TichSan.comTích Sản
Lạm phát và giá trị thật của tiền

Chọn mức lạm phát giả định khi lập kế hoạch: thận trọng mà không bi quan

Mức lạm phát giả định là con số nhỏ quyết định lớn trong kế hoạch dài hạn. Cách chọn có căn cứ, thêm biên thận trọng, dùng ba kịch bản và xem lại mỗi năm.

Wide view of a Vietnamese family of four around a low wooden table on a breezy rooftop in Hanoi at golden hour, pencils, blank notebooks and a calculator spread out

Mức lạm phát giả định nên chọn từ mức bình quân nhiều năm đã qua theo số liệu chính thức, cộng thêm một biên thận trọng nhỏ, rồi thử thêm một kịch bản thấp và một kịch bản cao. Với kế hoạch hai mươi năm, chênh một điểm phần trăm giả định có thể làm mục tiêu tương lai lệch nhau khoảng một phần năm, nên chọn có căn cứ quan trọng hơn chọn cho đẹp.

Thận trọng không có nghĩa là đặt mức thật cao cho chắc. Đặt quá cao làm khoản góp nặng tới mức bỏ ngang, đặt quá thấp làm kế hoạch hụt đúng lúc cần. Bài này đưa ra cách chọn từng bước, cách dùng cặp giả định lãi và lạm phát, và nhịp xem lại mỗi năm. Bài không dự báo lạm phát; mọi con số là giả định.

Một điểm phần trăm nặng bao nhiêu

Để thấy vì sao con số này quan trọng, giữ nguyên một mục tiêu và đổi mức giả định. Ví dụ: mục tiêu 500 triệu theo giá hôm nay, cần sau 20 năm. Khoản góp tính với lãi giả định 6% một năm ghép tháng, trong 240 tháng.

Lạm phát giả địnhHệ số giá sau 20 nămMục tiêu tương laiGóp đều mỗi tháng
3%khoảng 1,8061khoảng 903 triệukhoảng 1,95 triệu
4%khoảng 2,1911khoảng 1.096 triệukhoảng 2,37 triệu
5%khoảng 2,6533khoảng 1.327 triệukhoảng 2,87 triệu

Từ 3% lên 5%, mục tiêu tương lai tăng gần một nửa và khoản góp mỗi tháng tăng gần một triệu. Không có cách chọn nào miễn phí: chọn thấp thì góp nhẹ nhưng dễ hụt, chọn cao thì chắc nhưng nặng.

Điều đáng để ý là lãi giả định 6% được giữ nguyên ở cả ba dòng. Trên thực tế, giai đoạn giá cả tăng nhanh thường đi kèm lãi danh nghĩa cao hơn, và ngược lại. Giữ lãi cố định trong khi đổi lạm phát là cách thử khắt khe nhất, phù hợp để thấy độ nhạy chứ không phải để đoán tương lai.

Chọn mức giả định từng bước

Không ai biết lạm phát hai mươi năm tới. Nhưng có thể chọn một mức có căn cứ, giải thích được với cả nhà, và chỉnh được khi thực tế khác đi.

  1. Tra số liệu tăng giá tiêu dùng bình quân năm của khoảng mười năm gần nhất từ nguồn chính thức của cơ quan thống kê. Ghi từng năm vào một cột.
  2. Tính mức bình quân của cả chuỗi bằng cách nhân các hệ số một cộng mức tăng từng năm, lấy căn bậc số năm, trừ một. Không cộng rồi chia.
  3. Nhìn khoảng dao động: năm thấp nhất, năm cao nhất. Ghi lại để biết kịch bản xấu đã từng ra sao.
  4. Cộng thêm một biên thận trọng nhỏ, thường từ nửa điểm tới một điểm phần trăm, vào mức bình quân. Đây là mức giả định chính.
  5. Nếu đã tự tính lạm phát riêng của nhà mình vài năm và thấy thường cao hơn mức chung, nâng giả định chính lên tương ứng.
  6. Ghi lý do chọn ngay cạnh con số: lấy bình quân giai đoạn nào, cộng biên bao nhiêu, vì sao.

Dòng lý do ở bước cuối có giá trị lớn về sau. Năm năm nữa mở kế hoạch ra, sẽ biết ngay con số này đến từ đâu, và khi thực tế lệch thì sửa ở bước nào.

Ba kịch bản thay cho một con số

Một kế hoạch chỉ dựa vào một mức giả định trông chắc chắn hơn thực tế. Cách làm tốt hơn là lập ba kịch bản: thấp, chính và cao. Kịch bản chính dùng mức đã chọn ở trên. Kịch bản thấp lấy khoảng một điểm dưới mức chính, kịch bản cao lấy khoảng một đến hai điểm trên mức chính.

Kế hoạch góp được đặt theo kịch bản chính. Kịch bản cao dùng để trả lời câu hỏi: nếu giá tăng nhanh hơn, tới hạn sẽ thiếu bao nhiêu, và gia đình có cách bù không, chẳng hạn kéo dài thêm một hai năm, hoặc tăng góp vào những năm sau. Kịch bản thấp cho biết phần dư có thể có, để không phải lo quá mức.

Với bảng ở đầu bài, nếu kịch bản chính là 4%, thì biết rằng ở kịch bản cao 5% sẽ thiếu khoảng 230 triệu tiền tương lai, tương đương góp thêm khoảng nửa triệu mỗi tháng. Con số này không làm ai hoảng, nhưng nó cho biết cần chuẩn bị gì nếu năm năm đầu cho thấy giá đang đi theo hướng cao.

Lập ba kịch bản cũng giúp nói chuyện trong nhà dễ hơn. Thay vì tranh luận nên đặt 4 hay 5%, cả nhà nhìn cả ba con số và cùng quyết định mức góp chấp nhận được, kèm phương án dự phòng nếu kịch bản cao xảy ra.

Chọn cặp lãi và lạm phát, không chọn riêng từng con

Trong kế hoạch tích luỹ, thứ quyết định kết quả theo giá hôm nay là khoảng cách giữa lãi và lạm phát, tức lãi thực. Lãi 6% với lạm phát 4%, lãi 7% với lạm phát 5%, lãi 5% với lạm phát 3%, cả ba cặp đều cho lãi thực khoảng 1,9 đến 1,94%, và kết quả quy về giá hôm nay gần như nhau.

Lỗi hay gặp là chọn lãi theo mức đang thấy hôm nay, nhưng chọn lạm phát theo mức bình quân dài hạn, hoặc ngược lại. Hai con số được chọn theo hai logic khác nhau dễ tạo ra một khoảng lãi thực quá đẹp, chẳng hạn lãi 8% với lạm phát 3%, cho kết quả lạc quan mà không ai nhận ra.

Cách an toàn là chọn khoảng lãi thực trước, một mức khiêm tốn, rồi mới chọn cặp con số tương ứng. Với khoản tích luỹ để ở nơi an toàn, lãi thực giả định nên khiêm tốn, quanh mức vài phần trăm hoặc thấp hơn. Mỗi khi muốn tăng lãi giả định, tự hỏi lạm phát giả định có nên tăng theo không.

Nguyên tắc này không phải là dự báo, cũng không gợi ý nơi nào cho lãi thực cao. Nó chỉ giữ cho các giả định trong cùng một bảng tính nhất quán với nhau, để kết quả không đẹp hơn mức đáng tin.

Mỗi loại mục tiêu một mức, khi nào đáng làm

Dùng một mức chung cho mọi mục tiêu là cách đơn giản và đủ dùng với nhiều nhà. Nhưng có vài trường hợp nên tách mức riêng.

  • Quỹ học của con: chi phí học hành thường có nhịp tăng riêng, có thể khác xa mức chung. Mục tiêu dài trên mười năm nên dùng mức riêng, thận trọng hơn.
  • Quỹ tuổi già: chi phí của người cao tuổi nghiêng về y tế và thực phẩm, hai nhóm có thể tăng khác mức chung.
  • Mục tiêu có nhiều công lao động như sửa nhà: nhân công thường tăng theo thu nhập chung, nhanh hơn hàng hoá sản xuất hàng loạt.
  • Mục tiêu ngắn dưới ba năm: mức nào cũng cho kết quả gần nhau, không cần tách.
  • Mục tiêu là hàng sản xuất hàng loạt như xe máy, đồ điện: có thể dùng mức thấp hơn mức chung, nhưng vẫn để biên.

Tách mức riêng chỉ đáng làm khi mục tiêu đủ xa và đủ lớn. Với mục tiêu nhỏ, sự đơn giản của một mức chung có giá trị hơn vài phần trăm chính xác.

Nhịp xem lại: mỗi năm một lần, không hơn

Mức giả định không phải con số đặt một lần rồi quên, nhưng cũng không nên đổi mỗi khi nghe tin giá tăng. Một năm xem lại một lần, cùng lúc với việc nhìn lại mục tiêu, là nhịp vừa đủ.

Mỗi lần xem lại, so mức thật của năm vừa qua với mức giả định. Năm thật thấp hơn: giữ nguyên giả định, coi phần chênh là đệm. Năm thật cao hơn: cập nhật giá hôm nay của mục tiêu theo mức thật, nhưng chưa vội nâng giả định. Hai ba năm liền cao hơn: lúc đó mới nâng giả định cho các năm còn lại và tính lại khoản góp.

Nhịp này giữ cho kế hoạch đi theo thực tế mà không chạy theo tin tức. Nó cũng tránh được hai thái cực hay gặp: một bên đặt giả định rồi để đó hai mươi năm, một bên đổi giả định theo từng tháng và không bao giờ có một kế hoạch đủ ổn định để làm theo.

Những giả định nên tránh

Lấy mức của một năm gần nhất làm mức cho hai mươi năm. Một năm giá tăng thấp hay cao bất thường không đại diện cho cả chặng dài. Mức bình quân nhiều năm ổn định hơn, ít bị kéo bởi một biến cố.

Đặt lạm phát bằng không cho đơn giản. Nhiều bảng kế hoạch tự làm bỏ hẳn lạm phát vì ngại tính. Kết quả là mọi con số tương lai đều bị đọc như giá hôm nay, và mục tiêu luôn hụt.

Chọn mức theo lời đồn hay tin tức một tháng. Con số nghe được qua lời kể thường mất cách so đi kèm, hoặc là mức của một tháng. Chỉ dùng số liệu chính thức theo năm, ghi rõ nguồn.

Đổi giả định để khoản góp nhẹ đi. Khi khoản góp quá nặng, cách đúng là xem lại mục tiêu hoặc thời hạn, không phải hạ giả định cho bảng tính đẹp. Hạ giả định không làm giá cả tăng chậm lại.

Dùng lãi giả định lạc quan đi cùng lạm phát thận trọng. Hai con số phải được chọn cùng một logic. Lãi cao với lạm phát thấp cho lãi thực rất đẹp, và kế hoạch sẽ hụt nếu thực tế không đẹp như vậy.

Khi thực tế khác xa mọi kịch bản

Có những giai đoạn giá cả đi ra ngoài cả kịch bản cao nhất đã tính. Khi đó, điều quan trọng nhất là không bỏ kế hoạch. Một kế hoạch lệch vẫn tốt hơn không có kế hoạch, vì nó cho biết đang lệch bao nhiêu và cần bù bằng cách nào.

Việc cần làm là trở lại các bước cơ bản: hỏi lại giá hôm nay của từng mục tiêu, tính lại mục tiêu tương lai với số năm còn lại, rồi xếp lại thứ tự ưu tiên giữa các mục tiêu. Việc nào không thể lùi được giữ nguyên, việc nào lùi được thì lùi, việc nào thu nhỏ được thì thu nhỏ. Phép tính luôn làm lại được, miễn là còn giữ thói quen góp đều.

Cũng nên ghi lại giai đoạn bất thường đó vào sổ chỉ số giá của gia đình, kèm vài dòng về những gì đã điều chỉnh. Lần sau chọn giả định, chính những dòng ghi chép này sẽ nhắc rằng kịch bản cao không phải chuyện trên giấy, và biên thận trọng có lý do để tồn tại.

Câu hỏi thường gặp

Nên chọn mức lạm phát giả định bao nhiêu khi lập kế hoạch tiết kiệm?

Không có con số chung cho mọi nhà. Cách có căn cứ là lấy mức tăng giá bình quân khoảng mười năm gần nhất theo số liệu chính thức, cộng thêm nửa đến một điểm phần trăm biên thận trọng, rồi thử thêm kịch bản thấp và cao.

Chênh một điểm lạm phát giả định ảnh hưởng thế nào?

Với kế hoạch dài, ảnh hưởng rất lớn. Ví dụ giả định mục tiêu 500 triệu giá hôm nay sau 20 năm: lạm phát 4% cần khoảng 1.096 triệu tương lai, 5% cần khoảng 1.327 triệu, chênh hơn 200 triệu và khoảng nửa triệu góp mỗi tháng.

Đặt lạm phát giả định thật cao cho chắc có tốt không?

Không hẳn. Giả định quá cao làm khoản góp nặng tới mức khó theo nổi nhiều năm, dễ dẫn tới bỏ ngang. Thận trọng nghĩa là cộng một biên vừa phải vào mức có căn cứ, kèm kịch bản cao để biết cần chuẩn bị gì.

Vì sao nên chọn lãi và lạm phát giả định cùng lúc?

Vì kết quả theo giá hôm nay phụ thuộc chủ yếu vào khoảng cách giữa hai con số, tức lãi thực. Chọn riêng lẻ theo hai logic khác nhau dễ tạo khoảng lãi thực quá đẹp, làm kế hoạch lạc quan hơn mức đáng tin.

Mỗi mục tiêu có nên dùng một mức lạm phát riêng không?

Đáng làm với mục tiêu xa và lớn có nhịp tăng giá riêng, như quỹ học của con, quỹ tuổi già hay sửa nhà. Mục tiêu ngắn dưới ba năm hoặc nhỏ thì dùng một mức chung là đủ.

Bao lâu nên đổi mức lạm phát giả định một lần?

Xem lại mỗi năm một lần. Một năm lệch thì cập nhật giá mục tiêu nhưng giữ giả định. Chỉ khi hai ba năm liền lệch cùng chiều mới đổi giả định cho các năm còn lại, để kế hoạch theo thực tế mà không chạy theo tin tức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138