TichSan.comTích Sản
Cách tính lãi kép từng bước

Tính lãi kép bằng máy tính bỏ túi: bấm phím luỹ thừa thế nào cho đúng

Máy tính bỏ túi tính được lãi kép trong vài giây nếu bấm đúng thứ tự: chia lãi suất, cộng một, nâng luỹ thừa, nhân số gốc. Cả mẹo cho máy không có phím mũ.

Overhead shot of two hands pressing keys on a plain scientific calculator next to a cup of tea and a small coin jar, market stall counter in Can Tho, warm afternoon light

Để tính lãi kép bằng máy tính bỏ túi, bấm theo thứ tự: một cộng lãi suất của một kỳ (dạng thập phân), nâng lên luỹ thừa bằng số kỳ, rồi nhân với số gốc. Ví dụ giả định 100 triệu, lãi 6% một năm, 10 năm: bấm 1,06, phím luỹ thừa, 10, dấu bằng, được khoảng 1,7908; nhân 100 ra khoảng 179,08 triệu.

Máy khoa học nào cũng có phím luỹ thừa, chỉ khác ký hiệu in trên phím. Máy chỉ có bốn phép tính vẫn làm được bằng mẹo nhân lặp. Phần dưới đi qua cả hai loại máy, cách thử máy bằng phép tính biết sẵn đáp số và những cú bấm hay làm sai. Mọi lãi suất trong bài là giả định để luyện tay.

Viết phép tính ra giấy trước khi bấm

Lỗi bấm máy phần lớn đến từ việc vừa nghĩ vừa bấm. Cách chắc ăn là viết phép tính hoàn chỉnh lên giấy trước, rồi mới cầm máy. Một dòng như "100 × 1,06 ^ 10" đã đủ để thấy rõ ba con số cần nhập và thứ tự của chúng.

Khi viết, đổi hết về cùng đơn vị kỳ. Lãi 6% một năm mà lãi nhập gốc hằng tháng thì lãi một kỳ là 6 chia 12, tức 0,5% hay 0,005, còn số kỳ trong 10 năm là 120. Dòng trên giấy khi đó là "100 × 1,005 ^ 120". Viết ra như vậy giúp tránh lỗi kinh điển: chia lãi cho 12 nhưng quên nhân số năm với 12.

Cũng nên quyết định trước đơn vị tiền. Tính bằng triệu đồng cho gọn màn hình và đỡ bấm thiếu số không. Kết quả 179,08 hiểu là 179,08 triệu đồng. Nếu bấm đủ 100.000.000 thì máy tám chữ số dễ tràn màn hình hoặc tự chuyển sang dạng mũ khoa học, đọc rất dễ nhầm.

Cuối cùng, ghi sẵn một con số ước lượng để đối chiếu. Với lãi khoảng 6% một năm, tiền gấp đôi sau khoảng 12 năm, nên 10 năm phải ra con số dưới 200 triệu một chút. Máy ra 1.799 hay 17,9 là biết ngay có cú bấm sai.

Máy có phím luỹ thừa: thứ tự bấm chuẩn

Phím luỹ thừa có thể in là x mũ y, x mũ ô vuông, hoặc dấu mũ nhọn. Trên phần lớn máy khoa học hiện nay, phép tính được nhập theo đúng thứ tự viết trên giấy. Với ví dụ giả định 100 triệu, 6% một năm, 10 năm:

  1. Bấm phím xoá toàn bộ để chắc không còn phép tính cũ đang chờ.
  2. Nhập 1,06. Trên máy dùng dấu chấm thập phân thì nhập 1.06; phím thập phân luôn là dấu chấm dù tiếng Việt viết dấu phẩy.
  3. Bấm phím luỹ thừa, nhập 10, bấm dấu bằng. Màn hình hiện khoảng 1,790847.
  4. Bấm nhân, nhập 100, bấm dấu bằng. Kết quả khoảng 179,0847.
  5. Muốn có phần lãi, bấm trừ 100, dấu bằng, được khoảng 79,08.

Có thể nhập cả dòng "100 × 1,06 ^ 10" rồi mới bấm dấu bằng: máy khoa học tính luỹ thừa trước phép nhân nên vẫn ra 179,08. Nhưng với lãi suất chưa đổi sẵn, như "1 + 0,06 ^ 10", máy sẽ nâng 0,06 lên mũ 10 trước rồi mới cộng 1, ra con số gần đúng bằng 1. Phải có ngoặc: "(1 + 0,06) ^ 10". Đơn giản nhất là tự cộng 1 trong đầu và nhập thẳng 1,06.

Thử máy bằng phép tính đã biết đáp số

Mỗi máy có chút khác biệt về cách hiểu thứ tự phím, nhất là máy cũ hoặc máy cầm tay rẻ tiền. Trước khi dùng máy cho con số quan trọng, thử hai phép tính đã biết đáp số. Thứ nhất: 2 luỹ thừa 10 phải ra 1024. Thứ hai: 1,1 luỹ thừa 2 phải ra 1,21. Nếu cả hai đúng, máy hiểu phím mũ theo cách thông thường.

Thử thêm một phép có ngoặc: (1 + 0,1) luỹ thừa 2 cũng phải ra 1,21. Nếu máy trả 1,01 nghĩa là máy bỏ qua ngoặc hoặc tính luỹ thừa trước phép cộng, và từ đây phải cộng 1 bằng tay trước khi bấm mũ.

Một điểm hay bị bỏ qua là chế độ hiển thị. Một số máy đặt sẵn chế độ cố định hai chữ số thập phân, nên 1,790847 hiện thành 1,79. Điều này không sai khi nhân tiếp trên máy, vì máy vẫn giữ đủ số bên trong, nhưng nếu chép tay 1,79 ra giấy rồi nhập lại thì đã làm tròn sớm. Với 100 triệu, chênh lệch là khoảng 0,08 triệu; với 1 tỷ đồng và 30 năm thì chênh đáng kể.

Ghi kết quả thử lên trang đầu sổ tay, kèm tên phím luỹ thừa của máy mình. Lần sau lấy máy ra là nhớ ngay, không phải mò lại.

Máy chỉ có bốn phép tính: nhân lặp và mẹo bấm dấu bằng

Máy bán hàng, máy tính trên điện thoại ở chế độ cơ bản thường không có phím luỹ thừa. Cách thủ công là nhân lặp: 1,06 nhân 1,06 nhân 1,06 cho đủ 10 lần. Làm vậy mỏi tay và dễ đếm nhầm, nên nhiều máy cơ bản có sẵn chức năng nhân hằng số: bấm 1,06, bấm nhân, rồi bấm dấu bằng liên tiếp. Lần bấm dấu bằng đầu tiên ra 1,1236, tức 1,06 mũ 2; mỗi lần bấm tiếp, máy nhân thêm một lần 1,06.

Như vậy muốn có 1,06 mũ 10 thì bấm 1,06, nhân, rồi bấm dấu bằng chín lần. Đếm lần bấm bằng cách gạch chín vạch lên giấy và gạch dần. Xong nhân tiếp với số gốc.

Không phải máy cơ bản nào cũng hành xử như vậy, nên phải thử trước bằng số 2: bấm 2, nhân, dấu bằng, dấu bằng. Nếu màn hình hiện 8, tức 2 mũ 3, máy có chức năng nhân hằng số và mẹo trên dùng được. Nếu hiện 4 rồi đứng yên, máy không hỗ trợ, phải nhân lặp từng lần.

Với số kỳ lớn như 120 tháng, bấm 119 lần dấu bằng thì không thực tế. Có thể đi đường tắt: bình phương liên tiếp. Bấm 1,005 nhân dấu bằng ra mũ 2, ghi lại; lấy số đó nhân chính nó ra mũ 4; tiếp tục ra mũ 8, mũ 16, mũ 32, mũ 64. Rồi ghép: mũ 120 bằng mũ 64 nhân mũ 32 nhân mũ 16 nhân mũ 8. Cách này cần ghi chép cẩn thận, và nên giữ ít nhất sáu chữ số ở mỗi bước. Nếu thấy rối, chuyển sang bảng tính hoặc máy khoa học sẽ nhanh và chắc hơn.

Lãi ghép theo tháng trên máy bỏ túi: chia trước, mũ sau

Nhiều khoản tích luỹ nhập lãi theo tháng. Quy tắc bấm vẫn là đổi về một kỳ, nhưng phải làm phép chia trước khi nâng luỹ thừa. Ví dụ giả định 100 triệu, lãi 6% một năm, nhập gốc hằng tháng, 10 năm:

BướcBấmMàn hình
Lãi một tháng0,06 chia 120,005
Hệ số một thángcộng 11,005
Số kỳ10 nhân 12 (tính nhẩm)120
Nâng luỹ thừa1,005 luỹ thừa 120khoảng 1,819397
Nhân số gốcnhân 100khoảng 181,94

Bấm theo bảng sẽ tránh được cú nhập "1,06 luỹ thừa 120", ra một con số khổng lồ vì đã dùng lãi năm cho kỳ tháng. Cũng tránh được "1,005 luỹ thừa 10", ra con số chỉ hơn 105 triệu một chút vì đã dùng kỳ năm cho lãi tháng.

Nếu 6% là lãi suất hiệu dụng của cả năm chứ không phải lãi danh nghĩa chia đều mười hai tháng, cách chia 12 sẽ cho kết quả hơi cao. Phân biệt hai kiểu lãi năm này có bài riêng về quy đổi lãi suất năm sang tháng.

Những cú bấm hay làm sai và cách nhận ra

Dưới đây là các lỗi gặp nhiều khi người mới tự bấm, kèm con số sai mà máy trả về với ví dụ giả định 100 triệu, 6% một năm, 10 năm. Nhìn con số sai một lần là lần sau nhận ra ngay.

Bấm nhầmMáy hiểu thànhKết quả saiDấu hiệu nhận ra
Nhập 1,6 thay cho 1,06Lãi 60% mỗi kỳkhoảng 10.995 triệuLớn gấp hàng chục lần ước lượng
Nhập 7 (1 cộng 6) thay cho 1,06Lãi 600% mỗi kỳcon số hàng tỷ triệuMàn hình chuyển sang dạng mũ khoa học
1 + 0,06 ^ 10 không ngoặc1 cộng một số rất nhỏkhoảng 100 triệuGần như không có lãi
Chia 12 nhưng giữ 10 kỳLãi một tháng cho 10 thángkhoảng 105,11 triệuLãi 10 năm chỉ hơn 5 triệu
Dùng phím phần trăm sai chỗTuỳ máy, thường ra 106 hoặc 6khoảng 106 triệuChỉ có lãi một kỳ

Phím phần trăm trên máy cơ bản hành xử khác nhau giữa các dòng máy, nên với lãi kép tốt nhất không dùng nó. Tự đổi 6% thành 0,06 trong đầu rồi nhập số thập phân là cách ít rủi ro nhất.

Ghi lại kết quả để đối chiếu về sau

Một phép tính lãi kép chỉ có ích khi sau này còn đọc lại được. Mỗi lần tính, ghi một dòng gồm năm thứ: số gốc, lãi suất giả định và kiểu ghép lãi, số kỳ, kết quả, ngày tính. Ví dụ: "100 triệu, giả định 6% năm, ghép năm, 10 kỳ, ra 179,08 triệu, tính ngày 16/11". Dòng ghi như vậy cho phép người khác trong nhà kiểm lại bằng máy của họ.

Khi tính nhiều kịch bản, chẳng hạn 5%, 6% và 7%, ghi thành ba dòng liền nhau để so. Với 100 triệu và 10 năm, ba kịch bản giả định ấy cho khoảng 162,89 triệu, 179,08 triệu và 196,72 triệu. Nhìn ba con số cạnh nhau giúp thấy một điểm phần trăm lãi suất nặng ký thế nào khi kéo dài nhiều năm, và giúp đặt kế hoạch theo kịch bản thận trọng thay vì kịch bản đẹp nhất.

Khi đã quen tay với máy bỏ túi, bước tiếp theo tự nhiên là bảng tính: một bảng lập từng năm cho thấy cả đường đi của số dư chứ không chỉ điểm cuối, và đổi giả định chỉ cần sửa một ô. Danh mục này có bài riêng hướng dẫn lập bảng đó.

Câu hỏi thường gặp

Phím luỹ thừa trên máy tính bỏ túi trông như thế nào?

Tuỳ dòng máy, phím có thể in là x mũ y, x với ô vuông nhỏ phía trên, hoặc dấu mũ nhọn. Thử bằng phép 2 luỹ thừa 10, nếu ra 1024 là đúng phím và máy hiểu theo cách thông thường.

Máy tính không có phím mũ thì tính lãi kép thế nào?

Dùng nhân lặp. Nhiều máy cơ bản cho phép bấm số, bấm nhân rồi bấm dấu bằng liên tiếp, mỗi lần bấm nhân thêm một lần. Thử trước bằng 2 nhân, dấu bằng hai lần, ra 8 là máy dùng được mẹo này.

Tính lãi kép theo tháng trên máy tính bấm thế nào?

Chia lãi suất năm cho 12 để có lãi một tháng, cộng 1, rồi nâng luỹ thừa bằng số tháng chứ không phải số năm. Ví dụ giả định 6% một năm trong 10 năm là 1,005 luỹ thừa 120, nhân số gốc.

Vì sao bấm 1 + 0,06 ^ 10 ra kết quả gần bằng 1?

Vì máy tính luỹ thừa trước phép cộng, nên nó tính 0,06 mũ 10 trước, ra một số cực nhỏ, rồi mới cộng 1. Cần đặt ngoặc quanh 1 cộng 0,06 hoặc tự cộng trước và nhập thẳng 1,06.

Có nên dùng phím phần trăm khi tính lãi kép?

Không nên. Phím phần trăm mỗi dòng máy xử lý một kiểu, có máy ra 106, có máy ra 6. Đổi lãi suất ra số thập phân trong đầu rồi nhập trực tiếp sẽ cho kết quả ổn định trên mọi máy.

Làm tròn đến mấy chữ số khi bấm máy tính lãi kép?

Giữ ít nhất bốn đến sáu chữ số thập phân ở hệ số luỹ thừa, chỉ làm tròn ở bước cuối cùng. Làm tròn sớm hệ số 1,7908 thành 1,8 đã làm lệch gần một triệu với khoản 100 triệu trong 10 năm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138