức sinh lời giả định 4% một năm, cần khoảng 9 triệu mỗi tháng.
Bước "nuôi xe thử" là phần nhiều người bỏ qua, và cũng là phần cho biết chiếc xe có thật sự vừa với túi tiền gia đình hay không. Mọi giá xe, mức phí trong bài là giả định số tròn để minh hoạ phép tính; không bàn chọn hãng, mẫu hay nơi mua.
Giá niêm yết và giá lăn bánh khác nhau thế nào
Giá niêm yết là giá của chiếc xe đứng trong cửa hàng. Giá lăn bánh là tổng số tiền bạn bỏ ra để chiếc xe được phép chạy hợp pháp trên đường: giá xe cộng lệ phí trước bạ, phí cấp biển số, phí kiểm định với ô tô, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc, cộng các khoản nhỏ khác. Mức các loại phí khác nhau theo loại xe, nơi đăng ký và quy định từng thời kỳ, nên khi sắp mua cần tra mức hiện hành hoặc hỏi nơi bán ghi rõ từng dòng.
Với xe máy, phần chênh giữa hai giá thường không lớn nhưng vẫn đủ làm hụt kế hoạch nếu bạn để dành vừa khít giá niêm yết. Với ô tô, phần chênh có thể là một khoản đáng kể, đặc biệt ở những nơi lệ phí và phí biển số ở mức cao. Lấy giá lăn bánh làm mục tiêu từ đầu giúp tránh cảnh đủ tiền mua xe mà chưa đủ tiền cho xe ra đường.
Ngoài ra còn những thứ người bán không tính vào giá lăn bánh nhưng gần như ai cũng mua: mũ bảo hiểm tốt, khoá chống trộm, thảm sàn, phim cách nhiệt, camera hành trình. Gom chúng thành một dòng "đồ đi kèm" và cộng vào mục tiêu.
Hai ví dụ tính khoản góp
Các con số đều là giả định để minh hoạ. Cột cuối là khoản góp mỗi tháng nếu để dành đều; với kế hoạch ngắn, phần lãi không đáng kể nên tính chia thẳng, với kế hoạch dài có cộng mức sinh lời giả định.
| Mục | Xe máy (giả định) | Ô tô (giả định) |
|---|---|---|
| Giá niêm yết | 36 triệu | 520 triệu |
| Phí, lệ phí, bảo hiểm bắt buộc | 3 triệu | 65 triệu |
| Đồ đi kèm | 1 triệu | 15 triệu |
| Mục tiêu (giá lăn bánh cộng đồ đi kèm) | 40 triệu | 600 triệu |
| Thời hạn | 12 tháng | 60 tháng |
| Mức sinh lời giả định khi để dành | bỏ qua | 4% một năm |
| Khoản góp mỗi tháng | khoảng 3,3 triệu | khoảng 9 triệu |
Với ô tô, nếu bỏ qua tiền lãi thì 600 triệu chia 60 tháng là 10 triệu mỗi tháng. Phần lãi giả định giúp giảm khoảng một triệu mỗi tháng. Trên bảng tính, gõ hàm PMT với lãi tháng bằng 4% chia mười hai, số kỳ 60, giá trị hiện tại bằng không và giá trị tương lai 600 triệu là ra con số này.
Chi phí nuôi xe: phần quyết định có nên mua chưa
Mua xe là chi một lần; nuôi xe là chi mỗi tháng, kéo dài suốt những năm bạn dùng nó. Với xe máy, chi phí nuôi gồm xăng hoặc tiền sạc, gửi xe, thay dầu, bảo dưỡng định kỳ, thỉnh thoảng thay lốp, bình điện. Với ô tô, danh sách dài hơn nhiều: nhiên liệu, chỗ đậu xe ở nhà và nơi làm, phí đường bộ, phí cao tốc, bảo hiểm thân vỏ nếu mua, bảo dưỡng theo số cây số, rửa xe, thay lốp, và một quỹ cho sửa chữa ngoài dự kiến.
Hãy cộng các khoản này theo cách bạn thực sự sẽ dùng xe, chứ không theo con số nghe người bán nói. Đi làm mỗi ngày hai mươi cây số khác hẳn chỉ đi cuối tuần. Thuê chỗ đậu xe tháng ở thành phố lớn có khi bằng một khoản góp tiết kiệm đáng kể. Khi đã có tổng chi phí nuôi xe ước tính mỗi tháng, đặt nó cạnh thu nhập gia đình và các mục tiêu khác như quỹ nhà, quỹ học của con.
Nếu sau khi trừ chi phí nuôi xe, gia đình không còn góp được cho những mục tiêu kia, chiếc xe đang lấy mất tương lai của những việc lớn khác. Phép tính không bảo bạn không được mua, nó chỉ cho thấy cái giá thật của chiếc xe kéo dài bao lâu.
Nuôi xe thử trước khi mua
Đây là cách kiểm tra rẻ nhất và trung thực nhất. Trong suốt thời gian để dành mua xe, mỗi tháng bạn chuyển hai khoản vào quỹ:
- Khoản góp mua xe tính từ bảng ở trên.
- Khoản chi phí nuôi xe ước tính mỗi tháng, như thể chiếc xe đã nằm trong nhà.
- Nếu hiện đang đi lại bằng cách khác, như xe buýt, xe công nghệ hay xe cũ, trừ chi phí đó khỏi khoản nuôi xe thử để chỉ chuyển phần chênh.
- Theo dõi sau sáu tháng: gia đình có chuyển đủ cả hai khoản đều đặn không, có phải cắt vào quỹ khác không.
- Đến ngày mua, toàn bộ số đã chuyển cho khoản nuôi xe thử trở thành quỹ dự phòng sửa chữa cho chiếc xe mới.
Nếu sáu tháng nuôi xe thử trôi qua nhẹ nhàng, gia đình biết chắc mình gánh được chiếc xe. Nếu tháng nào cũng phải xoay xở, đó là tín hiệu nên xem lại mẫu xe nhỏ hơn hoặc lùi thời điểm, và bạn biết điều này trước khi đã ký giấy mua, khi vẫn còn đổi ý được mà không mất gì.
Chọn thời hạn để dành bao lâu
Thời hạn quá ngắn làm khoản góp mỗi tháng nặng tới mức phải cắt vào những mục tiêu khác. Thời hạn quá dài thì mục tiêu dễ phai, và trong lúc chờ giá xe, mức phí, nhu cầu của gia đình đều có thể thay đổi. Với xe máy, khoảng sáu tháng đến hai năm thường vừa với đa số gia đình. Với ô tô, nhiều kế hoạch kéo dài ba đến sáu năm, tuỳ thu nhập và các mục tiêu đang chạy song song.
Một cách chọn đơn giản: bắt đầu từ khoản góp bạn chịu được mà không đụng đến quỹ nhà, quỹ học hay quỹ dự phòng, rồi dùng hàm NPER để tính số tháng cần thiết. Nếu số tháng ra quá dài, đó là dấu hiệu chiếc xe đang nhắm có thể lớn so với nhịp tích luỹ hiện tại của gia đình. Khi đó, thay vì kéo dài vô hạn, hãy cân nhắc một mẫu nhỏ hơn hoặc xe đã qua sử dụng, rồi tính lại.
Ví dụ giả định: gia đình chỉ dành được 6 triệu mỗi tháng cho chiếc ô tô 600 triệu lăn bánh. Với mức sinh lời giả định 4% một năm, hàm NPER cho ra khoảng 86 tháng, tức hơn bảy năm. Con số đó không sai, nhưng nó gợi ý một câu hỏi đáng trả lời trước: bảy năm nữa nhu cầu đi lại của nhà mình có còn như hôm nay không.
Với kế hoạch dài vài năm, nhớ cập nhật giá lăn bánh mỗi năm như cách tính với nhà: giá xe, mức phí đều có thể đổi. Một cột "mục tiêu điều chỉnh" bên cạnh cột số dư giúp bạn không bị bất ngờ ở tháng cuối.
Những sai lầm thường gặp khi để dành mua xe
Mục tiêu theo giá niêm yết. Đủ tiền mua xe nhưng thiếu tiền làm giấy tờ, phải mượn tạm vài chục triệu vào ngày cuối.
Không tính xe cũ bán được bao nhiêu. Nếu định bán xe đang dùng, hãy ước giá bán thận trọng và chỉ trừ vào mục tiêu khi đã bán xong. Xe cũ thường bán được ít hơn kỳ vọng.
Dùng quỹ khác để mua sớm. Thấy đợt giảm giá, rút quỹ học của con ra cho kịp. Ưu đãi có thể có thật, nhưng phải tính xem quỹ kia mất bao nhiêu tháng để bù lại, cộng cả phần lãi kép bị mất trong thời gian đó.
Nâng mẫu xe giữa chừng. Để dành cho mẫu nhỏ, đến gần đích lại muốn mẫu lớn hơn. Mỗi lần nâng là mục tiêu lùi xa, thêm cả chi phí nuôi xe cao hơn. Nếu muốn nâng, làm lại toàn bộ phép tính, kể cả phần nuôi xe thử.
Khi nào có thể coi là đã sẵn sàng
Có ba điều kiện cùng đúng một lúc. Thứ nhất, quỹ mua xe đã đủ mục tiêu tính theo giá lăn bánh mới nhất. Thứ hai, gia đình đã nuôi xe thử ít nhất vài tháng mà không phải cắt vào quỹ khác. Thứ ba, sau khi chi tiền mua xe, quỹ dự phòng khẩn cấp của gia đình vẫn còn nguyên.
Ba điều kiện này nghe đơn giản, nhưng trên thực tế điều kiện thứ ba hay bị bỏ qua nhất. Cảm giác vừa chạm đích làm người ta muốn tiêu nốt chút tiền còn lại cho chiếc xe được đầy đủ hơn, và quỹ dự phòng bị rút mỏng. Hãy coi quỹ dự phòng như một bức tường riêng, không thuộc về kế hoạch mua xe, để niềm vui có xe mới không đi kèm nỗi lo nếu tháng sau có việc gấp.
Nếu thiếu một trong ba điều kiện, việc mua vẫn là quyết định của bạn, nhưng ít nhất bạn biết rõ mình đang chấp nhận rủi ro ở chỗ nào. So sánh giữa mua bằng tiền tích luỹ và mua trả góp bằng con số tổng tiền được trình bày ở bài kế tiếp trong danh mục này, cho những gia đình đang cân nhắc hai cách.
Câu hỏi thường gặp
Mua xe máy bằng tiền mặt thì mỗi tháng cần để dành bao nhiêu?
Lấy giá lăn bánh cộng đồ đi kèm làm mục tiêu rồi chia cho số tháng muốn chờ. Ví dụ giả định 40 triệu trong mười hai tháng là khoảng 3,3 triệu mỗi tháng. Kế hoạch ngắn như vậy có thể bỏ qua phần lãi.
Giá lăn bánh gồm những khoản nào?
Giá lăn bánh là giá xe cộng lệ phí trước bạ, phí cấp biển số, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc, phí kiểm định với ô tô và các khoản nhỏ khác. Mức phí thay đổi theo loại xe, nơi đăng ký và quy định hiện hành, nên cần tra hoặc hỏi nơi bán ghi rõ.
Nuôi xe thử là gì?
Là trong lúc để dành mua xe, mỗi tháng chuyển thêm vào quỹ một khoản bằng chi phí nuôi xe ước tính, như thể đã có xe. Nếu làm được đều đặn vài tháng, gia đình biết mình gánh được chiếc xe; số tiền đó sau thành quỹ sửa chữa.
Tiết kiệm mua ô tô 600 triệu trong năm năm thì góp bao nhiêu?
Chia thẳng là 10 triệu mỗi tháng. Nếu tiền để dành có mức sinh lời giả định 4% một năm, hàm PMT cho ra khoảng 9 triệu mỗi tháng. Con số thật phụ thuộc giá lăn bánh và mức sinh lời bạn thực nhận.
Có nên tính tiền bán xe cũ vào quỹ mua xe mới không?
Có thể tính, nhưng nên ước giá bán thận trọng và chỉ trừ vào mục tiêu khi đã bán xong. Xe cũ thường bán được ít hơn kỳ vọng, và nếu bán chậm thì kế hoạch không bị hụt vào phút cuối.
Chi phí nuôi ô tô mỗi tháng gồm những gì?
Thường gồm nhiên liệu, chỗ đậu xe, phí đường bộ, phí cao tốc, bảo hiểm, bảo dưỡng theo số cây số, rửa xe, thay lốp và một quỹ cho sửa chữa ngoài dự kiến. Hãy tính theo cách gia đình thực sự sẽ dùng xe.