TichSan.comTích Sản
Thói quen góp đều mỗi tháng

Tiền thưởng Tết, lương tháng 13: chia phần nào cho quỹ tích sản

Cách chia tiền thưởng Tết và lương tháng 13 giữa chi Tết, việc còn treo và quỹ tích sản: quyết trước khi tiền về, chia theo tỷ lệ, chuyển phần quỹ ngay trong tuần.

Vietnamese family hands arranging red envelopes, a small bowl of kumquats and a green savings tin on a lacquered tray, warm lantern light, shallow depth of field, no faces

Cách chia tiền thưởng Tết và lương tháng 13 mà nhiều gia đình giữ được lâu là quyết định tỷ lệ từ trước khi tiền về, thường thành ba phần: chi cho Tết, xử lý việc đang treo như nợ hay đồ cần sửa, và một phần chuyển thẳng vào quỹ tích sản trong tuần nhận thưởng. Tỷ lệ cụ thể tuỳ từng nhà, nhưng điều quyết định kết quả là phần quỹ được chuyển đi trước khi mùa mua sắm cuối năm kịp chia nhỏ khoản thưởng.

Ví dụ giả định: mỗi năm thưởng 20 triệu, chuyển 8 triệu vào quỹ tích sản, mức sinh lời giả định 5% một năm. Sau 10 năm, riêng phần thưởng đã thành khoảng 100 triệu. Con số là giả định để minh hoạ, không phải mức thưởng hay mức sinh lời thật của nơi nào.

Vì sao tiền thưởng hay tan nhanh hơn lương

Tiền thưởng cuối năm có ba đặc điểm khiến nó dễ tan. Thứ nhất, nó đến cùng lúc với mùa chi tiêu lớn nhất trong năm: sắm Tết, biếu quà, lì xì, về quê, sửa nhà đón năm mới. Nhu cầu đã xếp hàng sẵn trước khi tiền về.

Thứ hai, người ta có xu hướng coi tiền thưởng là tiền "thêm", khác với tiền lương dùng cho sinh hoạt. Khoản thêm thì dễ được phép tiêu thoải mái hơn, như một phần thưởng cho cả năm làm việc vất vả. Cảm giác đó không sai, nhưng nếu để nó quyết định toàn bộ khoản thưởng thì chẳng còn gì cho quỹ.

Thứ ba, khoản thưởng thường được chia nhỏ dần qua nhiều lần mua, không có lần nào thấy lớn. Một bộ quần áo, một bữa liên hoan, một món đồ gia dụng giảm giá. Hết tháng Giêng nhìn lại mới thấy khoản thưởng đã đi hết mà không nhớ rõ vào đâu. Hiểu ba đặc điểm này giúp thấy vì sao cách hiệu quả nhất không phải cố gắng nhịn mà là quyết định trước, chuyển trước.

Ba cách chia gợi ý: chọn khung hợp với năm của nhà mình

Bảng dưới đây gợi ba khung chia cho khoản thưởng giả định 20 triệu. Không có khung nào đúng cho mọi năm; năm nhà có việc lớn sẽ khác năm bình thường.

Khung chiaChi TếtViệc đang treoQuỹ tích sản
Năm bình thường40% — 8 triệu20% — 4 triệu40% — 8 triệu
Năm đang có nợ cần trả30% — 6 triệu50% — 10 triệu20% — 4 triệu
Năm chưa có quỹ dự phòng35% — 7 triệu15% — 3 triệu50% — 10 triệu vào dự phòng trước

"Việc đang treo" là những thứ đã phải hoãn trong năm: khoản nợ nhỏ với người thân, chiếc xe cần thay lốp, tủ lạnh hỏng gioăng, tiền khám răng. Dùng thưởng để xử lý chúng giúp năm mới không phải mang theo gánh cũ, và cũng là một dạng tích sản vì tránh được chi phí lớn hơn về sau.

Ở khung cuối, phần dành cho quỹ đi vào quỹ dự phòng trước, đủ rồi năm sau mới chuyển sang tích sản dài hạn. Một gia đình chưa có dự phòng mà dồn hết vào quỹ dài hạn thì lần ốm đau đầu tiên sẽ phải rút ra.

Làm từ tháng Mười Hai: lịch xử lý khoản thưởng

Thứ tự làm việc quan trọng hơn tỷ lệ. Lịch dưới đây giả định thưởng về khoảng hai đến ba tuần trước Tết.

  1. Đầu tháng Mười Hai: ngồi lại ghi danh sách chi Tết dự kiến theo từng nhóm: biếu quà, lì xì, sắm sửa, đi lại. Cộng ra con số trần cho phần chi Tết.
  2. Giữa tháng Mười Hai: liệt kê việc đang treo, xếp theo mức gấp. Chọn một hai việc sẽ xử lý bằng tiền thưởng năm nay.
  3. Trước ngày thưởng về: viết ra tỷ lệ chia, quy ra số tiền theo mức thưởng dự kiến. Nếu thưởng về khác dự kiến, giữ tỷ lệ, đổi số tiền.
  4. Trong ba ngày sau khi thưởng về: chuyển phần quỹ tích sản đi trước tiên. Rồi tách phần chi Tết sang một chỗ riêng, như một phong bì hay một tài khoản phụ.
  5. Trong mùa Tết: chỉ tiêu từ phần chi Tết. Hết phần này là dừng, không lấn sang phần khác.
  6. Sau rằm tháng Giêng: nhìn lại tiêu đúng trần chưa, ghi một dòng cho năm sau.

Bước thứ tư là bước then chốt. Khoản quỹ được chuyển trong ba ngày đầu gần như luôn còn nguyên; khoản để lại "tính sau Tết" phần lớn không còn.

Riêng phần thưởng, mười năm cộng lại thành bao nhiêu

Nhiều người nghĩ thưởng mỗi năm một lần thì không đáng tính. Bảng dưới đây cộng riêng phần thưởng chuyển vào quỹ mỗi cuối năm, mức sinh lời giả định 5% một năm.

Phần thưởng vào quỹ mỗi nămSau 5 nămSau 10 nămTổng tiền gốc 10 năm
4 triệukhoảng 22 triệukhoảng 50 triệu40 triệu
8 triệukhoảng 44 triệukhoảng 101 triệu80 triệu
10 triệukhoảng 55 triệukhoảng 126 triệu100 triệu

Mười năm thưởng, mỗi năm 8 triệu, thành khoảng 100 triệu. Đó là khoản đủ để làm một việc lớn trong nhà mà không cần đụng tới lương. Bảng này cộng riêng phần thưởng; nếu quỹ còn được góp đều hằng tháng, phần thưởng là lớp thứ hai cộng lên trên.

Trên bảng tính, phần thưởng góp mỗi năm một lần tính bằng =FV(5%;10;-8), với 8 là khoản mỗi năm tính theo triệu.

Những tình huống hay gặp khi chia thưởng

Thưởng thấp hơn năm trước. Giữ tỷ lệ, cắt phần chi Tết trước. Tết có thể đơn giản hơn một năm mà không mất gì; quỹ đứt một năm thì mất cả phần lãi của năm đó trong những năm sau.

Hai vợ chồng cùng có thưởng, cách nghĩ khác nhau. Ngồi lại thống nhất tỷ lệ chung trước khi tiền về, mỗi người tự chuyển phần quỹ từ thưởng của mình. Tranh luận sau khi tiền đã về thường kéo dài và tốn hơn.

Người thân hỏi vay dịp cuối năm. Phần cho người thân vay hoặc giúp đỡ nên nằm trong phần chi Tết hoặc việc đang treo, không lấy từ phần quỹ. Quyết định cho vay là chuyện riêng mỗi nhà; điều cần là nó không làm đứt nhịp tích sản.

Không có thưởng năm nay. Đừng rút quỹ để bù cho Tết. Một cái Tết nhỏ hơn dễ chấp nhận hơn nhiều so với việc quỹ lùi lại vài năm.

Muốn tự thưởng cho mình một món lớn. Hoàn toàn được, miễn món đó nằm trong phần chi Tết hoặc được tính trước. Tiền thưởng là để thưởng, chỉ cần một phần của nó đi tiếp vào tương lai.

Lương tháng 13 khác thưởng Tết ở đâu khi lập kế hoạch

Ở nhiều nơi làm việc, lương tháng 13 là khoản khá chắc chắn, ghi trong hợp đồng hay quy chế, còn thưởng Tết tuỳ kết quả kinh doanh từng năm. Sự khác biệt này nên được dùng khi lập kế hoạch: phần chắc chắn có thể tính trước con số vào quỹ, phần không chắc thì chỉ tính tỷ lệ.

Một cách nhiều người làm là coi lương tháng 13 như một lần góp lớn cố định mỗi năm của quỹ tích sản, ví dụ chuyển một nửa vào quỹ, còn thưởng Tết dùng cho chi Tết và việc đang treo. Cách chia này rõ ràng, ít phải cân nhắc lại mỗi năm.

Nếu nơi làm việc trả lương tháng 13 vào thời điểm khác Tết, ví dụ giữa năm hay cuối năm dương lịch, thì càng tốt cho quỹ: khoản đó về lúc ít áp lực chi tiêu hơn, dễ chuyển trọn phần đã định. Quy định về lương tháng 13 và thưởng ở mỗi nơi một khác, người lao động nên đọc hợp đồng và quy chế của chính nơi mình làm để biết khoản nào chắc chắn, khoản nào tuỳ năm.

Một ví dụ giả định: hai năm thưởng của cùng một nhà

Gia đình chị Thu ở Huế, hai vợ chồng cùng đi làm, mỗi năm tổng thưởng Tết và lương tháng 13 khoảng 30 triệu. Năm đầu, họ không lập kế hoạch gì. Thưởng về giữa tháng Chạp; tới rằm tháng Giêng tài khoản chỉ còn khoảng 3 triệu, và không ai nhớ rõ 27 triệu kia đã đi vào những đâu ngoài vài khoản lớn như biếu ông bà, sắm Tết.

Năm sau, đầu tháng Mười Hai, hai vợ chồng ngồi lại một buổi tối. Họ ghi danh sách chi Tết, cộng ra 12 triệu làm trần. Việc đang treo là chiếc máy giặt kêu to và khoản 5 triệu còn nợ em gái từ hồi sửa nhà, tổng 9 triệu. Phần còn lại 9 triệu vào quỹ tích sản. Thưởng về ngày mười tám tháng Chạp, hôm sau chồng chị chuyển 9 triệu vào quỹ, trả em gái 5 triệu, đặt lịch thợ sửa máy giặt. Phần chi Tết để trong một tài khoản phụ.

Tết năm đó không khác năm trước bao nhiêu: vẫn đủ quà biếu, vẫn về quê, vẫn có mâm cỗ. Khác ở chỗ ra Giêng, nhà có thêm 9 triệu trong quỹ, hết một khoản nợ, máy giặt chạy êm. Phần chi Tết còn dư hơn 1 triệu, được chuyển nốt vào quỹ. Câu chuyện là giả định, nhưng điểm mấu chốt rất thật: khoản thưởng không lớn hơn, chỉ là được quyết định trước khi nó về.

Những khoản chi Tết hay bị quên khi lập trần

Phần chi Tết hay vượt trần không phải vì tiêu hoang mà vì quên ghi. Danh sách dưới đây gồm những khoản nhiều nhà thường bỏ sót lúc lập kế hoạch đầu tháng Mười Hai.

  • Đi lại về quê: vé xe, xăng, phí gửi xe, khoản thường tăng vào dịp cao điểm so với ngày thường.
  • Quà cho người giúp việc trong năm: thầy cô của con, người trông xe, bác bảo vệ, người giao hàng quen.
  • Tiền mừng tuổi đi kèm thăm hỏi: ngoài lì xì trong nhà còn có lì xì khi đi chúc Tết họ hàng, hàng xóm.
  • Ăn uống ngoài trong những ngày nghỉ dài: quán mở cửa ít, giá dịp Tết thường cao hơn.
  • Sửa sang nhỏ đón Tết: sơn lại cổng, thay bóng đèn, mua cây cảnh, dọn dẹp.
  • Khoản phát sinh đầu năm: tiền học kỳ mới của con, phí gửi xe tháng, hoá đơn tháng Giêng vẫn đến đúng hạn.

Đưa đủ những khoản này vào trần ngay từ đầu, dù chỉ ước chừng, giúp trần sát thực tế hơn. Trần thực tế thì giữ được, và phần dành cho quỹ không bị kéo sang để bù.

Năm nào cũng ghi lại số chi thật sau Tết, ba bốn năm sau gia đình sẽ có một con số trần rất sát với nếp sống của nhà mình, không cần ước nữa.

Câu hỏi thường gặp

Nên để dành bao nhiêu phần trăm tiền thưởng Tết?

Không có tỷ lệ chung. Nhiều gia đình dùng khoảng một phần ba đến một nửa cho quỹ trong năm bình thường, ít hơn khi đang có nợ cần trả hay việc gấp. Điều quan trọng hơn tỷ lệ là quyết định trước và chuyển phần quỹ ngay khi tiền về.

Có nên dùng tiền thưởng để trả nợ trước không?

Nếu khoản nợ có lãi cao hơn mức sinh lời giả định của quỹ, phép tính cho thấy trả bớt nợ thường lợi hơn. Khi đó tăng phần "việc đang treo" và giảm phần quỹ trong năm đó; trả xong nợ, năm sau quay lại tỷ lệ cũ.

Thưởng về sau Tết thì chia thế nào?

Thưởng về sau Tết là thuận lợi cho quỹ, vì áp lực chi Tết đã qua. Phần chi Tết khi đó có thể dùng để bù lại những khoản đã ứng trước trong Tết, phần còn lại chia như kế hoạch, vẫn chuyển phần quỹ đi trong vài ngày đầu.

Tiền lì xì nhận được có nên cho vào quỹ không?

Lì xì người lớn nhận được thường không lớn và hay được dùng để lì xì lại. Tiền lì xì của con thì nhiều nhà gom vào quỹ học riêng cho con. Cách xử lý tuỳ quy ước từng gia đình, miễn rõ ràng và nhất quán.

Thưởng không đều mỗi năm thì lập kế hoạch dài hạn thế nào?

Khi lập kế hoạch dài hạn, chỉ tính phần thưởng ở mức thấp nhất của vài năm gần đây, hoặc không tính hẳn. Năm nào thưởng cao hơn thì phần dư là phần cộng thêm, giúp quỹ về đích sớm hơn chứ không làm hỏng kế hoạch khi năm thấp.

Có nên tự thưởng cho mình bằng tiền thưởng không?

Nên, vì tiền thưởng là phần ghi nhận cho một năm làm việc. Chỉ cần đặt món tự thưởng vào kế hoạch từ trước và trong phần chi đã định, để niềm vui không lấn sang phần dành cho quỹ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138