TichSan.comTích Sản
Tình huống tích sản thường gặp

Mất việc hoặc thu nhập giảm: giữ nguyên quỹ tích sản hay dùng để trang trải

Mất việc thì dùng quỹ đệm, tạm dừng góp dài hạn, tính số tháng cầm cự; quỹ dài hạn để cuối cùng. Thu nhập giảm thì co khoản góp theo tỷ lệ, giữ nhịp tối thiểu.

A Vietnamese man in his thirties seen from behind sitting on the front step of a narrow townhouse in the morning, a rolled umbrella and backpack beside him

Khi mất việc hoặc thu nhập giảm, quỹ đệm là thứ sinh ra để dùng đúng lúc này: dùng nó để trang trải, tạm dừng khoản góp vào quỹ dài hạn, tính xem với chi tiêu tối thiểu thì nhà mình cầm cự được bao nhiêu tháng, và chỉ đụng tới quỹ tích sản dài hạn khi các nguồn khác đã cạn. Nếu chỉ là thu nhập giảm chứ chưa mất hẳn, co khoản góp theo tỷ lệ và giữ một nhịp góp tối thiểu, dù rất nhỏ, để thói quen không đứt.

Không có câu trả lời "giữ nguyên" hay "dùng hết" cho mọi nhà. Quyết định phụ thuộc vào quỹ đệm còn bao nhiêu, ngành nghề tìm việc lại nhanh hay chậm, khoản nợ đang trả và người phụ thuộc trong nhà. Bài này đưa phép tính số tháng cầm cự, thứ tự dùng tiền, những quyền lợi nên tìm hiểu và cách phục hồi khi có thu nhập trở lại. Con số trong bài là giả định.

Tuần đầu tiên: đừng vội quyết lớn

Tin mất việc làm người ta muốn hành động ngay: rút hết quỹ ra cho chắc, hoặc ngược lại cắt mọi khoản chi tới mức không sống nổi, hoặc vội nhận một lời mời kinh doanh cho có thu nhập. Tuần đầu nên dành cho ba việc đơn giản hơn: biết chính xác mình còn những khoản tiền nào sắp về, biết chi tiêu tối thiểu của nhà mình là bao nhiêu, và tìm hiểu những quyền lợi mình có khi nghỉ việc.

Khoản sắp về có thể gồm lương tháng cuối, phần ngày phép chưa nghỉ được thanh toán, trợ cấp thôi việc hay mất việc nếu đủ điều kiện, và trợ cấp thất nghiệp nếu đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Điều kiện và mức hưởng do pháp luật quy định và có thể thay đổi, nên hỏi bộ phận nhân sự nơi làm cũ, tra quy định hiện hành và liên hệ trung tâm dịch vụ việc làm ở tỉnh, thành nơi bạn ở. Việc nộp hồ sơ trợ cấp thất nghiệp thường có thời hạn, nên làm sớm.

Quyết định lớn như rút quỹ dài hạn, rút bảo hiểm xã hội một lần, bán tài sản, nên để sau khi đã có bức tranh rõ. Một tuần chậm hơn hầu như không làm mất gì, còn một quyết định vội có thể làm mất phần tích luỹ của nhiều năm.

Tính số tháng cầm cự

Con số quan trọng nhất lúc này là số tháng gia đình sống được mà không cần vay: lấy tổng tiền sẵn có cộng tiền sắp về, chia cho chi tiêu tối thiểu mỗi tháng. Chi tiêu tối thiểu là mức nhà bạn vẫn sống ổn nhưng đã bỏ các khoản có thể tạm dừng. Ví dụ giả định cho một gia đình bốn người:

Khoản chiMức bình thườngMức tối thiểuGhi chú
Nhà ở (thuê hoặc trả góp)6 triệu6 triệuThường không giảm được ngay
Ăn uống, chợ búa7 triệu5 triệuNấu ở nhà, bớt ăn ngoài
Điện, nước, mạng, điện thoại1,5 triệu1,2 triệuHạ gói cước
Học phí, đi học của con3 triệu3 triệuGiữ nguyên, ưu tiên con
Đi lại, xăng xe1,5 triệu0,8 triệuĐi lại ít hơn khi chưa đi làm
Mua sắm, giải trí, hiếu hỉ3 triệu1 triệuGiảm mạnh nhất
Tổng22 triệu17 triệu

Nếu nhà có quỹ đệm 60 triệu và tiền sắp về 25 triệu, tổng 85 triệu chia cho mức tối thiểu 17 triệu ra khoảng năm tháng cầm cự, chưa tính thu nhập của người còn lại nếu có. Năm tháng là khoảng thời gian để tìm việc mà không phải hoảng. Nếu con số dưới ba tháng, mới tính tới các nguồn tiếp theo ở mục dưới.

Ghi số tháng cầm cự lên một tờ giấy và cập nhật mỗi tuần. Nhìn thấy con số cụ thể thường làm người ta bình tĩnh hơn so với cảm giác "sắp hết tiền" mơ hồ.

Thứ tự dùng tiền khi chưa có thu nhập trở lại

Thứ tự dưới đây đi từ nguồn ít tốn kém nhất đến nguồn đắt nhất về lâu dài:

  1. Tạm dừng mọi khoản góp vào quỹ dài hạn. Không cần rút ra, chỉ dừng góp. Tiền đó giữ lại trang trải.
  2. Dùng tiền sắp về và trợ cấp nếu có. Đây là tiền dành cho đúng giai đoạn này.
  3. Dùng quỹ đệm theo mức chi tiêu tối thiểu. Rút theo tháng, không rút một cục, để luôn biết còn bao nhiêu.
  4. Dùng quỹ của những mục tiêu dời được. Quỹ du lịch, đổi xe, sửa nhà chưa gấp. Cả nhà đồng ý lùi các mục tiêu này.
  5. Cân nhắc quỹ trung hạn. Quỹ nhà, quỹ học của con còn xa ngày dùng. Rút phần cần, ghi lại để bù sau.
  6. Quỹ tuổi già để cuối cùng. Lãi kép của khoản này còn nhiều năm, rút ra là mất phần lớn nhất.

Có một ngoại lệ: nếu nhà đang có khoản nợ lãi cao mà quỹ đệm dồi dào, việc giữ quỹ đệm vẫn quan trọng hơn việc trả nhanh nợ trong lúc chưa có thu nhập. Tiền mặt trong tay lúc này có giá trị hơn mọi phép so lãi.

Những việc nên hỏi trước khi làm

Rút bảo hiểm xã hội một lần. Nhiều người nghĩ tới chuyện này khi mất việc. Rút ra là mất quá trình đóng đã tích luỹ, ảnh hưởng tới lương hưu và quyền lợi bảo hiểm y tế đi kèm sau này. Điều kiện và hệ quả do quy định hiện hành quyết định; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội trước, và tính khoản mất đi như bài về rút bảo hiểm xã hội một lần trên trang này đã hướng dẫn.

Khoản nợ đang trả. Nếu thấy sắp không trả kịp, liên hệ bên cho vay sớm để hỏi các phương án họ có, thay vì đợi đến khi trễ hạn. Trễ hạn kéo theo phí phạt và ảnh hưởng lịch sử tín dụng.

Hợp đồng bảo hiểm đang đóng phí. Đọc lại điều khoản về thời gian ân hạn, tạm dừng đóng phí hay giảm số tiền bảo hiểm. Huỷ hợp đồng vội có thể mất phần lớn số phí đã đóng.

Lời mời kiếm tiền nhanh. Người vừa mất việc là đối tượng được nhắm tới. Lời mời nộp tiền trước để nhận việc, góp vốn lãi cao, làm nhiệm vụ nhận hoa hồng đều cần cảnh giác. Không nộp tiền để có việc làm.

Giữ các lớp bảo vệ trong lúc chưa có việc

Khi tiền eo hẹp, các khoản bảo vệ như bảo hiểm y tế, bảo hiểm cho khoản vay hay bảo hiểm sức khoẻ là thứ dễ bị cắt nhất vì chưa thấy dùng tới. Nhưng đây cũng là giai đoạn một lần ốm nặng có thể làm cạn quỹ đệm nhanh nhất. Ưu tiên giữ bảo hiểm y tế cho mọi người trong nhà. Người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp theo quy định thường có chế độ bảo hiểm y tế đi kèm; người không hưởng có thể tham gia theo hộ gia đình. Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú để biết cụ thể theo quy định hiện hành.

Với các hợp đồng bảo hiểm thương mại, trước khi dừng đóng phí, đọc lại điều khoản về thời gian ân hạn và các lựa chọn giảm số tiền bảo hiểm. Nhiều hợp đồng cho phép giữ hiệu lực ở mức thấp hơn thay vì huỷ hẳn. Huỷ trong vài năm đầu thường nhận lại rất ít so với số phí đã đóng, nên đây là quyết định cần con số đầy đủ.

Một lớp bảo vệ khác là sức khoẻ tinh thần của người mất việc. Áp lực tiền bạc cộng cảm giác không còn vai trò dễ làm người ta cáu bẳn, thu mình, hoặc quyết định liều. Chia sẻ số tháng cầm cự với người thân giúp cả nhà cùng hiểu tình hình là có kế hoạch, không phải đang rơi tự do. Một bảng tính đơn giản dán trên tủ lạnh nhiều khi làm dịu không khí hơn mọi lời an ủi.

Thu nhập giảm nhưng chưa mất hẳn: co khoản góp, giữ nhịp

Thu nhập giảm vì cắt giờ làm, mất thưởng, việc kinh doanh chậm là tình huống hay gặp hơn mất việc hẳn. Lúc này không cần dừng hết, chỉ cần co khoản góp theo tỷ lệ thu nhập bị giảm. Ví dụ giả định: thu nhập giảm 30%, khoản góp 5 triệu co xuống còn 2 triệu, ưu tiên giữ quỹ đệm và một khoản nhỏ cho quỹ dài hạn.

Lý do nên giữ một khoản góp dù rất nhỏ là để thói quen không đứt. Người dừng hẳn sáu tháng thường mất nhiều thời gian hơn để quay lại, vì đến lúc thu nhập phục hồi, tiền đã quen được tiêu vào chỗ khác. Góp 500 nghìn một tháng không làm quỹ lớn lên bao nhiêu, nhưng giữ cho ngày chuyển tiền vẫn là một ngày trong tháng.

Song song, rà lại mục tiêu: mục tiêu nào có thể lùi, mục tiêu nào phải giữ. Quỹ học của con có mốc cứng thì giữ, quỹ đổi xe thì lùi. Dùng hàm NPER trên bảng tính để thấy với khoản góp mới, mỗi mục tiêu lùi bao lâu, rồi ghi lại để khi thu nhập trở lại biết cần bù những gì.

Khi có thu nhập trở lại: phục hồi theo thứ tự

Có việc mới, nhiều người muốn ngay lập tức góp lại như cũ, hoặc ngược lại thưởng cho mình sau những tháng thắt lưng. Thứ tự phục hồi hợp lý thường là: nạp lại quỹ đệm trước, vì lần sau có thể đến bất cứ lúc nào; sau đó bù các khoản đã rút khỏi quỹ trung hạn; rồi mới trở lại mức góp bình thường cho quỹ dài hạn.

Một mẹo hữu ích: giữ mức chi tiêu tối thiểu thêm vài tháng sau khi có việc, dồn phần chênh lệch vào quỹ đệm. Gia đình đã quen sống ở mức tối thiểu, thêm vài tháng không khó, và quỹ đệm được nạp đầy nhanh hơn nhiều. Sau đó nới dần chi tiêu lên mức thoải mái hơn.

Cuối cùng, nhìn lại giai đoạn vừa qua: quỹ đệm có đủ không, số tháng cầm cự thật là bao nhiêu so với dự tính, khoản nào cắt được mà cả nhà không thấy thiếu. Những câu trả lời đó giúp đặt lại mức quỹ đệm cho hợp, và nhiều khi giữ được vài khoản tiết kiệm thành thói quen lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Mất việc thì có nên rút hết tiền tiết kiệm ra không?

Thường không cần rút hết một lần. Tạm dừng góp vào quỹ dài hạn, dùng quỹ đệm theo mức chi tiêu tối thiểu từng tháng, và chỉ đụng tới quỹ dài hạn khi các nguồn khác đã cạn. Rút từng tháng giúp biết rõ còn bao nhiêu và cầm cự được bao lâu.

Tính số tháng cầm cự khi mất việc thế nào?

Cộng tiền sẵn có với các khoản sắp về như lương cuối, trợ cấp, rồi chia cho chi tiêu tối thiểu mỗi tháng. Chi tiêu tối thiểu là mức vẫn sống ổn nhưng đã bỏ các khoản tạm dừng được. Cập nhật con số này mỗi tuần.

Mất việc có nên rút bảo hiểm xã hội một lần không?

Rút một lần là mất quá trình đóng đã tích luỹ, ảnh hưởng tới lương hưu và quyền lợi sau này. Điều kiện và hệ quả theo quy định hiện hành, nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội và tính kỹ khoản mất đi trước khi quyết.

Thu nhập giảm thì có nên dừng tiết kiệm không?

Thường nên co khoản góp theo tỷ lệ thu nhập giảm chứ không dừng hẳn, ưu tiên quỹ đệm và giữ một khoản nhỏ cho quỹ dài hạn. Góp dù rất ít vẫn giữ được thói quen, giúp quay lại mức cũ dễ hơn khi thu nhập phục hồi.

Làm sao biết mình có được hưởng trợ cấp thất nghiệp không?

Điều kiện phụ thuộc vào thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp và lý do nghỉ việc theo quy định hiện hành. Hỏi bộ phận nhân sự nơi làm cũ và liên hệ trung tâm dịch vụ việc làm ở tỉnh, thành nơi bạn ở, nộp hồ sơ sớm vì thường có thời hạn.

Có việc lại rồi thì nên làm gì với tiền trước tiên?

Nạp lại quỹ đệm trước, sau đó bù các khoản đã rút khỏi quỹ trung hạn, rồi mới trở lại mức góp bình thường cho quỹ dài hạn. Giữ mức chi tiêu tối thiểu thêm vài tháng giúp nạp đầy quỹ đệm nhanh hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138