Muốn so mua xe trả góp với tích luỹ đủ rồi mua, hãy cộng toàn bộ số tiền bạn bỏ ra theo mỗi cách, kể cả phí hồ sơ, bảo hiểm khoản vay và chi phí đi lại trong thời gian chờ, rồi đặt hai tổng cạnh nhau trên cùng một bảng. Trong ví dụ giả định của bài, chiếc xe máy 50 triệu mua trả góp mười hai tháng tốn tổng khoảng 56 triệu, còn để dành rồi mua tốn khoảng 50 triệu cộng thêm vài triệu tiền đi lại trong năm chờ.
Bài này không bảo cách nào đúng. Có người cần xe ngay để đi làm và chấp nhận trả thêm; có người đi lại được bằng cách khác và muốn giữ số tiền chênh. Phép tính chỉ giúp mỗi người thấy rõ mình đang trả bao nhiêu cho sự tiện lợi của việc có xe sớm. Mọi lãi suất, phí trong bài là giả định số tròn, không phải mức của bất kỳ nơi cho vay nào.
Vì sao chỉ nhìn kỳ trả hằng tháng là chưa đủ
Lời mời trả góp thường nhấn vào một con số: mỗi tháng chỉ cần trả bấy nhiêu. Con số đó được chọn để nghe vừa túi tiền. Nhưng khoản trả mỗi tháng chỉ là một mảnh của phép tính. Tổng số tiền bạn bỏ ra còn gồm phần trả trước, các khoản phí ban đầu, bảo hiểm đi kèm khoản vay nếu có, và đôi khi giá xe bán theo hình thức trả góp đã cao hơn giá trả thẳng một ít.
Ngược lại, người chọn để dành rồi mua thường chỉ nhìn giá xe và nghĩ mình không mất đồng nào cho lãi. Điều đó đúng, nhưng họ cũng có một khoản chi trong thời gian chờ: tiền xe buýt, xe công nghệ, hoặc tiền sửa chiếc xe cũ đang chạy tạm. Họ cũng chịu rủi ro giá xe thay đổi sau một năm.
Một phép so công bằng phải đưa cả hai phía về cùng một mốc thời gian và cộng đủ mọi khoản. Cách dễ nhất là dựng một bảng tính hai cột, mỗi dòng là một tháng, ghi tiền ra của từng cách. Cuối bảng cộng lại là thấy chênh lệch thật.
Bảng so tổng tiền với một ví dụ giả định
Xe máy giá 50 triệu. Cách A: trả trước 10 triệu, phần còn lại 40 triệu trả trong mười hai kỳ, lãi tính theo kiểu phẳng giả định 1% mỗi tháng trên số gốc ban đầu, phí hồ sơ và bảo hiểm khoản vay giả định. Cách B: mỗi tháng để dành khoảng 4,2 triệu, đủ thì mua; trong mười hai tháng chờ phải đi lại bằng phương tiện khác, giả định tốn thêm 500 nghìn mỗi tháng.
| Khoản | A: trả góp ngay | B: để dành rồi mua |
|---|---|---|
| Trả trước hoặc giá xe | 10 triệu | 50 triệu (trả một lần sau 12 tháng) |
| Tiền gốc trả dần | 40 triệu | 0 |
| Tiền lãi | 4,8 triệu (0,4 triệu × 12 kỳ) | 0 |
| Phí hồ sơ, bảo hiểm khoản vay | 1,3 triệu | 0 |
| Chi phí đi lại trong thời gian chờ | 0 | 6 triệu |
| Lãi nhận được khi để dành | 0 | trừ khoảng 1 triệu |
| Tổng tiền bỏ ra | khoảng 56,1 triệu | khoảng 55 triệu |
Kết quả trong ví dụ này gần nhau hơn nhiều người nghĩ, vì chi phí đi lại trong năm chờ ăn bớt phần lợi của cách B. Nếu bạn ở gần nơi làm, đi bộ hay đạp xe được, chi phí chờ gần bằng không và cách B rẻ hơn rõ rệt. Nếu đi lại bằng phương tiện khác tốn nhiều, hoặc không có xe thì mất cơ hội việc làm, khoảng chênh đảo chiều. Chính vì vậy phải điền số của nhà mình chứ không mượn kết luận của người khác.
Lãi phẳng và lãi thật: phép quy đổi cần biết
Trong ví dụ trên, lãi 1% mỗi tháng tính trên số gốc ban đầu 40 triệu, nghĩa là tháng nào cũng 400 nghìn tiền lãi, kể cả những tháng cuối khi bạn chỉ còn nợ vài triệu. Cách tính này gọi là lãi phẳng. Nó làm con số lãi suất nghe nhỏ, nhưng chi phí thật cao hơn nhiều vì bạn trả lãi trên cả phần gốc đã trả xong.
Để biết lãi thật, dùng hàm RATE trên bảng tính: số kỳ là 12, khoản trả mỗi kỳ là số âm bằng 3,733 triệu (gồm 3,333 triệu gốc và 0,4 triệu lãi), giá trị hiện tại là 40 triệu. Kết quả ra khoảng 1,8% mỗi tháng, tức gần 21,5% một năm tính trên dư nợ giảm dần. Con số "1% mỗi tháng" ban đầu thực chất tương đương mức lãi cao gần gấp đôi khi quy về cách tính thông thường.
Nếu muốn tính cả phí hồ sơ và bảo hiểm vào lãi thật, lấy giá trị hiện tại là số tiền thực sự cầm về, tức 40 triệu trừ đi các khoản phí trả ngay, rồi chạy lại hàm RATE. Lãi thật sẽ còn cao hơn nữa. Phép quy đổi này không nói bạn không nên trả góp; nó chỉ đặt mọi lời mời về cùng một thước đo để so được với nhau.
Với hình thức trả góp quảng cáo không đồng tiền lãi, hãy kiểm ba điều: giá xe bán theo hình thức này có bằng giá trả thẳng không, có phí chuyển đổi hay phí hồ sơ không, có buộc mua kèm bảo hiểm hay gói dịch vụ không. Bất kỳ khoản nào trong ba điều đó cũng là tiền lãi đổi tên.
Dựng bảng so sánh của riêng bạn
Một bảng tính đơn giản mất chừng ba mươi phút và dùng được cho mọi lần so sau này, từ xe máy đến điện thoại hay đồ gia dụng.
- Cột A ghi số thứ tự tháng từ 0 đến tháng cuối của kỳ trả góp hoặc tháng mua xe của cách để dành, lấy cái nào xa hơn.
- Cột B là tiền ra của cách trả góp: tháng 0 ghi trả trước và phí ban đầu, các tháng sau ghi kỳ trả.
- Cột C là tiền ra của cách để dành: các tháng chờ ghi chi phí đi lại thêm, tháng mua ghi giá xe lăn bánh tại thời điểm đó, trừ đi phần lãi đã nhận.
- Cộng hai cột ở dòng cuối. Thêm một dòng ghi chênh lệch.
- Thử thay đổi giả định: giá xe tăng 3% sau một năm, chi phí đi lại cao hơn, lãi nhận được thấp hơn. Xem chênh lệch đổi thế nào.
Bảng này không đưa ra quyết định thay bạn. Nó chỉ trả lời câu "có xe sớm mười hai tháng tốn thêm bao nhiêu". Có người thấy con số đó đáng, có người thấy không. Cả hai đều hợp lý khi đã nhìn đủ.
Giá xe và giả định có thể đổi trong lúc chờ
Bảng so sánh ở trên giả định giá xe đứng yên trong mười hai tháng. Thực tế giá có thể tăng khi mẫu xe đổi đời, có thể giảm khi có đợt khuyến mãi, và mức phí đăng ký cũng có thể thay đổi theo quy định. Người chọn để dành chịu rủi ro này, người trả góp thì đã chốt giá từ ngày ký.
Cách đưa rủi ro vào phép tính là thử vài kịch bản. Nếu giá xe tăng 3% sau một năm, cách B phải trả thêm 1,5 triệu, tổng lên khoảng 56,5 triệu, ngang hoặc cao hơn cách A một chút. Nếu giá giảm 5% nhờ một đợt khuyến mãi, cách B tiết kiệm thêm 2,5 triệu. Ba kịch bản đặt cạnh nhau cho thấy khoảng dao động của kết quả, thay vì một con số duy nhất tạo cảm giác chắc chắn giả.
Một điểm nữa thường bị bỏ quên là mức lãi nhận được khi để dành. Nếu tiền góp chỉ nằm trong tài khoản thanh toán gần như không sinh lời, dòng "lãi nhận được" trong bảng về bằng không và cách B mất đi khoảng một triệu lợi thế. Ghi đúng mức bạn thực nhận, không phải mức cao nhất từng nghe.
Những điều không nằm trong bảng nhưng cần nghĩ
Kỳ trả cố định trong mười hai tháng. Khi đã ký trả góp, khoản trả là nghĩa vụ hằng tháng dù thu nhập có thay đổi. Người để dành thì có thể giảm khoản góp khi tháng khó khăn. Sự linh hoạt này không có giá trên bảng, nhưng có giá trong đời sống.
Trễ hạn có phí phạt. Hợp đồng trả góp thường có phí trễ hạn và lãi phạt. Một lần trễ có thể làm tổng chi phí tăng đáng kể. Trước khi ký, hãy đọc kỹ phần này và tự hỏi thu nhập của mình có đều đến mức không trễ kỳ nào không.
Tổng các khoản trả góp đang có. Một chiếc xe trả góp thì nhẹ. Thêm điện thoại, tủ lạnh, khoá học cũng trả góp thì tổng các kỳ trả có thể chiếm phần lớn thu nhập. Hãy cộng tất cả khoản trả hằng tháng đang có trước khi thêm một khoản mới.
Thói quen. Người quen để dành đủ rồi mua thường mua ít món hơn, vì thời gian chờ cho họ dịp nghĩ lại. Người quen trả góp dễ mua nhiều hơn vì rào cản thấp. Đây không phải chuyện đúng sai, chỉ là điều nên tự biết về mình.
Trường hợp phép tính nghiêng hẳn về một phía
Có những tình huống mà con số gần như nói thay. Nếu chiếc xe là công cụ kiếm sống, như giao hàng hay chạy xe ôm công nghệ, mỗi tháng không có xe là một tháng mất thu nhập; khoản lãi trả góp khi đó có thể nhỏ so với thu nhập có được nhờ xe. Ngược lại, nếu chiếc xe thay cho một chiếc đang còn chạy tốt và chỉ để đổi kiểu dáng, chi phí chờ gần như bằng không, phần lãi trả góp là khoản chi thêm thuần tuý.
Trong mọi trường hợp, quyết định thuộc về bạn và gia đình. Nếu chọn trả góp, hãy đọc kỹ hợp đồng, hỏi rõ tổng số tiền phải trả trong suốt kỳ hạn và phí trả trước hạn, chứ không chỉ hỏi kỳ trả mỗi tháng. Nếu chọn để dành, hãy làm theo cách tính khoản góp và nuôi xe thử ở bài trước trong danh mục này để thời gian chờ không kéo dài vô hạn.
Câu hỏi thường gặp
Mua xe trả góp tốn hơn mua thẳng bao nhiêu tiền?
Tuỳ lãi suất, kỳ hạn, phí hồ sơ, bảo hiểm khoản vay và giá xe bán trả góp. Cách chắc nhất là cộng toàn bộ tiền ra theo từng tháng của mỗi cách trên một bảng tính. Trong ví dụ giả định của bài, trả góp tốn hơn khoảng 6 triệu trên chiếc xe 50 triệu, trước khi tính chi phí chờ.
Lãi suất phẳng là gì?
Lãi phẳng là tiền lãi mỗi kỳ tính trên số gốc ban đầu, không giảm dù bạn đã trả bớt gốc. Vì vậy chi phí thật cao hơn con số lãi suất công bố. Lãi phẳng 1% mỗi tháng trong mười hai kỳ tương đương khoảng 1,8% mỗi tháng tính trên dư nợ giảm dần.
Dùng hàm RATE để tính lãi thật của khoản trả góp thế nào?
Gõ RATE với số kỳ, khoản trả mỗi kỳ ghi số âm và số tiền thực sự được vay làm giá trị hiện tại. Kết quả là lãi mỗi kỳ; nhân mười hai để ra mức năm gần đúng. Muốn tính cả phí, lấy số tiền vay trừ các phí trả ngay làm giá trị hiện tại.
Trả góp không đồng có thật sự không mất tiền lãi không?
Cần kiểm giá xe theo hình thức này có bằng giá trả thẳng không, có phí chuyển đổi, phí hồ sơ hay bắt buộc mua kèm bảo hiểm, gói dịch vụ không. Bất kỳ khoản nào như vậy cũng là chi phí vay, chỉ mang tên khác.
Chi phí chờ đợi khi để dành mua xe gồm những gì?
Là tiền đi lại bằng phương tiện khác, tiền sửa chiếc xe cũ đang chạy tạm, và rủi ro giá xe thay đổi trong thời gian chờ. Với người cần xe để kiếm sống, chi phí chờ còn gồm thu nhập mất đi khi chưa có xe.
Khi nào để dành rồi mua xe rõ ràng có lợi hơn?
Khi bạn đang có cách đi lại rẻ hoặc chiếc xe cũ còn chạy tốt, chi phí chờ gần bằng không nên phần lãi và phí trả góp là khoản chi thêm thuần tuý. Ngược lại, khi xe là công cụ kiếm sống, phép tính có thể nghiêng sang phía có xe sớm.