TichSan.comTích Sản
Tích sản và lãi kép

Lãi nhập gốc hay rút lãi hằng kỳ: hai cách nhận lãi cho kết quả khác nhau

Cùng số tiền, cùng tỷ lệ, để lãi nhập gốc và rút lãi hằng kỳ cho kết quả khác nhau sau mười năm. Bài tính chênh lệch và chỉ ra khi nào cách nào hợp hơn.

Elderly Vietnamese man seen from behind sitting on a bamboo chair in a tiled courtyard, tea tray and small cloth pouch on a low table, late afternoon shade, terracotta and green tones

Để lãi nhập gốc thì phần lãi được cộng vào số tiền gốc và kỳ sau sinh lãi tiếp, tức là lãi kép; rút lãi hằng kỳ thì gốc đứng yên, mỗi kỳ nhận một khoản lãi như nhau, tức là lãi đơn. Với cùng một khoản tiền và cùng tỷ lệ, cách thứ nhất cho số dư lớn hơn sau nhiều năm, cách thứ hai cho dòng tiền đều tay để chi tiêu.

Không cách nào đúng cho mọi người. Người đang trong giai đoạn tích sản thường hợp với lãi nhập gốc, người cần sống bằng tiền lãi hợp với rút lãi. Chuyện đáng bàn là phần chênh lệch giữa hai cách lớn tới đâu, cái giá ẩn của việc tiêu hết lãi là gì, và có cách nào ở giữa. Ví dụ dưới đây dùng tỷ lệ giả định 6% một năm.

Cùng 200 triệu, mười năm, hai cách nhận lãi

Giả định 200 triệu đồng, tỷ lệ 6% một năm, lãi tính cuối mỗi năm. Cách A rút toàn bộ lãi mỗi năm; cách B để lãi nhập gốc. Số làm tròn:

SauCách A: gốc còn lạiCách A: tổng lãi đã rútCách B: số dư
1 năm200 triệu12 triệu212 triệu
3 năm200 triệu36 triệu238,2 triệu
5 năm200 triệu60 triệu267,6 triệu
10 năm200 triệu120 triệu358,2 triệu

Sau mười năm, cách A đã nhận về tay 120 triệu tiền lãi và còn nguyên 200 triệu gốc, tổng giá trị đã nhận và còn giữ là 320 triệu. Cách B có số dư khoảng 358,2 triệu, tức phần lãi khoảng 158,2 triệu. Chênh lệch khoảng 38 triệu chính là lãi sinh ra trên các khoản lãi mà cách A đã rút đi.

Ba mươi tám triệu trên hai trăm triệu gốc trong mười năm là con số vừa phải. Nhưng nếu kéo dài tới hai mươi năm, chênh lệch tăng nhanh hơn nhiều vì lãi kép tác động mạnh dần theo thời gian. Mặt khác, cách A đã có 120 triệu để dùng trong mười năm đó; với một số người, khoản dùng được ngay quan trọng hơn khoản lớn hơn về sau.

Cái giá ẩn khi tiêu hết tiền lãi: sức mua của gốc

Bảng trên chưa tính lạm phát, và đây là chỗ cách rút lãi có một nhược điểm ít được nhắc. Giả định giá cả tăng trung bình 4% một năm. Sau mười năm, 200 triệu gốc của cách A tuy còn nguyên về con số nhưng chỉ mua được lượng hàng hoá tương đương khoảng 135 triệu hôm nay. Người rút hết lãi ra tiêu đã giữ được gốc trên giấy, nhưng gốc thật, đo bằng sức mua, đã hao đi một phần ba.

Nói cách khác, khi tỷ lệ sinh lời chỉ cao hơn lạm phát một chút, phần lãi thật sự "dư ra" để tiêu chỉ là phần chênh giữa hai tỷ lệ đó. Phần còn lại của tiền lãi thực chất là khoản bù cho việc gốc mất giá. Tiêu cả phần bù này là đang tiêu dần vào gốc mà không nhận ra.

Điều này đặc biệt quan trọng với người về hưu sống bằng tiền lãi. Năm đầu, khoản lãi có thể đủ chi tiêu. Mười năm sau, khoản lãi vẫn bằng con số cũ, trong khi giá chợ, tiền thuốc, tiền điện đã tăng. Nếu không tính trước, người đó sẽ phải cắt chi tiêu hoặc rút vào gốc đúng lúc sức khoẻ cần tiền nhất.

Cách tự kiểm rất đơn giản: lấy số gốc chia cho (1 + mức lạm phát giả định) mũ số năm. Với 200 triệu, lạm phát giả định 4% và mười năm, phép tính là 200 chia 1,04 mũ 10, ra khoảng 135 triệu. Nếu con số này khiến bạn lo, đó là tín hiệu nên để lại một phần lãi thay vì rút hết. Phép tính không cần chính xác tới từng đồng; mục đích là thấy được độ lớn của phần hao hụt mà con số gốc trên sổ che đi.

Khi nào để lãi nhập gốc hợp lý hơn

Khi đang trong giai đoạn tích sản. Khoản tiền này chưa cần dùng trong nhiều năm, mục tiêu là để số dư lớn nhất có thể vào thời điểm cần. Mỗi khoản lãi để lại là một khoản góp thêm không tốn công.

Khi thu nhập từ công việc đã đủ chi tiêu. Nếu không cần tiền lãi để sống, rút ra thường chỉ khiến nó tan vào chi tiêu hằng tháng mà không ai nhớ đã dùng vào việc gì.

Khi mục tiêu có mốc thời gian rõ. Quỹ học cho con, quỹ trả trước mua nhà, quỹ cho tuổi già đều có mốc. Để lãi nhập gốc giúp phép tính kế hoạch đơn giản: chỉ cần theo dõi một số dư duy nhất.

Khi muốn giữ sức mua của gốc. Để lãi nhập gốc thì ít nhất phần bù lạm phát được giữ lại trong khoản tiền, gốc thật không bị hao dần như trường hợp tiêu hết lãi.

Khi nào rút lãi hằng kỳ hợp lý hơn

Khi tiền lãi là một phần thu nhập để sống. Người đã nghỉ làm, người có thu nhập chính không đủ, hoặc gia đình cần một khoản đều đặn để trang trải. Ở đây dòng tiền quan trọng hơn số dư cuối.

Khi muốn tách bạch tiền gốc và tiền tiêu. Một số người thấy yên tâm khi gốc giữ nguyên con số, chỉ tiêu phần lãi. Cách này dễ quản lý, miễn là đã tính tới chuyện gốc mất sức mua như mục trên.

Khi định chuyển phần lãi sang một mục tiêu khác. Rút lãi từ khoản này để góp vào một quỹ khác, ví dụ quỹ học của con, không làm mất hiệu ứng lãi kép nếu quỹ kia cũng giữ lãi lại. Tiền chỉ đổi chỗ, không bị tiêu.

Khi cần giữ khả năng xoay xở. Dòng lãi đều giúp gia đình không phải phá gốc khi có khoản chi bất thường nhỏ. Tuy vậy, chuyện này nên được giải quyết bằng quỹ dự phòng riêng thì tốt hơn.

Cách ở giữa: rút một phần lãi

Không bắt buộc chọn tất cả hoặc không có gì. Một cách phổ biến là rút một phần lãi để dùng, để phần còn lại nhập gốc. Cùng ví dụ giả định 200 triệu, 6% một năm, mười năm:

Cách làmĐã rút ra dùngSố dư cuối năm thứ mườiTổng hai cột
Rút hết lãi mỗi năm120 triệu200 triệu320 triệu
Rút một nửa lãi mỗi nămkhoảng 68,8 triệukhoảng 268,8 triệukhoảng 337,6 triệu
Để toàn bộ lãi nhập gốc0khoảng 358,2 triệukhoảng 358,2 triệu

Rút một nửa lãi có nghĩa là số dư vẫn tăng khoảng 3% một năm, và vì số dư tăng nên khoản rút ra mỗi năm cũng tăng theo, từ 6 triệu năm đầu lên gần 7,8 triệu năm thứ mười. Đây là điểm hay của cách ở giữa: dòng tiền dùng được tự lớn lên, phần nào theo kịp giá cả, thay vì đứng yên một con số như khi rút hết lãi.

Với người về hưu, nguyên tắc này thường được diễn đạt thành: chỉ tiêu phần lãi vượt trên mức lạm phát giả định, phần còn lại để nhập gốc. Tỷ lệ cụ thể tuỳ hoàn cảnh, nhưng ý tưởng giữ một phần lãi ở lại để gốc không hao sức mua đáng để cân nhắc.

Tình huống giả định: hai chị em cùng nhận một khoản tiền

Hai chị em cùng nhận 200 triệu đồng từ việc bán một mảnh vườn của gia đình. Người chị ngoài bốn mươi, lương đủ sống, có hai con sẽ vào đại học sau khoảng mười năm. Người em vừa nghỉ làm để chăm cha mẹ già ở quê, thu nhập không đều, cần thêm một khoản mỗi tháng để trang trải.

Với người chị, tiền lãi rút ra không có việc gì cấp bách để dùng, nên để lãi nhập gốc là lựa chọn tự nhiên. Sau mười năm, theo tỷ lệ giả định 6%, khoản này có thể thành khoảng 358 triệu, sát mốc con vào đại học. Nếu chị chọn rút lãi, nhiều khả năng mỗi năm 12 triệu sẽ tan vào chi tiêu gia đình, và tới lúc con nhập học, quỹ vẫn chỉ là 200 triệu với sức mua đã giảm.

Với người em, khoản 12 triệu một năm, tức khoảng 1 triệu mỗi tháng, là phần bù đáng kể cho thu nhập. Rút lãi ở đây hợp lý. Nhưng nếu em dự tính phải sống như vậy mười năm, rút một nửa lãi trong những năm đầu và để nửa kia nhập gốc sẽ giúp khoản rút ra lớn dần theo giá cả, đỡ hụt hơi ở những năm sau. Hai người, cùng số tiền, cùng tỷ lệ, chọn hai cách khác nhau và đều có lý; điều quan trọng là mỗi người chọn có tính toán chứ không theo thói quen hay theo lời mặc định của sổ.

Chọn cách nhận lãi cho từng khoản tiền

Mỗi khoản tiền trong nhà có thể nhận lãi theo cách khác nhau. Trước khi chọn, đi qua lần lượt các câu hỏi sau:

  1. Khoản tiền này phục vụ mục tiêu nào và khi nào cần tới? Nếu còn trên năm năm, nghiêng về để lãi nhập gốc.
  2. Gia đình có cần tiền lãi này để chi tiêu hằng tháng không? Nếu không, rút ra thường chỉ làm tiền tan đi.
  3. Nếu rút lãi, khoản rút sẽ đi đâu: chi tiêu, hay sang một quỹ khác? Đi sang quỹ khác thì vẫn giữ được lãi kép.
  4. Đã tính tới sức mua của gốc chưa? Lấy mức lạm phát giả định, xem sau mười năm gốc còn mua được bao nhiêu.
  5. Khi đến hạn, cách nhận lãi được cài sẵn là gì? Nhiều sổ tiết kiệm có lựa chọn tái tục cả gốc lẫn lãi hoặc chỉ tái tục gốc; đọc kỹ để biết khoản của mình đang chạy theo cách nào.

Thói quen nhỏ cuối cùng: ghi cách nhận lãi của từng khoản vào bảng tích sản. Nhiều người nghĩ mình đang để lãi nhập gốc, đến khi kiểm lại mới thấy phần lãi đã được trả ra tài khoản thanh toán từ lâu và tiêu mất.

Câu hỏi thường gặp

Lãi nhập gốc là gì?

Lãi nhập gốc là khi tiền lãi đến kỳ không được trả ra mà được cộng vào số tiền gốc. Kỳ tiếp theo, lãi được tính trên số gốc mới đã gồm phần lãi cũ. Đây là cách tạo ra lãi kép trong một khoản tiết kiệm hay tích luỹ.

Rút lãi hằng tháng có thiệt hơn để lãi nhập gốc không?

Nếu so số dư cuối cùng thì rút lãi cho kết quả thấp hơn vì mất phần lãi sinh trên lãi. Nhưng rút lãi cho dòng tiền đều để dùng. Thiệt hay không tuỳ bạn có cần dòng tiền đó không, và tiền rút ra được dùng hay được chuyển sang tích luỹ ở chỗ khác.

Sống bằng tiền lãi có giữ được gốc mãi không?

Gốc giữ được về con số nhưng mất dần sức mua nếu có lạm phát. Muốn giữ gốc thật, thường phải để lại một phần lãi tương ứng với mức tăng giá. Khi lập kế hoạch, nên tính sức mua của gốc sau mười, hai mươi năm với một mức lạm phát giả định.

Rút lãi rồi gửi lại ở chỗ khác có được tính là lãi kép không?

Về mặt phép tính, nếu khoản lãi rút ra được đặt vào một khoản tích luỹ khác cũng giữ lãi lại với tỷ lệ tương đương, kết quả tổng gần như lãi kép. Điều quan trọng là khoản lãi tiếp tục sinh lãi, không bị tiêu, dù nó nằm ở chỗ nào.

Làm sao biết khoản tiết kiệm của mình đang để lãi nhập gốc hay không?

Xem lại điều khoản khi mở khoản tiết kiệm, phần hình thức trả lãi và cách xử lý khi đến hạn. Cách nhanh hơn là so số dư sau một kỳ: nếu số dư tăng lên đúng bằng phần lãi thì lãi đã nhập gốc; nếu số dư không đổi thì lãi đã được trả ra nơi khác.

Có nên rút một phần lãi thay vì chọn một trong hai cách?

Đó là cách nhiều người chọn khi vừa cần dòng tiền vừa muốn số dư tăng. Rút một phần giúp khoản rút ra tự tăng dần theo số dư, đồng thời gốc không bị mất sức mua quá nhanh. Tỷ lệ rút nên được tính dựa trên mức lạm phát giả định và nhu cầu chi tiêu thật.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138