Khi tháng khó khăn buộc phải ngừng góp, cách giữ được kế hoạch là dừng có chủ ý chứ không bỏ ngang: ghi rõ ngày dừng, lý do và ngày dự kiến quay lại, giữ nguyên số dư đã có trong quỹ, cân nhắc giảm mức góp thay vì dừng hẳn, và khi quay lại thì tính lại khoản góp cho phần thời gian còn lại. Vài tháng tạm dừng hiếm khi làm hỏng một kế hoạch mười năm; điều làm hỏng là dừng mà không biết bao giờ bắt đầu lại.
Ví dụ giả định: kế hoạch góp 2 triệu mỗi tháng trong 10 năm, sinh lời giả định 5% một năm, đích khoảng 311 triệu. Dừng hẳn 6 tháng ở năm thứ ba, quỹ cuối kỳ còn khoảng 293 triệu, hụt gần 18 triệu. Giảm còn 1 triệu trong 6 tháng đó thay vì dừng, quỹ còn khoảng 302 triệu. Các con số là giả định để minh hoạ.
Tạm dừng khác bỏ cuộc ở đâu
Rất nhiều kế hoạch tích luỹ không chết vì một lần dừng, mà vì lần dừng đó không có điểm kết thúc. Tháng đầu không góp vì con ốm; tháng sau không góp vì còn nợ tiền viện; tháng thứ ba không góp vì đã quen không góp. Đến lúc nhìn lại thì đã một năm.
Tạm dừng có chủ ý khác ở ba điểm. Một là có lý do được gọi tên rõ ràng, không phải "dạo này khó". Hai là có ngày dự kiến quay lại, dù ngày đó có thể phải lùi. Ba là số dư đã góp được giữ nguyên, không bị rút ra để tiêu cùng lúc với việc dừng góp.
Ba điểm này tách việc dừng góp, vốn là chuyện bình thường của mọi gia đình, ra khỏi việc mất thói quen, vốn là chuyện tốn kém hơn nhiều. Người góp tự cho phép mình nghỉ, nhưng là nghỉ phép có hạn, không phải nghỉ việc. Một kế hoạch tích luỹ nhiều năm gần như lúc nào cũng gặp vài lần như vậy; chuẩn bị trước cách dừng cũng quan trọng như chuẩn bị cách góp.
Dừng hẳn, giảm mức hay rút quỹ: ba lựa chọn, ba kết quả
Bảng so các cách xử lý cùng một giai đoạn khó 6 tháng ở năm thứ ba, trong kế hoạch góp 2 triệu mỗi tháng, 10 năm, sinh lời giả định 5% một năm.
| Cách xử lý 6 tháng khó | Quỹ cuối năm thứ 10 (giả định) | Hụt so với kế hoạch | Điều kéo theo |
|---|---|---|---|
| Góp đủ như kế hoạch | khoảng 311 triệu | 0 | Chỉ làm được nếu tháng khó còn dư |
| Giảm còn 1 triệu mỗi tháng | khoảng 302 triệu | khoảng 9 triệu | Giữ được nhịp, dễ quay lại |
| Dừng hẳn 6 tháng | khoảng 293 triệu | khoảng 18 triệu | Cần ghi ngày quay lại |
| Dừng và rút 30 triệu ra tiêu | khoảng 250 triệu | khoảng 61 triệu | Mất cả phần lãi của khoản rút trong 7 năm còn lại |
Hàng cuối cho thấy rút quỹ đắt hơn dừng góp nhiều lần. Ba mươi triệu rút ra ở năm thứ ba không chỉ là ba mươi triệu, mà là khoảng 42 triệu ở cuối năm thứ mười nếu nó được để yên. Vì vậy trong tháng khó, thứ tự nên là: giảm mức, rồi dừng góp, rồi dùng quỹ dự phòng, và chỉ sau cùng mới đụng tới quỹ tích sản dài hạn.
Các con số trong bảng tính bằng hàm FV trên bảng tính với giả định khoản rút xảy ra cuối năm thứ ba; mỗi nhà thay số của mình vào để thấy mức hụt cụ thể.
Các bước tạm dừng đúng cách
Khi biết tháng tới sẽ không góp được, làm theo thứ tự dưới đây thay vì chỉ lặng lẽ không chuyển tiền.
- Thử giảm trước khi dừng. Hỏi: tháng này góp được một nửa, một phần tư, hay chỉ một khoản tượng trưng vài trăm nghìn không? Giữ được dù rất nhỏ là giữ được nhịp.
- Nếu phải dừng, ghi một dòng vào sổ. Ngày dừng, lý do, ngày dự kiến quay lại. Ví dụ: "Dừng từ tháng Tư vì mẹ nằm viện, dự kiến góp lại tháng Bảy."
- Tạm ngưng lệnh tự động thay vì huỷ. Nhiều nơi cho tạm ngưng hoặc sửa ngày bắt đầu lại. Huỷ hẳn thì sau này phải cài lại, thêm một bước dễ bị bỏ quên.
- Không rút quỹ cùng lúc. Chi phí tháng khó lấy từ quỹ dự phòng và thu nhập trước, quỹ tích sản để yên.
- Đặt một lời nhắc vào ngày dự kiến quay lại. Trên điện thoại, trên tờ lịch treo tường, hay nhờ người nhà nhắc.
- Đến ngày đó, xem lại tình hình. Quay lại đủ mức, quay lại một phần, hay lùi thêm một tháng; nhưng phải quyết định, không để trôi.
Bước thứ hai nghe đơn giản nhưng hiệu quả nhất. Một dòng ghi có ngày quay lại biến việc dừng thành một kế hoạch, và chính người viết sẽ thấy khó bỏ qua nó hơn nhiều so với một sự im lặng.
Quay lại rồi thì bù phần hụt thế nào
Khi tình hình ổn trở lại, có ba cách xử lý phần hụt. Cách thứ nhất là chấp nhận: quay lại mức góp cũ, quỹ cuối kỳ thấp hơn kế hoạch một chút, mục tiêu lùi lại vài tháng. Với khoản hụt nhỏ, đây thường là cách nhẹ nhàng nhất.
Cách thứ hai là bù dần: chia phần hụt cho số tháng còn lại. Trong ví dụ dừng 6 tháng ở năm thứ ba, khoản hụt khoảng 18 triệu ở cuối kỳ. Muốn bù đủ, mỗi tháng trong 90 tháng còn lại chỉ cần góp thêm khoảng 160 nghìn so với mức cũ. Một khoản thêm nhỏ như vậy thường dễ hơn nhiều so với cố bù một lần.
Cách thứ ba là bù bằng khoản bất thường: tiền thưởng, tiền làm thêm, tiền bán đồ cũ đến sau giai đoạn khó thì dành một phần lấp lại. Cách này nhanh nhưng không chắc chắn, vì không biết khi nào có khoản bất thường.
Điều không nên làm là cố bù dồn ngay tháng đầu quay lại, vì tháng ngay sau giai đoạn khó thường vẫn còn chật. Bù quá sức dễ dẫn đến lần dừng thứ hai. Trên bảng tính, tính khoản bù bằng hàm PMT với số tháng còn lại và phần hụt, ví dụ =PMT(5%/12;90;0;-17,6) ra khoảng 0,16 triệu.
Dấu hiệu tạm dừng đang thành bỏ hẳn
Đã qua ngày hẹn quay lại mà không ai nhắc tới. Ngày ghi trong sổ trôi qua mà không có quyết định góp lại hay lùi thêm là dấu hiệu sớm nhất. Lúc này chỉ cần mở sổ và viết một quyết định mới.
Lý do ban đầu đã hết nhưng vẫn chưa góp. Mẹ đã khoẻ, việc đã có lại, mà quỹ vẫn đứng. Thường là vì chi tiêu đã nở ra lấp chỗ khoản góp cũ. Giải pháp là cài lại lệnh tự động, dù ở mức thấp hơn.
Bắt đầu rút lặt vặt từ quỹ. Khi đã quen không góp, bước tiếp theo hay là rút vài khoản nhỏ "tạm thời". Đây là lúc nên đặt lại quy tắc rút rõ ràng.
Không còn nhìn số dư. Né mở sổ hay mở sao kê quỹ vì ngại thấy con số đứng yên. Mở ra và ghi lại tình trạng, dù không vui, vẫn tốt hơn để mặc.
Chuẩn bị từ trước cho những tháng khó
Cách tốt nhất để không phải dừng góp là có quỹ dự phòng đủ dày trước khi bắt đầu tích sản dài hạn. Khi có vài tháng chi tiêu để dành, những tháng khó được lo bằng quỹ dự phòng, khoản góp dài hạn có thể giữ nguyên hoặc chỉ giảm nhẹ.
Thứ hai là đặt mức góp có khoảng đệm. Một khoản góp chiếm gần hết phần dư mỗi tháng thì chỉ cần một khoản chi bất ngờ nhỏ đã phải dừng. Khoản góp chiếm khoảng hai phần ba phần dư để lại một phần ba làm đệm cho những tháng lệch.
Thứ ba là viết sẵn quy tắc tháng khó ngay khi lập kế hoạch: tháng nào thu nhập giảm dưới một mức nhất định thì giảm góp còn một nửa; mất thu nhập thì dừng tối đa ba tháng rồi xem lại. Quy tắc viết lúc bình tĩnh tốt hơn quyết định vội lúc rối ren. Người viết sẵn quy tắc như vậy thường quay lại góp nhanh hơn hẳn, vì họ không phải đối mặt với câu hỏi "làm gì bây giờ" giữa lúc đang khó.
Cuối cùng, nên coi một lần tạm dừng đã qua như dữ liệu cho kế hoạch sau. Giai đoạn khó kéo dài bao lâu, quỹ dự phòng có đủ không, mức góp có quá sát phần dư không. Ghi lại vài dòng rút kinh nghiệm ngay khi quay lại góp giúp lần sau, nếu có, gia đình đi qua nhẹ nhàng hơn và quay lại nhanh hơn.
Nói chuyện với người trong nhà khi phải dừng góp
Quỹ tích luỹ của gia đình thường là việc chung, dù chỉ một người đứng tên. Khi phải dừng, nhiều người im lặng vì ngại, rồi người kia phát hiện ra qua sao kê và hiểu lầm. Một cuộc nói chuyện ngắn từ đầu tránh được chuyện đó, và cũng giúp cả nhà cùng giữ ngày quay lại.
Cuộc nói chuyện chỉ cần ba ý: vì sao tháng này dừng, dừng đến bao giờ, và trong thời gian dừng thì quỹ đã có được giữ nguyên ra sao. Không cần phân trần dài, cũng không cần đổ lỗi cho ai. Nếu dừng vì một người mất thu nhập, người còn lại có thể góp tượng trưng phần của mình để quỹ không đứng hẳn; nếu cả nhà đều chật, thống nhất cùng dừng và cùng ghi ngày quay lại.
Với con lớn đã hiểu chuyện, đây cũng là dịp tốt để nói về tiền một cách bình tĩnh: gia đình có lúc khó, có kế hoạch cho lúc khó, và có ngày quay lại. Trẻ thấy cha mẹ dừng có kế hoạch rồi quay lại góp tiếp học được nhiều hơn so với những lời dặn tiết kiệm chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Dừng góp tiết kiệm vài tháng có ảnh hưởng nhiều không?
Ảnh hưởng có nhưng thường không lớn nếu chỉ vài tháng và không rút quỹ. Ví dụ giả định dừng 6 tháng trong kế hoạch 10 năm làm quỹ cuối kỳ hụt khoảng 6%. Rút quỹ ra tiêu mới là thứ làm hụt nhiều hơn hẳn.
Nên dừng hẳn hay giảm mức góp khi khó khăn?
Nếu còn góp được dù rất nhỏ, giảm mức thường tốt hơn dừng hẳn, vì giữ được nhịp và dễ quay lại. Dừng hẳn chỉ nên là lựa chọn khi thật sự không còn phần dư cho việc thiết yếu.
Có nên rút quỹ tích luỹ dài hạn để qua tháng khó không?
Chỉ nên là lựa chọn cuối cùng, sau quỹ dự phòng và các cách cắt giảm khác. Khoản rút ra mất luôn phần lãi kép trong những năm còn lại, nên chi phí thật của nó lớn hơn con số rút ra.
Quay lại góp thì có cần góp bù những tháng đã lỡ không?
Không bắt buộc. Có thể chấp nhận mục tiêu lùi lại vài tháng, hoặc chia phần hụt thành một khoản thêm nhỏ mỗi tháng trong thời gian còn lại. Tránh bù dồn một lần ngay tháng đầu quay lại.
Lệnh trích tự động nên huỷ hay tạm ngưng khi dừng góp?
Tạm ngưng hoặc dời ngày bắt đầu lại nếu nơi bạn dùng cho phép. Huỷ hẳn thì phải cài lại sau này, thêm một bước dễ bị bỏ quên. Ghi rõ ngày dự kiến bật lại vào sổ theo dõi quỹ.
Làm sao để không dừng mãi rồi bỏ luôn?
Ghi ngày quay lại ngay khi dừng, đặt lời nhắc, và đến ngày đó phải ra một quyết định: góp lại đủ, góp một phần hay lùi thêm. Kế hoạch chỉ chết khi ngày hẹn trôi qua mà không ai quyết gì.