Tổng tích luỹ khi góp đều mỗi tháng tính bằng công thức: khoản góp nhân với [(1 + i) mũ n trừ 1] rồi chia cho i, trong đó i là lãi suất một tháng và n là số tháng góp. Ví dụ giả định góp 2 triệu cuối mỗi tháng, lãi 6% một năm ghép theo tháng (i = 0,5%), sau 10 năm có khoảng 327,76 triệu, trong đó 240 triệu là tiền góp và khoảng 87,76 triệu là lãi.
Công thức trông rắc rối nhưng ý tưởng rất đơn giản: mỗi tháng bạn mở một khoản lãi kép nhỏ, khoản góp sớm có nhiều tháng sinh lãi, khoản góp muộn có ít tháng. Bài giải thích ý tưởng đó, hướng dẫn bấm tay từng bước, rồi đi tiếp sang các tình huống thật: có sẵn một khoản ban đầu, có tháng lỡ nhịp, có năm tăng mức góp. Mọi lãi suất là giả định.
Mỗi khoản góp là một khoản lãi kép riêng
Hình dung 120 tháng góp như 120 chiếc lọ nhỏ, mỗi tháng đặt thêm một lọ 2 triệu. Lọ tháng đầu tiên nằm đó 119 tháng, nên đến cuối kỳ nó thành 2 nhân 1,005 mũ 119, khoảng 3,62 triệu. Lọ tháng thứ sáu mươi nằm 60 tháng, thành khoảng 2,70 triệu. Lọ tháng cuối cùng vừa đặt vào, chưa sinh lãi, vẫn là 2 triệu.
Tổng tích luỹ là tổng của 120 chiếc lọ đó. Cộng tay 120 số thì quá lâu, nên toán học gom lại thành công thức chuỗi: vì các lọ tăng theo cùng một hệ số 1,005, tổng của chúng có dạng rút gọn là [(1,005 mũ 120) trừ 1] chia 0,005, nhân với 2. Đây không phải công thức mới nào bí hiểm, mà chỉ là cách cộng nhanh một dãy số nhân đều.
Hiểu theo kiểu chiếc lọ giúp giải thích hai điều người góp đều hay thắc mắc. Thứ nhất, vì sao mấy năm đầu thấy lãi quá ít: khi đó các lọ còn non, chưa lọ nào nằm đủ lâu. Thứ hai, vì sao lỡ nhịp ở những năm đầu thiệt hơn lỡ nhịp ở những năm cuối: lọ bị bỏ trống ở năm đầu là lọ lẽ ra nằm lâu nhất, sinh lãi nhiều nhất.
Bấm tay công thức chuỗi góp đều
Có thể tính bằng máy tính bỏ túi có phím luỹ thừa. Ví dụ giả định 2 triệu mỗi tháng, lãi 6% một năm, góp cuối tháng, 10 năm:
- Tính lãi một tháng: 6% chia 12 bằng 0,5%, viết là i = 0,005.
- Đếm số tháng: 10 nhân 12 bằng n = 120.
- Tính hệ số luỹ thừa: 1,005 mũ 120 xấp xỉ 1,819397.
- Trừ đi 1: được 0,819397.
- Chia cho i: 0,819397 chia 0,005 xấp xỉ 163,879. Con số này gọi là hệ số chuỗi: mỗi một đồng góp hằng tháng trong 120 tháng thành khoảng 163,88 đồng.
- Nhân với khoản góp: 163,879 nhân 2 xấp xỉ 327,76 triệu.
- Tách lãi: 327,76 trừ 240 (là 2 nhân 120 tháng) bằng khoảng 87,76 triệu.
Nếu góp đầu tháng thay vì cuối tháng, nhân thêm kết quả với 1,005, được khoảng 329,40 triệu. Hệ số chuỗi ở bước năm rất đáng ghi lại: một khi đã có nó, đổi khoản góp sang 3 triệu hay 5 triệu chỉ cần một phép nhân.
Hai triệu mỗi tháng qua các mốc thời gian
Giữ nguyên giả định góp 2 triệu cuối mỗi tháng, lãi 6% một năm ghép theo tháng. Bảng cho thấy phần lãi chiếm bao nhiêu trong tổng số dư ở từng mốc.
| Thời gian góp | Tổng tiền đã góp | Số dư khoảng | Phần lãi khoảng | Lãi chiếm khoảng |
|---|---|---|---|---|
| 5 năm | 120 triệu | 139,54 triệu | 19,54 triệu | 14% |
| 10 năm | 240 triệu | 327,76 triệu | 87,76 triệu | 27% |
| 15 năm | 360 triệu | 581,64 triệu | 221,64 triệu | 38% |
| 20 năm | 480 triệu | 924,08 triệu | 444,08 triệu | 48% |
Năm năm đầu, lãi chỉ chiếm khoảng một phần bảy số dư, gần như toàn bộ là tiền tự bỏ vào. Đến năm thứ hai mươi, gần nửa số dư là lãi. Đây là lý do người góp đều dễ thấy nản ở giai đoạn đầu: phép tính đúng, chỉ là giai đoạn sinh lãi mạnh nằm ở phía sau.
Tỷ lệ trên phụ thuộc hoàn toàn vào lãi suất giả định. Với mức giả định thấp hơn, phần lãi sẽ nhỏ hơn đáng kể. Khi lập kế hoạch thật, nên tính ít nhất hai mức để biết khoảng dao động.
Cộng thêm khoản đã có sẵn từ đầu
Nhiều người bắt đầu góp đều khi đã có sẵn một khoản, chẳng hạn 50 triệu để dành từ trước. Khi đó tổng tích luỹ gồm hai phần tính riêng rồi cộng lại: phần của khoản có sẵn tính theo công thức lãi kép một khoản, phần của chuỗi góp tính theo công thức chuỗi.
Với giả định 50 triệu có sẵn, góp thêm 2 triệu cuối mỗi tháng, lãi 6% một năm ghép tháng, sau 10 năm: phần khoản có sẵn là 50 nhân 1,005 mũ 120, khoảng 90,97 triệu; phần chuỗi góp như đã tính là khoảng 327,76 triệu; cộng lại khoảng 418,73 triệu.
Hai phần này độc lập với nhau, nên có thể dùng để trả lời những câu hỏi khác. Ví dụ, nếu khoản 50 triệu kia phải dùng vào việc khác, số cuối giảm đúng 90,97 triệu, không phải 50 triệu. Hoặc nếu muốn biết khoản có sẵn đóng góp bao nhiêu phần trăm vào kết quả, lấy 90,97 chia 418,73, khoảng 22%.
Cách tách hai phần còn giúp so hai lựa chọn hay gặp: dùng khoản có sẵn làm việc khác rồi góp nhiều hơn mỗi tháng, hay giữ khoản có sẵn và góp ít hơn. Muốn bù đúng 90,97 triệu ở cuối kỳ bằng tiền góp thêm hằng tháng, chia 90,97 cho hệ số chuỗi 163,88, được khoảng 0,555 triệu mỗi tháng. Nghĩa là trong ví dụ giả định này, giữ lại 50 triệu hôm nay tương đương góp thêm khoảng 555 nghìn đồng mỗi tháng suốt 10 năm.
Trên bảng tính, cả hai phần gom trong một hàm FV với đối số pv. Có bài riêng trong danh mục giải thích cách điền hàm đó và quy ước dấu âm cho khoản có sẵn.
Góp không đều: tháng thiếu, tháng dư
Lỡ nhịp vài tháng làm hụt nhiều hơn số tiền bỏ lỡ. Giả định trong 120 tháng góp 2 triệu, có sáu tháng của năm thứ ba không góp được. Tiền góp hụt là 12 triệu, nhưng số dư cuối năm thứ mười hụt khoảng 19,04 triệu, vì sáu khoản ấy lẽ ra còn sinh lãi thêm hơn bảy năm.
Cách tính phần hụt. Mỗi tháng bỏ lỡ, lấy khoản góp nhân 1,005 mũ số tháng còn lại tới cuối kỳ, rồi cộng các tháng bỏ lỡ lại. Đó là phần số dư cuối bị mất. Muốn bù, góp thêm đúng số đó ở thời điểm tương ứng, hoặc góp thêm nhiều hơn nếu bù muộn.
Tháng có tiền dư cũng tính theo cách ấy. Một khoản góp thêm 10 triệu ở tháng thứ 24 thành 10 nhân 1,005 mũ 96 ở cuối kỳ, khoảng 16,14 triệu. Cộng thẳng con số này vào kết quả của chuỗi đều.
Khi nhịp góp quá lộn xộn. Nếu số tiền góp mỗi tháng khác nhau nhiều, bỏ công thức chuỗi và lập bảng từng tháng: số dư tháng này bằng số dư tháng trước nhân 1,005 cộng khoản góp tháng này. Bảng sẽ cho kết quả chính xác cho mọi kiểu góp.
Tăng khoản góp theo từng năm
Thu nhập thường tăng dần, nên nhiều nhà nâng khoản góp mỗi năm. Phép tính khi đó không còn là chuỗi đều, cách gọn nhất là lập bảng từng tháng như mục trên. Kết quả với giả định góp cuối tháng, lãi 6% một năm ghép tháng, 10 năm:
| Kiểu góp | Tổng tiền đã góp | Số dư sau 10 năm khoảng |
|---|---|---|
| Giữ 2 triệu mỗi tháng suốt 10 năm | 240 triệu | 327,76 triệu |
| Bắt đầu 2 triệu, mỗi năm tăng 5% | khoảng 301,87 triệu | khoảng 402,46 triệu |
| Bắt đầu 2 triệu, mỗi năm tăng 10% | khoảng 382,50 triệu | khoảng 498,51 triệu |
Tăng 5% một năm nghĩa là năm hai góp 2,1 triệu một tháng, năm ba 2,205 triệu, cứ thế. Mức tăng trông nhỏ, nhưng sau 10 năm số dư cao hơn kiểu giữ nguyên khoảng 75 triệu. Phần lớn chênh lệch đến từ chính tiền góp thêm, phần nhỏ hơn đến từ lãi của khoản góp thêm ấy.
Một điều cần nhớ khi nhìn bảng: khoản tăng sau này góp muộn nên ít thời gian sinh lãi. Vì vậy tăng khoản góp không thay thế được việc bắt đầu sớm, hai thứ bổ sung cho nhau.
Đọc kết quả cho đúng
Con số 327,76 triệu sau 10 năm là tiền danh nghĩa với lãi suất giả định giữ nguyên suốt 120 tháng. Thực tế lãi có thể lên xuống, có thể có phí, và giá cả cũng tăng trong 10 năm đó. Dùng con số này để thấy quy mô và so các phương án, không coi là lời hứa.
Cũng nên nhớ rằng công thức chuỗi giả định mỗi khoản góp rơi đúng ngày cuối tháng. Ngoài đời, có tháng góp ngày mồng năm, có tháng góp ngày hai mươi; có nơi nhận gửi tính lãi theo ngày, có nơi chỉ nhập lãi theo kỳ. Những khác biệt đó làm số thật lệch vài phần trăm so với công thức. Lệch như vậy là bình thường, không cần đuổi theo cho khớp từng đồng; điều cần theo dõi là số dư thật có đi theo đúng hướng và đúng nhịp với bảng kế hoạch hay không.
Khi trình bày cho người trong nhà, nên tách ba dòng: tổng tiền đã góp, phần lãi, số dư. Dòng tổng tiền đã góp là thứ chắc chắn nhất vì nó phụ thuộc vào kỷ luật của chính mình, còn dòng lãi phụ thuộc vào giả định. Nhìn như vậy, kế hoạch tích luỹ trở thành chuyện giữ nhịp góp hơn là chuyện chờ một mức lãi đẹp.
Cuối cùng, nếu đang có khoản nợ lãi cao, phép tính góp đều nên đặt cạnh phép tính khoản nợ đó trước khi quyết định, vì lãi kép chạy theo chiều ngược ở khoản nợ. Việc so hai bên thuộc về một bài tình huống riêng của trang; ở đây chỉ nhắc rằng quyết định cuối cùng thuộc về người đọc, dựa trên hoàn cảnh của mình.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi tháng góp 2 triệu thì sau 10 năm được bao nhiêu?
Với giả định lãi 6% một năm ghép theo tháng và góp cuối tháng, khoảng 327,76 triệu, trong đó 240 triệu là tiền góp. Lãi giả định khác thì kết quả khác, nên thử thêm một mức thấp hơn.
Công thức tính tiền góp đều hằng tháng là gì?
Tổng tích luỹ bằng khoản góp nhân với hiệu của một cộng lãi tháng mũ số tháng trừ một, rồi chia cho lãi tháng. Nếu góp đầu tháng, nhân thêm kết quả với một cộng lãi tháng.
Đã có sẵn một khoản rồi góp thêm thì tính thế nào?
Tính riêng hai phần rồi cộng: khoản có sẵn nhân một cộng lãi tháng mũ số tháng, cộng với kết quả của công thức chuỗi góp đều. Trên bảng tính, hàm FV gộp được cả hai bằng đối số pv.
Lỡ mấy tháng không góp thì thiệt bao nhiêu?
Thiệt hơn số tiền bỏ lỡ, vì các khoản ấy mất luôn phần lãi lẽ ra sinh đến cuối kỳ. Mỗi tháng lỡ, lấy khoản góp nhân một cộng lãi tháng mũ số tháng còn lại, cộng lại là phần hụt.
Vì sao mấy năm đầu góp đều thấy lãi rất ít?
Vì các khoản góp còn mới, chưa có thời gian sinh lãi, và số dư còn nhỏ. Với giả định 6% một năm, năm năm đầu lãi chỉ chiếm khoảng một phần bảy số dư, đến năm thứ hai mươi chiếm gần một nửa.
Mỗi năm tăng khoản góp thì có tính bằng công thức được không?
Công thức chuỗi đều không áp dụng trực tiếp. Cách đơn giản và chính xác là lập bảng từng tháng trên bảng tính: số dư tháng này bằng số dư tháng trước nhân hệ số lãi cộng khoản góp của tháng đó.