TichSan.comTích Sản
Cách tính lãi kép từng bước

Kiểm tra lại phép tính lãi kép: các lỗi gõ công thức hay làm sai kết quả

Thiếu ngoặc, gõ 6 thay vì 6%, lẫn lãi năm với kỳ tháng, sai dấu trong hàm FV, kéo công thức mất ô cố định. Các lỗi hay gặp và năm phép thử nhanh để bắt chúng.

Over the shoulder view of a Vietnamese office clerk holding a red pencil above a sheet of empty grid boxes, calculator and mug on a cluttered desk, Vinh office, cool morning light

Phần lớn phép tính lãi kép sai không phải vì hiểu sai công thức mà vì gõ sai: thiếu ngoặc, gõ 6 thay cho 6%, chia lãi cho 12 mà quên nhân số kỳ lên 12, ghi sai dấu trong hàm FV, hoặc kéo công thức làm trượt ô lãi suất. Các lỗi này cho ra con số trông vẫn hợp lý, nên cần vài phép thử cố định để bắt chúng trước khi đem kết quả ra lập kế hoạch.

Bài liệt kê các lỗi gặp nhiều nhất theo từng chỗ hay sai, kèm công thức gõ sai, kết quả sai và cách nhận ra, rồi đưa ra năm phép thử nhanh nên chạy sau mọi lần lập bảng. Tất cả ví dụ dùng lãi suất giả định, cùng một bộ số quen thuộc để dễ so: 100 triệu, 6% một năm, 10 năm, kết quả đúng khoảng 179,08 triệu.

Vì sao lỗi trong phép tính lãi kép khó thấy

Lãi kép là phép tính mà kết quả khó đoán bằng cảm giác. Hỏi nhanh 100 triệu với lãi 6% sau 20 năm được bao nhiêu, ít ai đoán ngay được khoảng 320,7 triệu. Vì không có sẵn con số trong đầu để đối chiếu, một kết quả sai lệch vài chục phần trăm vẫn dễ được chấp nhận, nhất là khi nó nằm gọn trong một ô bảng tính định dạng đẹp.

Lý do thứ hai là lỗi gõ thường không làm bảng tính báo lỗi. Thiếu một cặp ngoặc vẫn ra một con số. Chia lãi suất cho 12 mà quên đổi số kỳ cũng vẫn ra một con số. Bảng tính chỉ báo lỗi khi cú pháp hỏng hẳn, còn lỗi về ý nghĩa thì nó tính rất ngoan theo đúng những gì được gõ vào.

Lý do thứ ba là một bảng kế hoạch thường có hàng chục, hàng trăm ô nối với nhau. Một ô sai ở đầu lan xuống mọi dòng sau, nhưng nhìn từng ô riêng lẻ thì ô nào cũng có vẻ đúng. Người lập bảng lại thường chỉ nhìn ô cuối cùng.

Vì vậy cách làm đáng tin không phải là cố gõ cẩn thận hơn, mà là có sẵn vài phép thử độc lập, chạy chúng sau mỗi lần sửa bảng. Phép thử độc lập nghĩa là tính lại bằng một con đường khác, không dùng chung công thức với cái đang được kiểm.

Năm lỗi gõ hay gặp với công thức một dòng

Cùng bộ số giả định 100 triệu, lãi 6% một năm, 10 năm, nhập gốc hằng năm. Công thức đúng trên bảng tính là =100*(1+6%)^10, ra khoảng 179,08. Các cách gõ sai thường gặp:

Công thức gõKết quảChỗ sai
=100*1+6%^10khoảng 100thiếu ngoặc, máy nâng 6% lên mũ 10 rồi mới cộng
=100*(1+6)^10hơn 28 tỷ triệugõ 6 thay vì 6% hoặc 0,06
=100*(1+6%)*10khoảng 1.060nhân 10 thay vì nâng luỹ thừa 10
=100*(1+6%/12)^10khoảng 105,11chia lãi cho 12 nhưng số kỳ vẫn là 10
=100*(1+6%*10)160đây là lãi đơn, không phải lãi kép

Hai dòng đầu và dòng thứ ba sai quá xa nên thường bị phát hiện. Nguy hiểm là dòng thứ tư và dòng cuối: 105 triệu và 160 triệu đều là con số nghe có lý. Dòng thứ tư đúng ra phải là =100*(1+6%/12)^120, ra khoảng 181,94, tức ghép lãi theo tháng cho 120 kỳ.

Quy tắc nhớ cho phần ngoặc: luỹ thừa luôn được tính trước nhân và cộng. Bất cứ khi nào muốn nâng cả cụm một cộng lãi lên luỹ thừa, cụm ấy phải nằm trong ngoặc. Trên máy tính bỏ túi cũng vậy, cách bấm từng phím đã có bài riêng trong danh mục này.

Lỗi trong hàm FV, NPER, RATE: đơn vị kỳ và dấu

Lãi một kỳ phải khớp với số kỳ. Góp hằng tháng thì đối số lãi là lãi tháng, đối số số kỳ là số tháng. Gõ =FV(6%; 120; -3) nghĩa là lãi 6% mỗi kỳ trong 120 kỳ, tức đang ngầm nói 6% mỗi tháng, ra con số khổng lồ. Ngược lại =FV(6%/12; 10; -3) chỉ tính 10 tháng. Cặp này phải luôn đọc cùng nhau.

Tiền bỏ vào ghi âm, tiền nhận về ghi dương. Ghi khoản góp dương thì hàm FV trả kết quả âm, nhiều người chỉ xoá dấu trừ ở kết quả và cho là xong. Lỗi nặng hơn là khoản có sẵn và khoản góp ghi ngược dấu nhau: hàm hiểu như đang nhận một khoản rồi trả dần, kết quả thấp hơn thực tế mà vẫn trông hợp lý.

Kiểu góp đầu kỳ hay cuối kỳ. Đối số cuối của FV, NPER, RATE là 0 cho góp cuối kỳ và 1 cho góp đầu kỳ. Bỏ trống tức là cuối kỳ. Góp 5 triệu mỗi tháng trong 10 năm, lãi giả định 0,5% tháng: cuối kỳ ra khoảng 819,4 triệu, đầu kỳ ra khoảng 823,5 triệu. Chênh không lớn nhưng đủ làm hai bảng không khớp nhau khi đối chiếu.

Dấu phân cách đối số và dấu thập phân. Tệp đặt vùng Việt Nam dùng dấu phẩy cho phần thập phân và dấu chấm phẩy để ngăn đối số. Dán một công thức viết theo kiểu dấu chấm vào tệp kiểu này có thể bị báo lỗi, hoặc tệ hơn, số 1.06 bị hiểu thành chữ hay ngày tháng. Gõ lãi suất kèm ký hiệu phần trăm là cách chắc nhất trên mọi cài đặt.

Ô lãi suất định dạng phần trăm nhưng chứa số sai. Ô hiển thị 6% thì đúng là đang chứa 0,06. Nhưng ô ghi 6 ở định dạng số thường, đặt ngay dưới tiêu đề cột lãi suất phần trăm, rất dễ được đọc như 6% trong khi công thức nhận đúng con số 6. Bấm vào ô, nhìn thanh công thức để thấy giá trị thật mà công thức đang dùng.

Lỗi khi kéo công thức trong bảng từng năm

Bảng từng năm thường lập bằng cách gõ công thức ở dòng đầu rồi kéo xuống. Ví dụ ô B1 chứa lãi suất 6%, cột A là số năm, cột C là số dư, dòng 4 có số dư đầu là 100. Ở C5 gõ =C4*(1+B1) rồi kéo xuống. Dòng C5 đúng, nhưng sang C6 công thức tự đổi thành =C5*(1+B2), trỏ vào ô B2 trống, tức lãi bằng 0. Từ năm thứ hai trở đi số dư đứng yên.

Cách sửa là cố định ô lãi suất bằng ký hiệu đô la: =C4*(1+$B$1). Ký hiệu này nói với bảng tính rằng khi kéo công thức đi đâu, phần tham chiếu tới ô lãi suất vẫn giữ nguyên. Trên phần lớn bảng tính, đặt con trỏ vào tham chiếu B1 trong công thức rồi bấm phím F4 sẽ tự thêm ký hiệu này.

Một biến thể khó thấy hơn: ô lãi suất không trống mà chứa một con số khác, ví dụ ngay dưới B1 là ô B2 ghi số năm 10. Kéo công thức xuống, dòng thứ hai nhân với (1 + 10), tức tăng gấp 11 lần. Lỗi này lộ ngay vì số nhảy vọt, nhưng nếu ô bên dưới chứa một con số nhỏ như 0,5 thì kết quả chỉ hơi lạ, dễ bị bỏ qua.

Lỗi thứ ba khi kéo là có một dòng ở giữa bị gõ tay đè lên công thức. Người lập bảng muốn thử một năm có khoản góp thêm, gõ thẳng con số vào ô số dư, rồi quên. Từ đó trở xuống bảng vẫn chạy nhưng không còn nối với giả định ở trên. Cách phát hiện là bật chế độ hiện công thức của bảng tính, quét mắt dọc cột, dòng nào hiện số trơn thay vì công thức là dòng bị đè.

Làm tròn giữa chừng và các sai số nhỏ cộng dồn

Làm tròn quá sớm là lỗi không làm kết quả sai hẳn nhưng làm lệch dần. Tính tay 1,06 mũ 10, làm tròn ngay thành 1,8 thì 100 nhân 1,8 ra 180 triệu, lệch gần 1 triệu so với 179,08. Với số tiền lớn hơn và thời gian dài hơn, khoản lệch này lớn theo. Nguyên tắc là giữ ít nhất bốn chữ số sau dấu phẩy ở các bước trung gian, chỉ làm tròn ở kết quả cuối.

Trên bảng tính có một bẫy ngược lại: định dạng ô chỉ hiện hai chữ số thập phân nhưng giá trị thật vẫn đủ. Như vậy là đúng. Vấn đề chỉ xuất hiện khi dùng hàm làm tròn ngay trong công thức từng dòng, ví dụ =ROUND(C4*(1+$B$1); 0), khiến mỗi năm mất đi phần lẻ và phần mất ấy không còn được tính lãi. Nếu cần hiện số tròn, hãy định dạng ô, đừng làm tròn trong công thức.

Sai số nhỏ còn đến từ việc dùng lãi tháng xấp xỉ. Chia 6% cho 12 được 0,5% mỗi tháng; ghép 12 tháng ra mức tăng thực khoảng 6,17% một năm, cao hơn 6%. Nếu đề bài cho mức tăng thực 6% một năm mà người tính lại dùng 0,5% mỗi tháng, kết quả sau nhiều năm sẽ cao hơn thực tế. Cách quy đổi cho đúng có bài riêng trong danh mục, ở đây chỉ cần nhớ: hai bảng dùng hai cách quy đổi khác nhau sẽ không bao giờ khớp nhau đến từng đồng.

Khi đối chiếu bảng của mình với một bảng minh hoạ có sẵn, nếu hai kết quả lệch dưới một phần nghìn thì thường chỉ là chuyện làm tròn. Nếu lệch vài phần trăm trở lên, gần như chắc chắn có một trong các lỗi ở các mục trên.

Năm phép thử nhanh sau mỗi lần lập bảng

Không cần kiểm từng ô. Chạy năm phép thử dưới đây, mỗi phép mất chưa tới một phút, là bắt được hầu hết lỗi vừa kể:

  1. Đặt lãi bằng 0. Kết quả phải đúng bằng số có sẵn cộng tổng các khoản góp. Ví dụ 100 triệu cộng 5 triệu nhân 120 tháng phải ra 700 triệu. Không khớp là có lỗi dấu hoặc lỗi tham chiếu.
  2. Đặt số kỳ bằng 1. Kết quả phải đúng bằng số gốc nhân (1 + lãi một kỳ), cộng khoản góp nếu góp cuối kỳ. Đây là phép kiểm nhanh nhất cho phần ngoặc và đơn vị kỳ.
  3. So với lãi đơn. Kết quả lãi kép phải lớn hơn lãi đơn cùng bộ số, nhưng không lớn quá nhiều với thời gian ngắn. 10 năm ở mức 6%: lãi đơn 160, lãi kép khoảng 179. Lãi kép ra thấp hơn lãi đơn là chắc chắn sai.
  4. Nhẩm bằng quy tắc 72. Ở mức 6%, khoảng 12 năm thì gấp đôi. Bảng cho thấy 12 năm mới tăng 40%, hoặc đã gấp ba, là có vấn đề.
  5. Tính ngược. Lấy số đầu và số cuối của bảng, tính ngược tỷ lệ tăng mỗi năm bằng căn bậc n hoặc hàm RATE. Kết quả phải đúng bằng lãi giả định đã gõ vào. Ra 6,17% thay vì 6% nghĩa là đâu đó đang chia lãi năm cho 12.

Năm phép thử này độc lập với công thức trong bảng, nên một lỗi gõ khó lòng lọt qua cả năm. Nên đặt chúng thành một vùng kiểm riêng ở góc bảng tính, mỗi lần sửa giả định là liếc qua. Khi chia sẻ bảng cho người trong nhà cùng xem, vùng kiểm này cũng giúp người khác tin con số hơn.

Thói quen giữ bảng tính đúng lâu dài

Một bảng kế hoạch tích luỹ thường được dùng nhiều năm, sửa đi sửa lại. Vài thói quen giúp nó không hỏng dần theo thời gian:

  • Tách vùng giả định ra một chỗ riêng ở đầu bảng: lãi suất, số năm, khoản góp, kiểu góp. Mọi công thức chỉ đọc từ vùng này, không gõ số trực tiếp vào công thức.
  • Tô màu khác cho ô được phép gõ tay và ô chứa công thức. Nhìn vào là biết ô nào không được đụng.
  • Ghi chú ngắn ngay cạnh ô lãi suất rằng đây là lãi năm hay lãi tháng, mức tăng danh nghĩa hay mức tăng thực.
  • Khi thêm một năm có khoản góp bất thường, thêm cột khoản góp thêm thay vì gõ đè lên ô số dư.
  • Lưu một bản sao trước mỗi lần sửa lớn, đặt tên kèm ngày sửa, để khi phát hiện sai còn có bản đối chiếu.
  • Mỗi năm một lần, nhập số dư thật vào cạnh số dư kế hoạch và tính ngược tỷ lệ thật đã đạt, rồi cập nhật giả định cho các năm còn lại.

Mọi kết quả từ bảng tính, dù đã qua đủ phép thử, vẫn chỉ là phép tính trên giả định. Phép thử đảm bảo bảng tính đúng như ý người lập, không đảm bảo lãi suất trong tương lai sẽ đúng như giả định. Giữ thêm một kịch bản lãi thấp hơn là cách bù cho phần không chắc chắn ấy.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao công thức lãi kép trong Excel ra số quá nhỏ?

Thường do thiếu ngoặc, máy nâng lãi suất lên luỹ thừa trước rồi mới cộng một, kết quả gần bằng số gốc. Cũng có thể đã chia lãi cho 12 nhưng quên nhân số kỳ lên 12. Kiểm phần ngoặc và đơn vị kỳ trước.

Vì sao kết quả ra số khổng lồ?

Gần như luôn do gõ lãi suất là 6 thay vì 6% hoặc 0,06, nên máy hiểu là tăng 600% mỗi kỳ. Bấm vào ô lãi suất xem thanh công thức để biết giá trị thật đang được dùng là bao nhiêu.

Kéo công thức xuống thì số dư đứng yên là lỗi gì?

Là lỗi tham chiếu tương đối: khi kéo, ô lãi suất trượt xuống ô trống nên lãi bằng 0. Sửa bằng cách cố định ô lãi suất với ký hiệu đô la, ví dụ $B$1, rồi kéo lại cả cột.

Hàm FV ra số âm có sao không?

Không sai. Hàm FV trả kết quả mang dấu ngược với khoản bỏ vào. Ghi khoản góp và khoản có sẵn đều âm thì kết quả dương. Điều cần tránh là ghi hai khoản này ngược dấu nhau, khi đó kết quả bị thấp đi.

Làm sao biết bảng tính lãi kép của mình đúng?

Chạy vài phép thử độc lập: đặt lãi bằng 0 xem có ra tổng tiền góp không, so với lãi đơn, nhẩm bằng quy tắc 72 và tính ngược tỷ lệ từ số đầu, số cuối. Qua hết các phép thử thì bảng gần như chắc đúng.

Bảng của mình lệch một chút so với bảng minh hoạ thì sao?

Lệch dưới một phần nghìn thường chỉ do làm tròn hoặc cách quy đổi lãi tháng. Lệch vài phần trăm trở lên thì nên kiểm lại đơn vị kỳ, kiểu góp đầu kỳ hay cuối kỳ và dấu của các khoản tiền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138